روشنایی در منزل ومحیط کار
توسط : zxc123456

 

 

یکی از طرحهای مهم از نظر بهداشت حرفه ای و ارگو نومی روشنایی مطلوب می باشد. روشنایی مطلوب آن است که با سیستم فیزیولوژیکی بدن سازگار باشد.

شرایط روشنایی مطلوب

1-حداقل شدت را داشته باشد.2-فرکانس و طول موج متناسب را داشته باشد(رنگ دهی مناسب داشته باشد)

3-سایه روشن نداشته باشد.  4-خیرگی ایجاد نکند. 5-منبع روشنایی طبیعی ومصنوعی در محدوده دید مستقیم کارگر نباشد.

 

اهمیت روشنایی

1- میل و رغبت در کار افزایش می یابد .2-دقت وعمل در کار بیشتر می شود 3-حاصل و نتیجه کار افزوده گردد.4-سلامتی چشم و قدرت بینایی محفوظ مانده وخستگی اعصاب کمتر ایجاد می شود.5- کاربهتر و راحتر  ودقیق تر انجام می شود.6- از میزان حوادث کاسته می شود.

 

بهترین روشنایی طبیعی می باشد. اما به دلایل زیرهمیشه استفاده از آن ممکن نیست:

1-درشب 2-شرایط فصلی 3-محدودیت معماری 4- وسعت فضای کار

سطح نور گیرها و پنجره ها  را طوری انتخاب شود که اولاً در مسیر قرار گیری نور باشد و ثانیاً از 20٪ مساحت کف کمتر نباشد.

 

واحد شدت روشنایی در کشور ما لوکس( lux )  و وسیله اندازه گیری نورسنج  یا لوکس متر مباشد

میزان روشنایی در محلهای مختلف به شرح زیر است:

1- کارهای بزرگ و درشت                                          80 تا 100 لوکس

2-کارهای ظریف                                                      150 تا250 لوکس

3-کارهای بسیار ظریف                                             500 تا 1000 لوکس

4-اتاق کار                                                              150 تا 250 لوکس

5-اتاق نقشه کشی  و ماشین نویسی                                300 تا 500 لوکس

6-در منزل                                                              100 تا 200 لوکس

7- در مدارس                                                          150 تا 200 لوکس

8- در اتاق عمل                                                      5000 تا 8000 لوکس

 

 شدت روشنایی:

چشم انسان تا یک دهم لوکس حداقل دید را دارد و تا  100هزار لوکس روشنایی را تحمل می نماید.

نور خورشید در تابستان 100هزار لوکس روشنایی را دارا ست.

 

انواع لامپ ها

1- لامپ رشته ای                2- لامپ تخلیه در گاز

 

مشخصه اصلی لامپها

1- توان نوری(لومن)  2-ضریب بهره نوری   3-عمر لامپ   4-رنگ دهی      5-درخشندگی لامپ

 

لامپهای رشته ای:

دارای یک رشته فلز از جنس تنگستن هستند که این رشته در اثر عبور جریان برق ملتهب شده و چون دمای ذوب این فلز بالا می باشد از خود نور تولید می کند.این پدیده در مجاورت هوا تداوم ندارد بنابر این آن را در درون حبابی قرار داده و از یک گاز بی اثر که اکثراً آرگون است پر می کنند و فشار آن کمتر از هوا است.

محاسن:

 عمومی ترین لامپها هستند، رنگ دهی بالا و قیمت پایین دارند.

معایب:

 بهره نوری کم و طول عمر کوتاه دارند.  در نوع ساده درخشندگی بالا دارند که برای رفع این عیب سطح داخلی را با سیلیس می پوشانند.که بنام شیری یا یخی در بازار به فروش می رسد.

 

لامپهای تخلیه در گاز

اساس کار این لامپها متفاوت از رشته ای می باشند به این ترتیب که لامپهای تخلیه در گاز تشکیل شده از یک حباب در شکل و اندازه متفاوتی که ممکن است به شکل لوله ای باشد. داخل حبابها از هوا تخلیه و بافشار معینی از یک گاز بی اثر مانند آرگون، نئون وحتی کریپتون پر شده وعلاوه بر این مقدار معینی از یک فلز که معمولاً جیوه یا سدیم است که در داخل حباب به صورت آزاد وجود دارد. زمانیکه جریان الکتریکی در دو سر حباب بر قرار می شود توسط الکترودهایی پیس بینی شده فضای داخل لامپ گرم می شود. این گرم شدن باعث تبخیر فلز می شود. در اثر تبخیر فلز جریان الکتریکی در دو سر الکترودها برقرار می شود و به دلیل وجود جریان الکتریکی تحریک اتمی اتفاق می افتد ودر اثر تحریک در دامنه ای از طول موج تابش ایجاد می شود این تحریک باعث ایجاد دامنه ای از طیف می شود.

 

انواع لامپهای تخلیه در گاز

1-جیوه ای فشار ضعیف یا لامپهای فلورسنت(مهتابی)

2-جیوهای پر فشار یا فشار قوی

3-جیوه ای پر فشار ویژه بنام متال هالید

4-لامپ سدیمی پر فشار

 

لامپ فلورسنت یا مهتابی یکی از عمومی ترین لامپهایی است که استفاده می شود

 

 محاسن لامپهای فلورسنت:

درجه حرارت لامپها از 40 تا 45 درجه تجاوز نمی کند

 ضریب بهره نوری بین 50 تا 90 لومن بر وات متغیر است

رنگ دهی  بین 86 تا96 در صد است

 برای بسیاری از اماکن مسکونی و صنعتی و تجاری استفاده می شود.

طول عمر معمولاً 6000 ساعت است

مصرف آنها در حد کم وبین36 تا 40 وات درساعت می باشد

 

محدودیت لامپ فلورسنت این است که برای ارتفاع بیش از 6متر نصب نمی شوند.

 

 لامپهای جیوه ای فشارقوی

در دو گروه  با ترانس و بدون ترانس قرار دارد که نوع 250وات آن نیاز به ترانس ندارد ولی نوع 400 و 500 وات آن نیاز به ترانس دارد. این لامپها از دو حباب خارجی و داخلی تشکیل شده اند. برای جلوگیری از اتلاف گرمای زیاد در داخل حباب خارجی را با یک لایه سفید فسفر می پوشانند تا طول موجهارا تحصحیح کند چون در مورد طول موج قرمز مشکل دارند. در درون حباب داخلی الکترودهای اصلی وجود دارد که داخل آن خالی از هوا است ومقداری گاز بی اثر دارد که در این حباب هیچ اتفاقی نمی افتد.

ابتدا جریان در الکترودهای اصلی اتفاق می افتد بعد یک جرقه ایجاد می شود بعد جریان درالکترود فرعی هم ایجاد می شود و3تا5 دقیقه طول می کشد که این لامپ به حداکثر نود داخل آن که 3 اتمسفر است یعنی 3برابر فشار هوا است برسد.

 نوع 400 و 500 وات آن یک ترانس  به نام چوک و یک خازن دارد

 

محاسن:

1-ضریب بهره نوری خوب و 60لومن بر وات است

2-طول عمربالا حدود 24000 ساعت

معایب:

عیب اساسی آنها ایتکه اگر جریان الکتریکی یک لحظه قطع شود و دوباره وصل شود فوراً شروع به کار نمی کنند و حدود 7 دقیقه طول می کشد تا مجدداً شروع بکار نمایند.

2-رنگ دهی پایین دارند(حدود 40تا60 درصد) وبیشتر برای معابر و جاهایی که احتیاج به رنگ دهی بالا ندارد استفاده می شود.

 

لامپهای سدیمی پر فشار

این لامپها از نوع شکل مانند جیوه ای می باشند و تفاوتشان این است که در نوع سدیمی در حباب مرکزی به جای آرگون جیوه از نئون و سدیم استفاده می شود. نور اینها نور زرد است. اصولاً لامپهای مه شکن از این نوع هستند و رنگ زرد به خاطر طیف سدیم است . زمانی که طول می کشد تا اینها کاملاً کاملاً روشن شوند چند برابر نوع جیوه است(15 تا 20دقیقه) . ولی دراین لامپها بر خلاف نوع جیوه بعد از قطع و وصل برق فوراً روشن می شوند

بهره نوری 100 لومن بر وات بوده ولی رنگ دهی آنها پایین بوده و درحدود 24٪ دارند.

استفاده انحصاری از این لامپها در معابر و خیابانها است

طول عمر 24000 ساعت و به عنوان مه شکن نیز استفاده می شوند.

 

لامپ متال هالید

اینها شبیه به لامپهای پر فشار جیوه ای هستند با این تفاوت که در حباب مرکزی علاوه بر آرگون و جیوه از یک نمک نیز استفاده می شود مانند یدور سدیم،یدور وانادیوم،نمک تالیوم که اضافه کردن این نمک هالوژنه باعث افزایش ضریب بهره نوری به 80 لومن بر وات و رنگ دهی قوی که از 65٪ بالاتر می شود. پس لامپ متال هالید یک لامپ جیوه ای پرفشار اصلاح شده است.

 

لامپهای نور مخلوط یا لامپهای آمیخته

مزایای هردو گروه  لامپهای رشته ای و تخلیه در گاز را دارد از نظر ساختمانی یک لامپ جیوه ای پر فشار است به اضافه یک رشته تنگستن در داخل حباب. لامپی که هم سیستم تخلیه در گاز را دارد وهم سیستم رشته ای دارد. با توجه به میزان توان الکتریکی اینها نیازی به دستگاهای کمکی مانند خازن و چوک ندارند.ازنظر ضریب بهره نوری بالا بوده و هم از نظر رنگ دهی(رنگ دهی بالا و نزریک 100)ولی قیمت آنها گران است .

 

استفاده روشنایی مصنوعی (لامپها) در منزل:  

ترکیبی از دو نور زرد وسفید یعنی لامپهای رشته ای شیری و لامپهای فلورسنت  (مهتابی ) بهترین روشنایی است .

توصیه می گردد در منزل از لامپهای کم مصرف جهت مطالعه استفاده نکنید چون ضریب بهره نوری  آنها کم است .                                              

 

علی جان بزرگی کارشناس بهداشت حرفه ای                                          

    
دوشنبه 13/1/1386 - 22:39
پسندیدم 0
UserName