تاريخ علم : سرگذشت واكسيناسيون
توسط : یاكریم

آدمي از ساليان دور دريافته بود كه اگر از دست برخي از بيماري ها جان سالم به در ببرد، بار ديگر به آن‌ها دچار نمي‌شود. از اين رو، پزشكان و خانواده به اميد پيشگيري از آبله مرغان شديد، كودكان را در برخورد با كساني مي گذاشتند كه به آبله مرغان خفيفي دچار شده بودند.

چيني‌هاي باستان براي پيشگيري از آبله مرغان، پودر زخم هاي آبله مرغان را به بيني وارد مي‌كردند. زنان قبيله‌هاي قفقازي پوست بخش‌هايي از بدن كودكانشان را كه در ديد نبود، خراش مي‌دادند و عصاره‌ي زخم هاي آبله را روي آن ها مي‌گذاشتند. از اين رو، بر صورت اغلب دختران آن قبيله‌ها، زخم‌هاي آبله ظاهر نمي‌شد. به اين خاطر، آن زيبارويان مورد توجه ويژه شاهان عثماني بودند.

مايه‌كوبي آبله در سده‌ي هجدهم ميلادي از استانبول به اروپا راه يافت. برخي از پزشكان از اين شيوه براي پيشگيري از آبله مرغان شديد بهره مي‌گرفتند. اما مايه‌كوبي خطرهايي نيز در پي داشت. مايه‌كوبي، هميشه خوب جواب نمي‌داد. برخي از بيماران پس از مايه‌كوبي به شدت بيمار مي‌شدند و بسياري از آنان مي‌مردند.

در سال 1797 ميلادي، ادوارد جنر، پزشك انگليسي، دريافت دختراني كه شيرگاوهاي مبتلا به آبله‌ي گاوي را مي دوشند، نسبت به آبله مرغان ايمن هستند. هر چند آبله‌ي گاوي باعث كاهش شير گاوها مي‌شود، اما در انسان به وضعيت خطرناكي نمي‌انجامد. جنر تصور مي‌كرد ،‌تماس پوست دست دختران شير دوش با زخم‌هاي آبله‌ي گاوي در پستان گاو، باعث ايمني آنان به آبله مرغان شده است.

او براي بررسي فرضيه‌ي خود آزمايش جالبي انجام داد. او پسر بچه‌اي را با عصاره‌ي زخم آبله‌ي گاوي مايه‌كوبي كرد. پس از شش هفته، آن پسر بچه را با عصاره‌ي آبله مرغان مايه‌كوبي كرد. آن پسر سالم ماند. جنر اين تجربه را روي 23 نفر ديگر آزمود و به درستي فرضيه‌ي خود پي برد . سه سال بعد تنها در انگلستان ، 000/100 نفر به همين شيوه واكسينه شدند و نزديك سال 975 ، آبله مرغان به طور كامل در همه جاي جهان ريشه كن شد.

هر چند كوشش و پي‌گيري‌هاي جنر را بايد ارج نهاد، اما او نخستين كسي نيست كه نظريه‌ي ايمني اكتسابي را مطرح كرد. در سال 910 ميلادي، يعني نزديك 900 سال پيش از جنر، محمد زكرياي رازي، دانشمند ايراني، براي نخستين بار آبله مرغان را به صورت علمي توصيف كرد. او در يكي از كتاب‌هاي خود اشاره كرده است كه اين بيماري از فردي به فرد ديگر منتقل مي‌شود، اما اگر كسي از اين بيماري جان سالم به در برد، بار ديگر به اين بيماري دچار نمي‌شود.

امروزه، واكسن‌ها را از ميكروب‌هاي ضعيف شده يا بخش‌هايي از پيكره آن‌ها به دست مي‌آورند. ما عليه بيماري‌هاي گوناگون از جمله كزاز ، سرخك و فلج اطفال واكسينه مي‌شويم. ما اين موفقيت را مديون كوشش‌هاي لويي پاستور، دانشمند فرانسوي، هستيم. او در سال 1879 ميلادي متوجه شد جوجه‌هايي كه به آن‌ها كشت قديمي ميكروب وبا تزريق شده بود، بيمار نشدند و زماني كه بار ديگر به آن‌ها كشت تازه‌اي را تزريق كرد، آن ها باز هم سالم ماندند. اين مشاهده باعث شد، او به روش‌هاي گوناگون باكتري‌هاي مختلف را ضعيف كند و از آن ها به عنوان واكسن بهره بگيرد.

                                                              مترجم: آقاي حسن سالاري 

منبع :

Barquet and Domingo,Smallpox, Annals of Internal Medicine,15 Oct 1997 

چهارشنبه 12/2/1386 - 9:47
پسندیدم 0
UserName