• ڕەش
  • سپی
  • سه وز
  • شین
  • سوور
  • پرتەقاڵی
  • مۆر
  • زێڕین
  • ژماره‌ی بینینه‌کان :
  • 2247
  • سێ شەممه 16/8/1391
  • رۆژژمێر :

دابه‌ش کردني حۆکمه‌کان

1-      له‌ دابه‌ش کردنێکي گشتيدا ، حۆکمه ئايينيه‌‌کانيان کردووه‌ به‌ دي به‌ش :

الف :  ئه‌حکامي ته‌کليفي (ته‌وزيم)

ب: ئه‌حکامي وه‌زعي (دانراوي)

الف :  ئه‌حکامي ته‌کليفي (ته‌وزيم) :

ئه‌و حۆکمانه‌يه‌ که‌ ئه‌رکي مرۆڤ سه‌باره‌ت به‌ کرده‌وه‌ و ڕه‌فتاري ئه‌و دياري ئه‌که‌ت ، وه‌کوو واجب بووني نوێژ و ناڕه‌وا بووني درۆدان .

به‌شه‌کاني ئه‌حکامي ته‌کليفي (ته‌وزيم) بريتين له‌ :

1-      واجب : ئه‌و کرده‌وه‌ي که‌ کردني واجبه‌ و نه‌کردني سزاي هه‌يه‌ ، وه‌کوو : نوێژ .

2-      حه‌رام : ئه‌و کرده‌وه‌ي که‌ نه‌کردني پێويسته‌ و کردني سزاي هه‌يه‌ ، وه‌کوو درۆدان .

3-      مۆسته‌حه‌ب : ئه‌و کرده‌وه‌ي که‌ کردني باشه‌ و پاداشتي هه‌يه‌، به‌ڵام نه‌کردني سزاي نيه‌ وه‌کوو شه‌و نوێژ .

4-      مه‌کرووه‌ : ئه‌و کرده‌وه‌ي که‌ نه‌کردني باشه‌ و پاداشتي هه‌يه‌ ،به‌ڵام کردني سزاي نيه‌ وه‌کوو جلي ڕه‌ش له‌  کاتي نوێژدا  .

5-      مه‌باح : ئه‌و کرده‌وه‌ي که‌ کردن و نه‌کردني وه‌ک يه‌که‌ ، نه‌ پاداشتي هه‌يه‌ و نه‌ سزا ، وه‌کوو زۆرێک له‌ کرده‌وه‌کان .

ب: ئه‌حکامي وه‌زعي (دانراوي):

ئه‌و حۆکمانه‌يه‌ که‌ دۆخي مرۆڤ له‌گه‌ڵ کرده‌وه‌ي ئه‌و دابين ئه‌کات ، وه‌کوو :

ڕه‌وا بووني گۆشتي کۆتر ، ناڕه‌وا بووني ماڵي داگيرکراو ، پاکي بڕێ شت و ناپاکي بێێکيتر .

له‌ دابه‌ش کردنێکي گشتيدا ، حۆکمه ئايينيه‌‌کانيان کردووه‌ به‌ دي به‌ش : الف : ئه‌حکامي ته‌کليفي (ته‌وزيم) ب: ئه‌حکامي وه‌زعي (دانراوي)

2-     دابه‌ش کردنێکي تر بۆ حۆکمه‌کان :

الف : حۆکمي واقێعي (ڕاسته‌قينه‌):

 ئه‌وه‌ش حۆکمێکه‌ که‌ له‌ سه‌ر بنچينه‌ي به‌رژه‌وه‌ندي و مه‌فسه‌ده‌ي ڕاسته‌قينه‌ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تێکي تايبه‌ت هاتووه‌ ، که‌ زۆرێک له‌ حۆکمه‌ شه‌رعيه‌کان له‌م ده‌سته‌ن .

ب: حۆکمي زاهێري (ڕواڵه‌تي) :

ئه‌و حۆکمانه‌يه‌ که‌ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تێکي تايبه‌ت به‌ بۆنه‌ي نائاگايي له‌ حۆکمي واقێعي (ڕاسته‌قينه‌) هاتووه‌ ، وه‌کوو : ئه‌وێ که‌ به‌رله‌وه‌ کۆر بووه‌ و ئێستا ديار نيه‌ که‌ کۆره‌ يان که‌مه‌ ، که‌ حۆکمي ئاوي کۆري هه‌يه‌ .

3-     دابه‌ش کردنێ سێه‌م بۆ حۆکمه‌کان :

الف : حۆکمي اوليه‌ (هه‌وه‌ڵي) :

ئه‌و حۆکمانه‌ي‌ که‌ له‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندي خۆيي دانراوه‌ به‌ بێ به‌رچاوگرتني چۆنيه‌ته‌ نائاسايي و جياوازيه‌کاني ئه‌رک وه‌خۆگرتوو ، وه‌کوو : واجب بووني نوێژ و ناڕه‌وا بووني درۆدان .

ب:  حۆکمي سانه‌وي (دووه‌مي) :

ئه‌و حۆکمانه‌ي‌ که‌ له‌ سه‌ر ناچاري ، له‌ کات و مه‌رجي تايبه‌تدا که‌ ئه‌رک وه‌خۆگرتوو گيرووده‌ي ئه‌وه‌ دانراوه‌، وه‌کوو : ترسوو ، زۆر لێکردن ، حه‌ره‌ج (ناچاري) ، چه‌رمه‌سه‌ري و ته‌قيه‌ ، بۆ نموونه‌ نه‌گرتني ڕۆژوو بۆ که‌سێ زياني جه‌سته‌يي بێ بۆي

سه‌رچاوه‌: فێرکاري فێقه، حسه‌ ين فه‌لاحزاده