فشار خون؛ يا قاتل بى‏سر و صدا (7)
توسط : حامد...
 

فشار خون؛ يا قاتل بى‏سر و صدا (7)

دكتر منصور اشرفى

عضو كالج بين‏المللى جرّاحان

 

 

علائم فشار خون

مانند بسيارى از بيمارى‏هاى ديگر، فشار خون علائمى از خود نشان نمى‏دهد تا اينكه به تدريج و به آرامى اعضاى گوناگون بدن را آزرده كند و آن اعضا درست كار نكنند.

 

بسيارى از مردم، سالها با داشتن فشار خون بالا زندگى مى‏كنند بدون اينكه متوجه هر گونه علائمى باشند. در اين افراد، تنها راه دانستن پرفشار خونى، اندازه گرفتن فشار خون است. تقريبا يك سوم كسانى كه فشار خون دارند از آن ناآگاهند و در نتيجه درمان نمى‏شوند تا به مرحله خطر برسد.

 

معمولى‏ترين نشانه پرفشار خونى سردرد است (معمولاً در پشت سر، به ويژه موقعى كه بامداد از خواب بيدار مى‏شويد) و نيز سرگيجه و يا احساس منگى. سردردها بيشتر سبك هستند و ناديده گرفته مى‏شوند. وقتى كه فشار خون شديد باشد، ممكن است با علائمى همراه باشد. نشانه‏ها موقعى بيشتر ديده مى‏شوند كه فشار خون در حدّ بحرانى يعنى 120مى‏نى‏موم210ماكزيموم باشد. علائم اين بحران عبارتند از: سردرد، دوبينى، خون‏دماغ، تندى ضربان قلب، صدا كردن گوش‏ها يا به اصطلاح زنگ زدن آنها، تكان‏هاى كوچك ماهيچه‏ها، تهوّع، قىّ و گاهى ممكن است آشفتگى روانى نيز وجود داشته باشد.

 

 

درمان فشار خون

فشار خون، بيمارى مزمن پيشرونده‏اى است؛ بنابراين ضرورى است كه به‏طور منظّم اندازه‏گيرى شود. در هربار مراجعه به پزشك، به هر علّتى، بايد فشار خون شما سنجيده شود ولو اينكه تحت درمان فشار خون هم نباشيد. اگر خودتان دستگاه فشار خون‏سنج داشته باشيد، مى‏توانيد فشار خون خود را بسنجيد. همان‏گونه كه پزشك، فشار خون را اندازه‏گيرى مى‏كند، بايد از گوشى طبّى نيز استفاده شود.

 

اگر فشار خون شما زياد باشد، پزشك دارو مى‏نويسد و اگر به‏طور متوسّط زياد باشد دارو نمى‏دهد، بلكه توصيه‏هايى براى تغيير در وضع زندگى مى‏نمايد و در بسيارى از موارد انجام اين سفارش‏ها كافى و كارساز است. اگر فشار خون شما زياد و دارو هم تجويز شده باشد، باز هم تغيير در وضع زندگى بسيار سودمند خواهد بود. مانند ورزش، رژيم غذايى، شامل ميوه و سبزى و غذاى كم‏نمك. با تغيير در وضع زندگى، شايد مقدار دارو را كم كرد.

 

 

منظور از تغيير در وضع زندگى چيست؟

منظور اين است كه با برداشتن گامى چند، از فشار خون جلوگيرى كرد و در صورت وجود پرفشار خونى، ميزان آن را پايين آورد. اين‏گونه تغيير در زندگى، به‏طور خلاصه به شرح زير است:

 

 

1. سبزى و ميوه، زياد بخوريد:

رژيم غذايى كه داراى مقدار كافى ميوه و سبزى باشد، مى‏تواند از فشار خون پيش‏گيرى نمايد. چون چنين رژيمى داراى مقدارى فيبر (الياف)، پتاسيم، منيزيوم و كلسيم است كه بدن را در برابر فشار خون نگاه مى‏دارد. اگر دندان كافى براى خوردن سبزى نداريد مى‏توانيد سبزى را بكوبيد يا رنده كنيد و بخوريد.

 

 

2. غذاهاى پتاسيم‏دار:

غذاهايى كه داراى پتاسيم زياد هستند، از فشار خون و سكته مغزى جلوگيرى مى‏كنند. اين غذاها عبارتند از مركبّات به طور كلّى، موز، كشمش ـخواه تازه و خواه خشك كرده-، انجير، سيب‏زمينى پخته، ماست كم‏چربى و سپوس (به ويژه سبوس گندم).

 

 

3. از نمك بپرهيزيد:

اگر مى‏خواهيد زندگى خوش‏آيند و نمكين داشته باشيد نمك غذا را كم كنيد؛ به ويژه اگر فشار خون بالا داريد. نمكدان را از سفره برداريد؛ يعنى سرسفره به غذا نمك نپاشيد. به خيار هم لازم نيست نمك بپاشيد.

 

در مورد فشار خون طبيعى، در مسأله نمك، ديدگاه‏ها متفاوت است ولى در همه حال هرچه نمك غذا كمتر، بهتر. چه، در اين صورت از افزايش فشار خون شما به مقدار زياد جلوگيرى خواهد شد. برخى از افراد به نمك، بسيار حسّاسند، آنچنانكه با قطع نمك، سود فراوان مى‏برند و اگر فشار خون زياد باشد، كم مى‏شود. مطالعه‏هاى تازه نشان مى‏دهد كه كاستن نمك غذا، به ويژه براى كسانى كه بيش از 60 سال دارند، بسيار سودمند است.

 

 

4. اگر وزن شما زياد است آن را كم كنيد:

هرچه شما سنگين‏وزن‏تر باشيد، قلب شما ناچار بايد خون را محكم‏تر تلمبه بزند (پمپاژ كند) تا خون را به همه اندام‏ها برساند. گاهى كم كردن وزن بدن و رسانيدن آن به حدّ طبيعى، به تنهايى از فشار خون جلوگيرى و حتى آن را درمان مى‏كند. كم كردن وزن زيادى بدن، اثر نيكو بر فشار خون دارد ولو اينكه وزن بدن به حدّ طبيعى هم نرسد. اين امر به ويژه براى كسانى كه چربى زياد دور كمر و شكم دارند (يعنى به شكل سيب هستند، بالا و پايين لاغر و وسط چاق، مانند خمره) بيش از افراد ديگر كه چربى را در ران‏ها و كپل دارند، در معرض خطرند. ارتباط بين فشار خون و چاقى در جوانان و افراد ميان‏سال بيشتر نمايان است.

 

 

وزن را چگونه مى‏توان كم كرد؟

براى كم كردن وزن بدن بايد رژيم غذايى توأم با ورزش باشد. غذا را بايد كمتر از مقدار لازم صرف نمود و پيش از سيرى بايد دست از غذا كشيد. اينك در اين مورد چند نكته توصيه مى‏شود:

 

 

الف. كم كردن موا غذايى:

به ياد داشته باشيد وقتى كه مقدار غذا را كم مى‏كنيد؛ يعنى رژيم غذايى مى‏گيريد، بايد مواد اصلى غذا مانند ويتامين‏ها، مواد معدنى و پروتئين به بدن شما برسد. بايد غذاهاى پركالرى و پرانرژى مانند شيرينى‏ها (خواه مواد درست شده از شكر و خواه خرما و كشمش و غيره)، چربى‏ها (خواه روغن حيوانى و خواه روغن نباتى) را كم نمود. از مواد غذايى ضرورى مانند پروتئين‏ها مانند گوشت و تخم‏مرغ نكاست.

 

 

ب. كم كردن وزن بدن بايد تدريجى باشد:

نبايد هر هفته بيش از نيم كيلو و حدّاكثر يك كيلوگرم وزن كم كرد. بايد بردبار بود. براى اين كار كافى است روزانه 500 كالرى كم نمود. چون كالرى غذاى روزانه شخص بالغ تقريبا 3500 است پس كافى است كه حدود 7/1 كالرى از غذاى روزانه كم كرد.

 

 

پ. با پزشك مشورت نماييد:

اگر در نظر داريد بيش از ده كيلوگرم وزن كم كنيد، اگر ناراحتى ديگرى داريد و اگر دارو مصرف مى‏كنيد با پزشك در ميان بگذاريد تا وى مطابق بدن و ناراحتى شما برنامه‏ريزى كند.

 

 

ج. ورزش:

از ياد نبريد كه ورزش را رأس رژيم لاغرى است كه بايد مناسب توان بدن خود انجام دهيد. اگر وزن زيادى هم داشته باشيد، ورزش مى‏تواند فشار خون شما را تنظيم نمايد. ورزش در هواى آزاد مانند دو آرام، شبيه هروله كردن كه نوعى دويدن با خيز كم است، تند راه رفتن و دوچرخه‏سوارى. هر هفته دست كم پنج روز و هر روز سى دقيقه بايد ورزش كرد.

 

 

چرا ورزش از افزايش فشار خون جلوگيرى مى‏كند؟

هنوز به درستى روشن نيست كه ورزش چگونه از فشار خون جلوگيرى مى‏نمايد. يك نظريّه پذيرفتنى اين است كه ورزش، ميليون‏ها سرخ‏رگ بدن را گشاد مى‏كند و در نتيجه مقاومت در برابر گردش خون كم مى‏شود. در عين حال ورزش، قلب را توانمند مى‏كند كه به گونه مؤثر خون را پمپاژ نمايد كه اين خود از بار قلب مى‏كاهد.

 

 

د. مشروبات الكلى:

خوردن مشروب الكلى، به ويژه اگر زياد باشد، فشار خون را بالا مى‏برد.

 

 

هـ. سيگار را ترك كنيد:

دخانيات، به‏ويژه در كسانى كه فشار خون دارند، خطر حمله قلبى را افزايش مى‏دهد.

 

 

و. برقرارى آرامش فكرى و روحى:

در يك اتاق خلوت، در حال نشسته يا خوابيده، آرام نفس بكشيد و در هر دم و بازدم، كلمه‏اى را تكرار كنيد. چه بهتر كه اين كلام نام و يا حرف مقدّسى باشد. بدين ترتيب آرامش كامل برقرار مى‏گردد. اگر فكرتان متوجه چيز ديگر شد، دوباره برگرديد همان كلمه را تكرار نماييد.

 

 

دارو

اگر با تغيير وضع زندگى و تدبيرهاى يادشده، فشار خون شما پايين نيامد و يا فشار خون شما بسيار بالا باشد، شايد پزشك دارو تجويز كند. در عين حال اگر عارضه ديگرى داريد كه بر قلب و رگهاى شما اثر ناگوار مى‏گذارد، ممكن است پزشك به گونه مؤثر و سريع اقدام به درمان فشار خون نمايد.

 

فراموش نكنيد با وجود اينكه داروى فشار خون مى‏خوريد، اگر در وضع زندگى همان‏گونه كه يادآورى شد تغيير بدهيد، دارو مؤثرتر خواهد بود. بنابراين ورزش، رژيم غذايى كم‏نمك، خوردن ميوه و سبزيجات، سودمند و مقدار داروى مصرفى نيز كمتر خواهد شد.

 

هنگامى كه براى درمان فشار خون، دارو لازم باشد، گزينش دارو، بسته به سنّ، نژاد، زمينه ارثى، بود و يا نبود ناراحتى كليه و ديگر اعضاى بدن، با در نظر گرفتن آثار جانبى داروست. يك دارو براى همه مناسب نيست و براى هر كس بايد دواى معيّن داده شود. يعنى اينكه هر دارو در همه افراد اثر يكسان ندارد. بسته به كيفيّت مزاجى هر فرد و احتمال عوارض جانبى ناخواسته، داروى لازم داده مى‏شود.

 

در فشار خون درجه 1 و 2، پزشك معمولاً با يك دارو و در موارد فشار خون شديد با دو و يا سه دارو آغاز مى‏كند. اگر با تدابير نخستين، نتيجه مطلوب به دست نيايد، شايد پزشك مقدار دارو را زياد بكند و يا داروى شما فشار خون ديگرى بدهد. اگر فشار خون، بسيار بالا باشد و به مرز خطر برسد، شايد بيمار را در بيمارستان بسترى بكند و با داروى تزريقى داخل وريدى، فشار خون را پايين بياورد و آن را تنظيم نمايد.

 

بد نيست يادآورى كنم زمانى بود كه پزشكان بر اين باور بودند كه درمان فشار خون افراد بالاى 60 سال بى‏ثمر است و شايد زيان‏آور هم باشد. اين باور بر اين ديدگاه استوار بود كه رگهاى سالمندان، سفت است و اگر فشار خون بالا باشد بر اين سفتى رگها غلبه مى‏كند و خون را به اندام‏ها مى‏رساند. حتى برخى از پزشكان مى‏ترسيدند فشار خون سالمندان را پايين بياورند چراكه مى‏پنداشتند كه ممكن است باعث سكته مغزى و يا نارسايى كليه بشود. ولى اكنون آزمايش‏هاى گوناگون نشان داده است كه افراد بالاى 60 سال نيز از درمان فشار خون، سود زياد مى‏برند. اگر درمان درست انجام شود، احتمال كمترى هست كه آنان دچار نارسايى قلبى، سكته قلبى و يا مغزى شوند.

 

 

اثر ويتامين E در كاهش خطر بيمارى‏هاى قلب و عروق

خوردن روزانه مقدار 100 تا 400 واحد بين‏المللى قرص ويتامين E (يك يا دو قرص در روز) ممكن است از خطر بيمارى «كرونر» قلب جلوگيرى نمايد و در نتيجه از خطر مرگ در اثر بيمارى‏هاى قلب و عروق بكاهد. بر اين باوريم كه چون ويتامين E ضدّاكسيد كننده است؛ بنابراين از سفتى سرخ‏رگها جلوگيرى و در نتيجه بيمارى قلب و عروق را كم مى‏كند.

 

 

شنبه 16/4/1386 - 7:44
پسندیدم 0
UserName