فشار خون؛ يا قاتل بى‏سر و صدا10-
توسط : حامد...
 

 

فشار خون؛ يا قاتل بى‏سر و صدا10-

دكتر منصور اشرفى

 

عضو كالج بين‏المللى جرّاحان

 

در شماره پيش درباره آنوريسم و خطر پاره شدن آن مطالبى يادآور شديم و اينك دنباله مطالب:

آنوريسم‏ها بر حسب محل و كيفيت آنها تقسيم‏بندى مى‏شوند. آنوريسمى كه در ناحيه‏اى از آئورت كه از قلب خارج مى‏شود و در قفسه صدرى قرار دارد، آنوريسم آئورت سينه‏اى نام دارد. به آنوريسمى كه در بخش شكمى آئورت به وجود مى‏آيد، آنوريسم شكمى گفته مى‏شود. آنوريسم آئورت معمولاً در بخشى از اين سرخرگ كه ديواره آن به سبب آترواسكلروز آزرده شده است و مدتى نيز پرفشارخونى وجود دارد، ايجاد مى‏گردد. چون جدار سرخرگها از ماهيچه‏هاى ظريف و نسج ارتباطى تشكيل شده است، ضربه‏هاى پرفشارخونى بر آنها اثر مى‏گذارد و در بخش آزرده رگ، تشكيل آنوريسم، تسريع مى‏شود. غالبا آنوريسم در افرادى كه دچار برونشيت مزمن و آميفزمى كه در اثر سيگار كشيدن توليد شده است، به وجود مى‏آيد. حدود 3 درصد افراد 65 تا 80 ساله آنوريسم آئورت شكمى دارند.

 

ارث نيز در تشكيل آنوريسم مؤثراست، چه در افرادى كه بستگان نزديك آنان دچار اين ناراحتى هستند، زيادتر ديده مى‏شود. برخى از عفونت‏ها مانند سيفيليس پيشرفته مى‏تواند آئورت را آزرده و راه را براى ايجاد آنوريسم، هموار كند. عده بسيار محدودى از مبتلايان به ناراحتى ويژه نسج همبند به نام سندرم «مارفان» با وجود نداشتن آترواسكلروز، مستعد آنوريسم هستند.

 

افزون بر پاره شدن آنوريسم كه عارضه‏اى است پرخطر، ناراحتى ديگرى نيز ممكن است در اين سرخرگ ايجاد شود و آن پيدا شدن شكاف بين دو جدار رگ است به‏طورى كه دو جداره از هم جدا مى‏شوند. در اين حالت بين دو جدار رگ، خون جمع مى‏شود به گونه‏اى كه جدار داخلى و خارجى رگ را از هم جدا مى‏كند و ممكن است در عرض چند ثانيه سرتاسر يك سرخرگ را بگيرد. ممكن است منشأ اين امر، استحاله (دژنوسانس) ديواره شريانى باشد.

 

اين‏گونه جداشدن دو ديواره رگ از هم، تقريبا هميشه در افرادى به وجود مى‏آيد كه مدت درازى پرفشارخونى داشته باشند. سوا شدن دو ديواره رگ از هم در محل جداشده، رگ را ناتوان و مستعد پاره شدن و خونريزى داخلى بسيار خطرناك و فاجعه‏آميز مى‏كند.

 

علائم:

آنوريسم‏هاى آئورت غالبا علائمى ندارند مگر اينكه پاره شوند. گاهى موقع معاينه شكمى و يا معاينه تصويربردارى مانند سونوگرافى، توموگرافى كامپيوترى، MRI و يا در حين راديوگرافى كه به علل ديگر انجام مى‏گيرد، آنوريسم شناخته مى‏شود.

 

سونوگرافى:

در سونوگرافى به جاى تشعشع از امواج صوتى استفاده مى‏شود تا تصوير اعضاى درونى بدن برداشته شود، مانند امواج صدا كه در دريا براى كشف اشيا مى‏فرستند تا محل اجسام را تعيين نمايند. در جريان آزمايش سونوگرافى با دستگاهى امواج صدا را كه بى‏درد است، به آن بخش از بدن كه مى‏خواهند تصويربردارى كنند مى‏فرستند، برخى از اين امواج وقتى كه به نسج برمى‏خورند به سطح بدن برمى‏گردند و همان دستگاه، امواج را مى‏گيرد و در مونيتور نشان داده مى‏شود.

 

سونوگرافى در نمايانگرى اعضايى كه پر از مايع هستند مانند كيسه صفرا بسيار كارا و سودمند است. اما براى مشاهده اعضايى كه دور آنها را استخوان گرفته است مانند مغز، زياد كارا نيست چون امواج صوتى از استخوان عبور نمى‏كنند.

 

در ابتدا، سونوگرافى براى ديدن جنين در رحم به كار مى‏رفت؛ اما امروز براى ديدن كيست‏ها، تومورها، كليه‏ها، كبد، طحال، غُدّه تيروئيد، پستان‏ها، مثانه، بيضه‏ها، تخمدان‏ها، چشم‏ها و موارد غير طبيعى بدن به كار مى‏رود. گونه‏اى از سونوگرافى به نام «اكوكارديوگرافى» نيز براى ديدن تومورها و ديگر موارد غير طبيعى بدن و نيز اعضاى بدن مانند كليه‏ها، كبد، طحال، غدّه تيروئيد، پستان‏ها، مثانه، بيضه‏ها، تخمدان‏ها و چشم‏ها به كار مى‏رود. «اكوكارديوگرافى» نيز براى ديدن حفره‏هاى قلب مورد استفاده است.

 

سونوگرافى، 15 تا 30 دقيقه طول مى‏كشد. شما روى تخت دراز مى‏كشيد و يا مى‏نشينيد. مقدارى ژله به دستگاه مى‏مالند تا با بدن شما خوب تماس بگيرد؛ سپس تكنسين، دستگاه را به نقاط گوناگون پوست مى‏برد و در عين حال تصوير اعضا را در صفحه دستگاه مى‏بيند.

 

كاربردهاى ديگر سونوگرافى:

يكى از فوايد اسكن اولتراساند يا سونوگرافى اين است كه بدون ايجاد هرگونه ناراحتى، سرخرگها از بيرون بدن بررسى مى‏شوند. هميشه كم‏خطرتر از آن است كه وسيله‏اى براى بررسى، وارد بدن شود. اين را نيز بايد دانست كه اولتراساند يا سونوگرافى و ديگر آزمايش‏هايى كه بدون وارد كردن اسباب معاينه به بدن انجام مى‏گيرند، كاملاً خوب هستند اما تصوير دقيقى از آزردگى‏هاى بالقوه درون سرخرگها، مانند آزمايش‏ها با اسباب‏هايى كه وارد بدن مى‏شوند، نمى‏دهند. با وجود اين، آزمايش سونوگرافى به‏طور گسترده انجام مى‏گيرند؛ به ويژه براى تكميل و پيگيرى آزمايش‏هايى مانند آرتريوگرام يا تصويربردارى از سرخرگها.

 

آرتريوگرام چيست؟

آرتريوگرام، مسير جريان خون را نشان مى‏دهد و آن عبارت از يك رشته تصاوير اشعه ايكس است كه گردش خون را درون سرخرگها نشان مى‏دهد. براى گرفتن اين عكس‏ها، پس از آنكه مادّه رنگى ويژه‏اى را از راه لوله باريك به سرخرگ تزريق مى‏كنند، برداشته مى‏شوند. اگر رگى در نقطه‏اى گرفته باشد، به پزشك كمك مى‏كند تا آن نقطه را به‏طور دقيق بشناسد. به ويژه اين كه ديدن حركت خون در درون سرخرگهاى مغز و تعيين محل گرفتگى آنها مهم است. چون پزشك تشخيص مى‏دهد كه آيا براى باز كردن محل گرفتگى، نيازى به جراحى هست يا نه؟

 

گاهى پزشك به سبب سن زياد و يا نبودن وضع مزاجى خوب بيمار، از انجام آرتريوگرام منصرف مى‏شود چراكه شايد خود اين آزمايش باعث سكته مغزى بشود گرچه چنين موردى نادر است. در اين صورت ممكن است پزشك از ديگر اطلاعاتى كه به دست آورده است سود جويد و براى درمان بيمارى، دارو تجويز نمايد. گاهى نيز وقتى پزشك دريابد كه ناراحتى بيمار شديد نيست و نياز به جراحى ندارد، آرتريوگرام نمى‏كند و براى بهبود بيمار، دستورهاى بايسته مى‏دهد.

 

آنوريسم (Aneurysme)

معمولاً سرخرگ، يك لوله مستقيم است و داراى قطر ثابت. اگر در نقطه‏اى از مسير خود گشاد و توپ‏مانند شود، آن را آنوريسم مى‏نامند. قطر رگ در اين بخش زياد شده و جدار رگ آن نازك و مستعد پاره شدن و خونريزى داخلى شديد مى‏گردد.

 

آنوريسم غالبا در سرخرگهاى بزرگ مانند آئورت به وجود مى‏آيد و پس از آن رگهاى نازك مغز، محل تشكيل آنوريسم است كه پاره شدن اين رگها، باعث خونريزى مغزى مى‏شود. در رگهاى ديگر بدن مانند ساق پاها، مثل رگهاى مغزى و آئورت، خطرناك نيست.

 

اگر فشارخون مدتها بالا باشد ضربان رگ در نهايت باعث پاره شدن رگ در ناحيه آنوريسم مى‏گردد. غير از فشارخون، برونشيت و آمفيزم مزمن نيز بر اثر كشيدن سيگار باعث آنوريسم مى‏شود. حدود 3 درصد افراد بين 65 تا 80 ساله آنوريسم آئورت شكمى دارند. در ايجاد اين ناراحتى، ارث نيز مؤثر است. برخى از بيمارى‏ها، مانند سيفيليس نيز باعث اين بيمارى مى‏گردند.

 

علل مهم آنوريسم:

يكى از عوارض فشار خون، آنوريسم است آنهم به سبب عواملى كه رگ را براى گشادشدن مستعد مى‏كنند كه مهم‏ترين آنها آترواسكلروز يا سفتى سرخرگهاست.

 

سفتى سرخرگها بيشتر در آئورت، نمايان است و اين رگ را مى‏گيرد؛ اما به ندرت در عمل آن اثر مى‏گذارد. به هر حال ممكن است مسؤول آنوريسم بخشى از اين رگ باشد. آنوريسم‏هاى بخش شكمى آئورت معمولاً بر اثر سفتى سرخرگهاست. اين آنوريسم‏ها باعث درد ناحيه شكم و درد پشت مى‏شوند. گاهى توده قابل لمس ضربان‏دار در ناحيه شكم حس مى‏شود. اگر اين آنوريسم‏ها پاره شوند، معمولاً به مرگ ناگهانى منجر مى‏شوند. تشخيص به موقع و عمل جراحى باعث بهبود آنها مى‏شود.

 

پارگى آنوريسم مغزى و يا پارگى سرخرگ ديگر مغز:

پارگى سرخرگ مغزى باعث خونريزى مغزى مى‏گردد. جمع شدن خون، بين پرده‏هاى مغزى باعث فشار به بافت مغز و نيز رگهاى ديگر كه مغز را تغذيه مى‏كنند، مى‏گردد.

 

 

سه شنبه 19/4/1386 - 7:41
پسندیدم 0
UserName