غش و ضعف
توسط : mohsenpour

غش و ضعف

 

اغلب ما در طول زندگي‌مان حداقل يك بار حالت ضعف و غش را تجربه كرده‌ايم. شايد در هنگام ديدن يك صحنه دلخراش يا زماني كه در بلندي ايستاده‌ايد، يا موقع انجام يك آزمايش خون ساده، اين تجربه را داشته باشيد. تجربه يك احساس ناخوشايند، لحظه‌اي كه پاهاي ‌تان سست مي ‌شود. چشمان‌تان سياهي مي ‌رود و ناي ايستادن روي پاهايتان را نداريد.

اين حالت معمولا با كاهش دماي بدن، كند شدن تنفس و عدم كنترل تعادل همراه است. حتي بعد از اينكه بهتر شديد و چشمان‌تان را باز كرديد، گويي مكان و زمان خود را براي لحظاتي گم كرده و احساس سنگيني داريد. مي‌ دانيد چرا به چنين حالتي دچار مي ‌شويد؟

اعصاب سمپاتيك

قلب ما عضوي است كه به اغلب تحريكات خارجي و داخلي بدن واكنش نشان مي ‌دهد. گاهي اوقات با قرار گرفتن در يك حالت اضطراب و استرس يا وقتي كه فعاليت مي‌ كنيد، تندتر مي ‌تپد و گاهي به آرامي به فعاليت خود ادامه مي ‌دهد. تمام اين تغييرات، برنامه ‌ريزي و تنظيم شده‌اند، چون قلب مسئول خون ‌رساني به اندام‌هاي ديگر است و اگر به اندام‌هاي حساسي چون مغز، مواد غذايي و اكسيژن حتي براي مدت كمي نرسد، بدن دچار اختلالاتي مي ‌شود. اندام‌ها معمولا پيام‌هايي را به صورت پالس‌هاي عصبي و يا مواد هورموني به قلب مي ‌رسانند و ميزان فعاليت و پمپاژ خون در لحظات مختلف تنظيم مي ‌شود. به طور مثال، زماني كه شما به قصد دفاع از خود با يك شخص يا حيوان گلاويز مي‌ شويد، مغز به عنوان فرمانده بدن دستوراتي را براي اندام‌هاي مختلف مي ‌فرستد. ارسال اين دستورات از طريق سيستم عصبي ماست. در بدن ما، ‌به جز اعصاب حسي و حركتي، دو گروه ديگر اعصاب به نام‌هاي اعصاب سمپاتيك و پاراسمپاتيك وجود دارند كه مسئوليت‌هاي خاصي را ايفا مي ‌كنند. اعصاب سمپاتيك همان اعصاب محرك اندام‌ها در حالت‌هاي بحراني و اضطراري بدن است. مغز دستور سمپاتيكي صادر شده را براي مقابله با آن حادثه (درگير شدن شما با يك شخص يا حيوان در مثالي كه ذكر شد) مي ‌فرستد. در اين حالت، فعاليت قلب بيشتر مي‌ شود تا خون بيشتري را به عضلات فعال برساند و در مقابل، خون را از اندام‌هاي داخلي مثل معده و روده و... به سمت عضلات مي‌ برد. همچنين ظرفيت شش‌ها براي رساندن اكسيژن بيشتر به بدن افزايش مي ‌يابد و خلاصه همه اندام‌ها با تحريك سمپاتيكي پوياتر شده و همكاري‌هاي لازم را براي به‌كارگيري تمام توان موجود در بدن و دفاع از خود، انجام مي ‌دهند. پس از آنكه حالت بحراني به پايان مي ‌رسد، اعصاب پاراسمپاتيك براي برگرداندن وضع به حالت طبيعي و از بين بردن تحريكات سمپاتيكي، فعال مي‌ شوند. در حقيقت اعصاب پاراسمپاتيك، كاهنده اثرات اعصاب سمپاتيك هستند تا در زندگي روزمره بدن ما هميشه وضعيت متعادل داشته باشد.

عصب واگ، نقطه شروع

افرادي با ناراحتي به من مراجعه مي‌ كنند و نگران هستند كه چرا در بعضي شرايط به صورت ناگهاني دچار غش و ضعف مي‌ شوند. به همه اين مراجعان و همچنين به شما عزيزاني كه پس از شنيدن يك خبر بد، ديدن يك صحنه تصادف دلخراش، انجام فعاليت بدني به خصوص در محيط گرم، موقعي كه زياد سرپا مي ‌ايستيد و يا وقتي از شما جهت انجام آزمايش خون، خون‌گيري ساده‌اي مي‌ شود، غش مي ‌كنيد و دچار حالت‌هاي ضعف كه اشاره خواهم كرد مي‌ شويد، مي‌ گويم شما بيمار نيستيد، بلكه اين حالت به دليل عملكرد اعصاب واگ يا همان اعصاب پاراسمپاتيك شماست. يعني به دليل تحريك عصب واگ، تنفس شما كند مي‌ شود. فشارتان پايين مي ‌آيد، چشمان شما سياهي مي‌ رود و با سستي عضلات پا، ضعف و بي‌ حالي و غش به شما دست مي‌ دهد. اصلاً نبايد بترسيد. سريع دراز بكشيد و پاهاي‌تان را بالا نگه داريد تا ميزان خوني كه به قلب و در نهايت مغز شما مي ‌رسد افزايش يابد. اگر قرار است از شما خون بگيرند، از پرستار بخواهيد تا شما را به حالت خوابانده درآورد. از ديدن صحنه‌هايي كه شما را دچار اين حالت مي‌ كند بپرهيزيد، حتي اگر آن صحنه يك آمپول زدن ساده باشد.

ايستادن در برابر غش

همان‌طور كه ذكر كردم، عصب واگ يا همان اعصاب پاراسمپاتيك به همه اندام‌ها دستور كاهش فعاليت مي‌ دهند. بنابراين در حضور آن تنفس كندتر خواهد شد. ضربان قلب‌تان كم مي‌ شود و فشار خون افت پيدا مي‌ كند. سستي در عضلات شما هم به وضوح ديده مي ‌شود، پس اكيداً توصيه مي کنم وقتي دچار اين حالت شديد، راه‌ نرويد، سريع بنشينيد و دراز بكشيد و پاهاي‌تان را در يك سطح بالاتر از بدن قرار بدهيد تا وضعيت شما اصلاح شود. اگر در محل كار، يا پشت فرمان هستيد،‌ اگر روزي را پشت سر گذاشته‌ايد كه زياد ايستاده‌ايد، بهتر است تا چشم‌تان سياهي مي ‌رود، يك نوشيدني مطلوب ميل كنيد تا حالت غش به شما دست ندهد و شما كه اين سابقه را در خود سراغ داريد، در واقع شرايط را براي آن مهيا نكنيد.

غش، نوعي ديگر

بسيار دقت كنيد، اگر شما جزو آن دسته افرادي هستيد كه بدون محرك‌هاي بيروني (ترس از يك شي يا موجود، ديدن خون و صحنه دلخراش و...) دچار حالت‌هاي غش و ضعف مي ‌شويد ، مثلاً در حين تماشاي يك برنامه تلويزيوني يا پشت ميز كار که در اين حالت در اصطلاح دچار سنكوپ شده‌ايد. حالت سنكوپ معمولاً نشانگر وجود يك بيماري داخلي در بدن است كه حتماً بايد ريشه‌يابي شود. برخي از اختلالات در سيستم الكتريكي قلب كه باعث به وجود آمدن ضربان در قلب هستند و همچنين برخي از بيماري‌هاي دستگاه عصبي مركزي مي ‌توانند حالت سنكوپ در افراد ايجاد كنند. پس بهتر است هر چه سريع‌تر به پزشك مراجعه كنيد و از نظر قلبي و مغزي تحت بررسي دقيق قرار بگيريد و با تشخيص و درمان به موقع،‌ از بروز مشكلات بعدي جلوگيري كنيد. اگر شما در برخورد با افرادي كه دچار ضعف و غش شده‌اند قرار گرفته‌ايد، ابتدا فرد را در يك سطح صاف بخوابانيد و پاهايش را بالاتر از بدنش قرار بدهيد. تعداد نبض و فشار خون او را كنترل كنيد و تا زماني كه بيمار به حالت طبيعي بازنگشته است،‌ از خوراندن غذا يا نوشيدني به او خودداري كنيد.

طبيعي است، خجالت نكشيد

براي شما كه خيلي از اين حالت ناراحت هستيد، يك خاطره تعريف مي‌ کنم. به ياد دارم وقتي كه دبيرستاني بودم، در مدرسه ما براي آشنايي هر چه بيشتر با عوارض سيگار، يك فيلم نمايش دادند. در آن فيلم با چاقو سينه شخصي را كه بر اثر سيگار فوت شده بود، باز كردند و آسيب‌هاي سيگار را روي بافت ريه نشان دادند. من با ديدن اين فيلم و صحنه دلخراش ريه‌هاي سياه شده شخص، غش كردم و همه بعد از اين جريان به من خنديدند و گفتند: "تو چه طور مي ‌خواهي دكتر شوي، آن هم دكتر قلب كه  حتي نمي ‌تواني يك منظره دلخراش ببيني."

اگر بپرسيد چرا جراحان و نيروهاي امداد و پرستاران مثل شما با ديدن خون و ... غش نمي ‌كنند، من پاسخ مي ‌دهم اين افراد پس از گذشت زمان و تكرار يك موضوع يا سوژه، با آن شرايط تطبيق يافته و عادت كرده‌اند. شرايط فيزيكي هر فرد هم خيلي مهم است. اگر شخصي شب قبل نخوابيده باشد و صبح بسيار خسته و ناشتا شروع به كار كند، قطعاً افت فشار خواهد داشت و شايد حالت ضعف به او دست دهد و مجبور شويم به او سُِرم بدهيم. پس موضوعي براي خجالت يا ترس وجود ندارد.‌

دكتر سيد حسن عارفي - متخصص قلب و عروق

جمعه 2/9/1386 - 11:51
پسندیدم 0
UserName
x