كتاب‏شناسى خطبه‏هاى حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام
توسط : حامد...
 

كتاب‏شناسى خطبه‏هاى حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام

مريم صفايى(1)

1. بندگى، راز آفرينش؛ شرح خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام

تأليف سيدعبدالحسين دستغيب شيرازى، قم، كتاب‏فروشى داورى، 1398، 400 ص، جيبى.

در اين كتاب، كه داراى دو مجلّد است، ضمن بررسى مسئله غصب «فدك»، مطالب مهمى كه به اين عنوان مطرح شده‏اند، تشريح گرديده‏اند. نويسنده در اين كتاب، نكات فراوانى در ذيل صدها محور درباره تصريحات و تلويحات مستفاد از عبارات خطبه بيان نموده است. اين كتاب داراى بخش‏ها و فصول تفكيك شده نيست، ولى مطالب با سرفصل‏هاى متعدد و روشن از هم جدا شده‏اند. اين كتاب داراى ويژگى‏هاى خطابى با نثرى ساده و تأثيرگذار مى‏باشد. نويسنده مقدّمه‏اى طولانى براى شرح موقعيت‏ها و واقعيت‏هاى مقارن خطبه و صفات و حركات و سكنات خطيب عنوان نموده و در هر قسمت، با نقل عبارات اين خطبه، موضوع اصلى در هر فراز را اصل قرار داده و مطالب مفيد و پراكنده‏اى در ذيل آن موضوع در شرح آن عنوان كرده است. علم توحيد، غرض از آفرينش، خداشناسى و خداپرستى، كتاب‏هاى آسمانى و بندگى خدا، گواهى به رسالت حضرت رسول صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، صفات خاتم الانبياء صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، نمونه‏هايى از احكام اجتماعى اسلام و فلسفه احكام بعضى از محورهاى كلى هستند كه در اين كتاب به آن‏ها پرداخته شده است.

در اين كتاب، در شرح عبارات اين خطبه، مطالب متفرّع زيادى مطرح شده‏اند. براى مثال، «محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بنده حقير خداست»، «حقيقت بندگى از ولايت عنوان بصرى»، «خشنودى به خواست خدا»، «خاك‏نشينى بندگى را ظاهر مى‏كند»، «از خاكيم و به خاك برمى‏گرديم» مطالبى هستند كه در ذيل تعبير «عبداللّه» آمده‏اند.

2. خطبه آتشين بانوى اسلام عليهاالسلام در بستر شهادت

تأليف ناصر مكارم شيرازى، مشهد، محبان الفاطمه عليهاالسلام ، 1409 ق، 52 ص، رقعى.

خطبه بانوى اسلام عليهاالسلام در بستر شهادت، از جمله يادگارهاى باعظمتى است كه از آن حضرت عليهاالسلام باقى مانده و غربت آن حتى از غربت خطبه «فدكيه» بيشتر است. در اين كتاب، نخست ويژگى‏هاى منحصر به فرد اين خطبه و شرايط خاص ايراد آن از جمله، شدت بيمارى خطيب و دلِ آتش‏گرفته او و زن بودن همه مخاطبان اشاره شده و سپس نويسنده درباره محور اصلى اين خطبه (خلافت و امامت) مباحث مختصر و مفيدى بيان نموده است. در اين كتاب، بر آتشين بودن شكايات اين بانو و عدم تنافى آن با مقام «صبر» و «رضا»، سخن به ميان آمده و سپس به بررسى اسناد خطبه پرداخته شده است.

در بخش‏هاى بعدى اين كتاب، خطبه با دقت خاصى تقطيع شده و در ذيل هر قسمت، نخست ترجمه كوتاه و دقيق و روشنى با نگارشى متين ارائه گرديده و پس از ترجمه در هر بخش از اين كتاب، شرح مفيد و مختصرى درباره مفاهيم خطبه مطرح شده است. معيارها و ارزش‏هاى الهى، مسئله ترجيح مرجوع بر راجح و ثمره شوم انتخاب، از جمله محورهاى مورد بحث در ذيل مفاهيم اين خطبه‏اند.

3. شرح خطبه زهرا عليهاالسلام

تأليف سيدعزالدين حسينى زنجانى، قم، دفتر تبليغات اسلامى، 1377، 506 ص، رقعى.

اين شرح از مقبول‏ترين شروح موجود پيرامون خطبه «فدكيه» حضرت زهرا عليهاالسلام مى‏باشد. اين كتاب پيش از ورود به شرح خطبه، مقدّمه‏اى مشتمل بر مباحث تحقيقى در سند خطبه و جايگاه «فدك» در تاريخ و اهداف خطبه بيان كرده و سپس بر وفق ترتيب انشاى عبارات خطبه، در خصوص محورهايى همچون حمد و ثناى الهى، توحيد و صفات الهى، نبوّت، قرآن و فلسفه احكام مباحثى مطرح نموده است.

يكى از ويژگى‏هاى اين شرح نفيس آن است كه به بيان ترجمه عبارات در آن اكتفا نشده، بلكه براى شرح مفاهيم، از بيان معانى مفردات عبارات نيز استفاده گرديده است. از ديگر ويژگى‏هاى اين شرح آن است كه نكاتى عرفانى و فلسفى در ذيل تلويحات كلمات فاطمى عليهاالسلام با نثرى ساده و بيانى قابل فهم، مطرح گرديده است. صيد نكات علمى و اشارات و حقايقى كه در كنايات و تلويحات خطبه وجود دارند، از ديگر ويژگى‏هايى است كه بر متانت و وزانت علمى اين شرح مى‏افزايد.

پيوست

كتابشناسى ساير شروح خطبه‏هاى حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى

1. حقيقت جاويدان؛ شرح خطبه يگانه بانوى باعظمت اسلام فاطمه زهرا عليهاالسلام

تأليف محمّد باقر ملبوبى، تهران، صدر، 1391 ق / 1349، 440 ص، وزيرى.

2. بحثى كوتاه پيرامون خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام

تأليف مجتبى تهرانى، تهيه و تنظيم مؤسسه فرهنگى نور، تهران، اهل قلم، 1380، 183 ص، رقعى.

3. حديث غربت؛ خطبه‏هاى حضرت زهرا عليهاالسلام در مسجد پيامبر و در بستر شهادت

تأليف مهدى جعفرى، تهران، مؤسسه فرهنگى انتشاراتى صائب، 1417 ق / 1375 ش، فارسى ـ عربى، 136 ص، رقعى.

4. مسند فاطمه عليهاالسلام ؛ مجموعه سخنان حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام به ضميمه شرح حال آن حضرت

تأليف مهدى جعفرى، تهران، مؤسسه تحقيقاتى فرهنگى جليل، 1415 ق / 1994 م / 1373 ش، 496 ص، وزيرى.

5. رخساره خورشيد؛ ترجمه و شرح خطبه حضرت فاطمه عليهاالسلام

تأليف محمدتقى خلجى، قم، ميثم تمّار، 1379، 437 ص، وزيرى.

6. خطبه حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام و ماجراى فدك

تأليف حسينعلى منتظرى، قم، بلاغت، 1374، 344 ص.

7. فاطمه چه گفت؟ ... مدينه چه شد؟

تأليف محمّدحسين زورق، مقدّمه محمّدرضا حكيمى، تهران، سروش، 1381، 740 ص، وزيرى.

8. حماسه‏اى بى‏نظير در كنار بستر زهرا عليهاالسلام

تأليف محمّدحسين بروجردى، قم، ناصر، 1412 ق / 1370 ش، 180 ص، رقعى.

9. خطابه فدك؛ ماجراى غصب فدك و اقدامات اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام ؛ متن كامل و ترجمه فارسى خطابه حضرت زهرا عليهاالسلام

تأليف محمّدباقر انصارى و سيدحسين رجايى، قم، دفتر نشر الهادى، 1376، 124 ص، رقعى.

10. سخنرانى حضرت فاطمه عليهاالسلام در مسجد پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ؛ ترجمه و شرح خطبه حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام

ترجمه عليرضا الّلهيارى، تهران، انجام كتاب، 1367، 488 ص، وزيرى.

11. ماجراى فدك

تأليف احمد فالى، قم، كانون نشر انديشه‏هاى اسلامى، 1412 ق / 1370 ش، 188 ص.

12. دختران پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سخن مى‏گويند؛ شامل شرح حال و زندگى و سخنان حضرت فاطمه عليهاالسلام ، حضرت زينب كبرى عليهاالسلام ، حضرت امّ كلثوم عليهاالسلام ، حضرت سكينه عليهاالسلام

ترجمه و نگارش جواد فاضل، تهران، معرفت، 1363، 140 ص، رقعى.

13. فدك فى التاريخ التشيّع و الاسلام بحث حول المهدى

تأليف محمّدباقر صدر، اعداد و تحقيق لجنة الصدر، قم، مركز الابحاث والدراسات التخصيصه للشهيد الصدر، 1423 ق / 1380 ش، 176، 72، 72 ص.

14. شرح خطبة الصديقة فاطمة الزهراء لسماحة المرجع الدينى محمّدطاهر آل‏شبير الخاقانى

توضيح و تعليق محمّدكاظم آل شبير خاقانى، بمساعى و تنقيح كاظم النورانى، قم، انوار المهدى، 1412 ق / 1371 ش، 270 ص، قطع وزيرى.

15. اسرار فدك؛ محاكمه غاصبين فدك در كلام دختر وحى براى نسل‏هاى آينده

تأليف محمدباقر انصارى و حسين رجايى، قم، دفتر نشر الهادى، 1376، 232 ص، وزيرى.

--------------------------------------------

1 كارشناس فلسفه اسلامى.

 

چهارشنبه 13/4/1386 - 7:10
پسندیدم 0
UserName