توحيد و عمل‌ صالح‌، ملاك‌ هدايت

توحيد و عمل‌ صالح‌، ملاك‌ هدايت

چهارمين‌ مستند قرآني‌ كثرت‌گرايان‌، تمسك‌ به‌ اطلاق‌ آياتي‌ است‌ كه‌ درآنها ملاك‌ هدايت‌ و رستگاري‌، تنها به‌ سه‌ اصل‌ كلي‌، يعني‌ ايمان‌ به‌ خدا، معادو عمل‌ صالح‌ بسنده‌ شده‌ است‌ و قيود ديگر از قبيل‌ تدين‌ به‌ دين‌ خاص‌ ماننداسلام‌، اصلاً مورد توجه‌ و اعتبار قرار نگرفته‌ است‌. بديهي‌ است‌ در صورت‌لزوم‌ و اعتبار آن‌، بايد در آيات‌ قرآني‌ بدان‌ اشاره‌ مي‌شد و گرنه‌ اغراء به‌ جهل‌لازم‌ مي‌آيد كه‌ چنين‌ امري‌ از سوي‌ آفريدگار عالم‌ و حكيم‌ محال‌ است‌.بنابراين‌، در صورتي‌ كه‌ پيروان‌ اديان‌ مختلف‌ داراي‌ سه‌ آموزه‌ فوق‌ باشند، ازاهل‌ هدايت‌ و رستگاري‌ به‌ شمار خواهند رفت‌. در اين‌جا ابتدا به‌ مستندات‌قرآني‌ اين‌ ديدگاه‌ اشاره‌ مي‌كنيم‌:

«اءِن‌َّ الَّذين‌َ ءَامَنُوا وَالَّذين‌َ هَادُوا وَ النَّصَارَي‌ وَ الصّابِئين‌َ مَن‌ْ ءَامَن‌َ بِاللهِ وَ الْيَوْم‌ِالا´خِرِ وَ عَمِل‌َ صَالِحًا فَلَهُم‌ْ اَجْرُهُم‌ْ عِنْدَ رَبِّهِم‌ْ وَ لاَخَوْف‌ٌ عَلَيْهِم‌ْ وَ لاهُم‌ْيَحْزَنُون‌َ».

«كساني‌ كه‌ (به‌ پيامبر اسلام‌) ايمان‌ آورده‌اند، و كساني‌ كه‌ به‌ آيين‌ يهودگرويدند و نصاري‌ و صائبان‌ ]پيروان‌ يهود[ هر گاه‌ به‌ خدا و روز رستاخيزايمان‌ آورند و عمل‌ صالح‌ انجام‌ دهند، پاداششان‌ نزد پروردگارشان‌ مسلم‌است‌، و هيچ‌گونه‌ ترس‌ و اندوهي‌ براي‌ آنها نيست‌. (هر كدام‌ از پيروان‌ اديان‌الهي‌، كه‌ در عصر و زمان‌ خود بر طبق‌ وظايف‌ و فرمان‌ دين‌ عمل‌ كردند،مأجور و رستگارند.»

«بَلي‌َ مَن‌ْ اَسْلَم‌َ وَجْهَه‌ُ لِلّه‌ِ وَ هُوَ مُحْسِن‌ٌ فَلَه‌ُ اَجْرُه‌ُ عِنْدَ رَبِّه‌ِ وَ لاَ خَوْف‌ٌ عَلَيْهِم‌ْ وَ لاَهُم‌ْ يَحْزَنُون‌َ».         

«آري‌، كسي‌ كه‌ وجه‌ همتش‌ بر تسليم‌ در برابر در امر الهي‌ قرار گرفته‌ باشد ونيكوكار باشد، پاداش‌ او نزد پروردگارش‌ ثابت‌ است‌، نه‌ ترسي‌ بر آنهاست‌ ونه‌ غمگين‌ مي‌شوند.»

«قُل‌ْ يَا اَهْل‌َ الْكِتاب‌ِ تَعَالَوا اءِلي‌ كَلِمَه‌ٍ سَواءِ بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُم‌ْ اَلاَّ نَعْبُدَ اءِلاَّ اللَّه‌ِ وَلانُشْرِك‌ بِه‌ِ شَيْئًا».         

«بگو اي‌ اهل‌ كتاب‌! بياييد به‌ سوي‌ سخني‌ كه‌ ميان‌ ما و شما يكسان‌ است‌ كه‌جز خداوند يگانه‌ را نپرستيم‌ و چيزي‌ را همتاي‌ او قرار ندهيم‌.»

«يَا اَيُّهَا النّاس‌ُ اءِنّا خَلَقْناكُم‌ْ مِن‌ْ ذَكَرٍ وَ أُنْثَي‌ وَ جَعَلْناكُم‌ْ شُعُوبًا وَ قَبائِل‌َ لِتَعارَفُوا اءِن‌َّاَكْرَمَكُم‌ْ عِنْدَاللهِ اَتْقيكُم‌ْ».     

«اي‌ مردم‌! ما شما را از يك‌ مرد و زن‌ آفريديم‌ و شما را تيره‌ها و قبيله‌ها قرارداديم‌ تا يكديگر را بشناسيد. گرامي‌ترين‌ شما نزد خداوند باتقواترين‌ شماست‌.»

«لَيْس‌َ الْبِرَ اَن‌ْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُم‌ْ قِبَل‌َ الْمَشْرِِِ وَ الْمَغْرِب‌ِ وَ لكِن‌َّ الْبِرَّ مَن‌ْ ءَامَن‌َبِاللهِ وَ الْيَوْم‌ِ الاْخِرِ... اُولئِك‌َ هُم‌ُالْمُتَّقُون‌َ». 

«نيكي‌، (تنها) اين‌ نيست‌ كه‌ (به‌ هنگام‌ نماز) روي‌ خود را به‌ سوي‌ مشرِ و(يا) مغرب‌ كنيد، بلكه‌ نيكي‌ (و نيكوكاري‌) كسي‌ است‌ كه‌ به‌ خدا و روزرستاخيز و فرشتگان‌ و كتاب‌ و پيامبران‌، ايمان‌ آورده‌... اينها همان‌پرهيزكاران‌ هستند.»

آقاي‌ بهاءالدين‌ خرمشاهي‌ توجه‌ خاصي‌ به‌ آيات‌ مزبور داشته‌ است‌.چنانكه‌ آيه‌ 64 سوره‌ آل‌عمران‌ را در يكي‌ از نوشته‌هاي‌ خود ناظر به‌ الهيات‌جهاني‌ مي‌داند و از آن‌ به‌ بيانيه‌ و ماده‌ واحده‌ تعبير مي‌كند و مي‌گويد:

«جان‌ و جوهر دين‌ و ايمان‌ را در يك‌ كلمه‌ خلاصه‌ كرده‌ است‌.»

با وجود اين‌، وي‌ در آن‌ مقاله‌ «اصل‌ نسخ‌» را به‌ عنوان‌ اصل‌ مسلم‌ اسلامي‌مي‌پذيرد و در يك‌ سخن‌ كوتاه‌ غايت‌ آيه‌ را چنين‌ بيان‌ مي‌كند كه‌:

«از نظر اسلام‌ و مسلمانان‌ قديم‌ و جديد، دعوتي‌ است‌ به‌ حداقل‌.»

با اين‌حال‌ ايشان‌ در موضع‌ ديگري‌ به‌ انكار اصل‌ نسخ‌ پرداخته‌ و آيه‌مزبور را دعوت‌ به‌ حداكثر، يعني‌ رستگاري‌ در هر ديني‌ توصيف‌ مي‌كند.چنان‌ كه‌ در شرح‌ آيه‌ فوق‌ و آيه‌ 12 سوره‌ حجرات‌ مي‌نويسد:

«خداوند معيار تقرب‌ را نه‌ تدين‌ به‌ دين‌ خاص‌ يا مذهب‌ خاص‌ شمرده‌، بلكه‌خطاب‌ به‌ همه‌ اقوام‌ و قبايل‌ بشري‌ گفته‌ است‌ كه‌ ملاك‌ رستگاري‌ و تقرب‌ به‌خداوند، عمل‌ صالح‌ يعني‌ پرهيزگاري‌ است‌. بايد گفت‌ كه‌ خداوند در اينجاتوحيد و ايمان‌ را مسلم‌ گرفته‌ است‌ و متعرض‌ آن‌ نشده‌ است‌.»

وي‌ آن‌گاه‌ از دو آيه‌ فوق‌ و ديگر آيات‌ چنين‌ نتيجه‌ مي‌گيرد كه‌:

«از جمع‌ بين‌ مضامين‌ آيه‌ 64 آل‌ عمران‌ و آيه‌ شعوبيه‌ و چندين‌ آيه‌ ديگر كه‌درباره‌ طوايف‌ مختلف‌ اهل‌ كتاب‌ است‌ برمي‌آيد كه‌ اگر قرار باشد، حرف‌ وحكم‌ قرآن‌ را در باب‌ الهيات‌ جهاني‌ و مورد قبول‌ همه‌ مؤمنان‌ روي‌ زمين‌جست‌ و جو كنيم‌، به‌ ايمان‌(توحيد) و عمل‌ صالح‌ مي‌رسيم‌.»    

«از طريق‌ خلف‌ مي‌توان‌ پرسيد: آيا كسي‌ كه‌ خالصانه‌ اهل‌ توحيد باشد و يك‌عمر به‌ عمل‌ صالح‌ پرداخته‌ باشد، قطع‌ نظر از مذهبش‌، رستگار نيست‌؟»

سه شنبه 14/1/1386 - 10:25
پسندیدم 0
UserName