تغذیه نوزادان و شیرخواران/مشکلات احتمالی دوران شیر دهی
توسط : mo_1443

 

درد ، زخم و شقاق پستان

یکی از مشکلات شایع مادران پس از زایمان ، زخم و شقاق نوک پستان است که علل متعددی دارد از جمله :

1)    وضعیت نادرست بغل کردن و پستان به دهان گرفتن شیر خوار

2)    فشار ناشی از مکیدن نادرست چون فقط نوک پستان مکیده می شود.

3)    کشیدن پستان از دهان شیر خوار

4)    ضربه به نوک پستان از قبیل بند زبان کوتاه ، کام عمیق ، گاز گرفتن نوک پستان ( فشار شدید با لثه چون هنوز شیر خوار دندان ندارد).

5)    شستشوی مکرر پستان با صابون و شامپو یا استفاده از محلول ها یا کرم هایی که نوک پستان را تحریک می کنند.

6)    استفاده نادرست از شیر دوش

7)    برفک پستان

درمان

  • برای درمان شقاق ضمن رفع علت به وجود آورنده آن ، باید کودک را به دفعات مکرر ، در وضعیت صحیح و در حالاتی که مادر درد نداشته باشد ، شیر داد.

توصیه می شود شیر خوار ، تغذیه را از پستان سالم شروع کند تا با تحریک رفلکس بازتاب جهش شیر تغذیه از پستان مبتلا با درد کمتری همراه باشد. به این ترتیب از فشار و مکیدن قوی پستان مبتلا در ابتدای شیر دهی جلوگیری می شود. ضمناً طرز در آغوش گرفتن شیر خوار طوری باشد که چانه او در طرف مخالف محل ضایعه قرار بگیرد

  • از شستن پستان با آب و صابون قبل از هر بار شیر دهی پرهیز شود و از مصرف مواد تحریک کننده نوک پستان نیز خودداری به عمل آید.
  • تا مدت ها پیش ، یکی از روش های موثر درمان شقاق پستان را استفاده از پماد لانولین ذکر می کردند ولی اخیراً ثابت شده که قرار دادن چند قطره از شیر مادر بر روی محل شقاق خیلی موثرتر از پماد لانولین است.

سایر روش هایی که برای بهبود شقاق پستان توصیه می شوند عبارتند از :

-       اصلاح وضعیت در آغوش گرفتن و پستان گرفتن شیر خوار

-       گذاردن یک یا چند قطره شیر مادر روی محل شقاق در پایان هر نوبت شیر دادن

-       در معرض هوا و نور خورشید قرار دادن پستان

-       زود به زود شیر دادن شیر خوار و محدود نمودن زمان شیر خوردن برای شیر خوارانی که مایلند بیشتر شیر بمکند ( حداکثر به مدت ده دقیقه ) تا زمانی که زخم بهبود یابد.

-       استفاده از پماد ویتامین A  و D و یا کرم هایی که برای درمان شقاق پستان تهیه شده اند . ( پس از استفاده از کرم های شقاق پستان نیازی به شستشوی پستان نیست).

-       ماساژ و فشردن پستان در مرحله توقف مکیدن شیر خوار کمک به تخلیه پستان می کند.

-       استفاده از نیپل شیلد ( محافظ نوک پستان ) در مواقعی که مادر درد داشته باشد ممکن است موثر باشد.( تصویر شماره 19)

-       استفاده از گرمای  مو خشک کن ( سشوار ) ولی با درجه کم ، روزی 3 تا 5 بار هر بار 3 تا 5 دقیقه و با فاصله 20 سانتی متر از محل شقاق و یا یک لامپ 60 وات رشته ای روشن در فاصله 40 سانتی متری نوک پستان برای مدت 20 دقیقه 4 بار در شبانه روز نیز توصیه شده است ( در این مورد باید دقت نمود که رطوبت طبیعی پوست حفظ شود.)

 

برفک پستان

برفک پستان مادر معمولاً به دنبال برفک دهان شیر خوار و یا مصرف آنتی بیوتیک توسط مادر به وجود می آید. پوست ناحیه مبتلا قرمز ، براق و گاهی اوقات پوسته پوسته شده و نوک پستان نیز اغلب با لکه های سفید رنگ پوشیده می شود. برفک پستان ممکن است به صورت یک ورم خفیف در هاله پستان تظاهر نماید. مادر معمولاً حین و بعد از شیر دادن ، درد و سوزش شدیدی در پستان دارد و درد را مانند احساس یک طناب داغ در دیواره قفسه سینه خود ذکر می کند.

معمولاً وقتی مادر برفک نوک پستان داشته باشد دهان شیر خوار هم دچار برفک است و یا بر عکس لذا مادر و شیر خوار باید هر دو به طور همزمان درمان شوند حتی اگر یکی از آن ها علائم واضح هم نداشته باشد.

درمان

  • درمان مادر

-       مالیدن پماد ضد قارچ مانند پماد کلوتریمازول بر روی ناحیه مبتلا بعد از هر بار شیر دادن و یا حداقل هر شش ساعت یک بار برای مدت 14 روز یا حداقل 7 روز بعد از برطرف شدن علائم بیماری ( با مالیدن پماد کلوتریمازول بعد از شیر دادن و در وعده بعدی تغذیه شیر خوار نیاز به شستشوی پستان نیست).

-       روش دیگری که برای درمان به کار می رود آغشته کردن نوک پستان با ویوله دژانسیان 1% بعد از شیر دادن است که معمولاً یک بار در روز و برای سه روز توصیه می شود. در صورت وجود و یا ادامه درد ، می توان آن را تا هفت روز هم ادامه داد.

-       جوشاندن لباس های مادر که در تماس با پستان اوست مانند سینه بند و بلوز و.... به مدت 20 دقیقه ، همچنین جوشاندن قیف شیر دوش و نپیل شیلد ( محافظ پستان ) در صورت استفاده از آن زیرا جوشاندن ، کاندیدا را از بین می برد.

-       اگر نوک پستان بعد از چند روز درمان ، بهبودی قابل ملاحظه ای پیدا نکند یا عفونت قارچی دوباره بروز کند ( عفونت راجعه ) فلوکونازول خوراکی با نظر پزشک معالج تجویز می شود.

  • درمان شیر خوار

-       مالیدن یک سی سی از محلول نیستاتین در داخل دهان شیر خوار ، هر شش ساعت یک بار ( 4 بار در روز ) و به مدت 10 تا 14 روز و یا حداقل تا چند روز بعد از برطرف شدن علائم بیماری

-       استفاده از ویوله دژانسیان 1% روزی یک بار و فقط برای چند روز

-       عدم استفاده از بطری ، گول زنک و دندان گیر

-       شستشوی اسباب بازی های کودک و یا هر وسیله ای که با دهان او در تماس است با آب داغ و صابون و جوشاندن آن ها به مدت 20 دقیقه یک بار در روز

احتقان پستان

در وهله اول باید بین پری پستان که یک پدیده فیزیولوژیک و مورد انتظار در شیر دهی است و در روزهای اول که آغوز به شیر مادر تبدیل می شود به وجود می آید با احتقان پستان فرق گذاشت. در پری پستان ، پستان ها بزرگ و پر شیر و مجاری شیر باز هستند و نوزاد می تواند به راحتی از پستان مادر شیر بخورد ولی در احتقان پستان به علت هجوم خون ، لنف و شیر به پستان ، پستان ها متورم و دردناک شده و مجاری شیر تحت فشار هستند و به علت کشیدگی پوست پستان و هاله ، نوزاد نمی تواند به راحتی نوک پستان و هاله رها به دهان بگیرد 

علت

علت احتقان پستان عدم شیر دهی مکرر یا کوتاه بودن مدت شیر دهی در هر وعده شیر دادن است که سبب می شود پستان ها کاملاً تخلیه نشوند . این موضوع معمولاً به دلیل وضعیت نادرست شیر خوردن یا خواب طولانی مدت شیر خوار ، زخم یا شقاق پستان ، جدایی مادر و نوزاد و یا استفاده از بطری و پستانک اتفاق می افتد.

 

 

پیشگیری

بهترین راه پیشگیری از بروز این مشکل نحوه درست تغذیه نوزاد در طی ساعت اول تولد است که پستان را صحیح به دهان بگیرد ، سپس پیوسته در کنار مادر نگهداری شود و مکرر پستان مادر را به طور درست ، بمکد.

درمان

  • در صورت بروز احتقان پستان ، اگر نوزاد قادر به گرفتن پستان نبود مادر باید با استفاده از دوش آب نسبتاً داغ بر روی پستان و یا کمپرس گرم ( حوله گرم و مرطوب ) و یا خم شدن در ظرف آب گرم به طوری که پستان ها در آب غوطه ور باشند به تحریک رفلکس اکسی توسین و جاری شدن شیر کمک نماید و مقداری از شیرش را بدوشد. اسپری ( افشانه ) آب نسبتاً داغ بر روی پشت و شانه های مادر هم همین اثر را دارد . به این ترتیب با دوشیدن مقداری از شیر ، درد و تورم نوک پستان و هاله کاهش می یابد و شیر خوار می تواند هاله پستان را در دهان بگیرد.
  • جهت کاهش ورم و کم شدن درد ، کمپرس سرد بر روی پستان ها در بین وعده های شیر دادن مفید است.
  • تخلیه مکرر پستان چه از طریق تغذیه مستقیم شیرخوار از پستان مادر و چه از راه دوشیدن مکرر شیر ، برای پیشگیری از کاهش تولید شیر مادر بسیار موثر است در صورتی که به علت دردناک بودن پستان ، مادر نتواند با دست شیرش را بدوشد از شیر دوش برای مدت محدود( یکی دو روز ) استفاده می شود. بهتر است که فشار پمپ شیر دوش با درجه کم و مقدار دوشیدن شیر نیز مختصر باشد تا سبب احتقان بیشتر پستان نشود.
  • برای کاهش احتقان نوک و هاله پستان توصیه می شود که مادر با دو انگشت خود در اطراف نوک پستان ( روی هاله ) به طرف قفسه سینه به مدت چند ثانیه ( 30 تا 60 و یا بیشتر در صورت نیاز ) فشار بیاورد تا ضمنکاهش احتقان همان ناحیه ، نوک پستان برجسته شده و شیر خوار بتواند پستان را به راحتی بگیرد. 
  • در روش دیگر ، از 30 گرم سولفات منیزیم استفاده می شود که در یک لیتر آب نسبتاً داغ حل می کنند و مادر می تواند تا وقتی که آب سرد می شود پستانش را در آن بگذارد سپس پستان را بشوید و به دان شیر خوار بگذارد.
  • با استفاده از کلم ( برگ های سبز کلم ) نیز می توان احتقان پستان رادرمان نمد بدین ترتیب که ابتدا برگ های کلم را جدا می کنند ، آن را با آب سرد کاملاً شسته و ضد عفونی و خشک نموده و پس از فشار به رگبرگ ها ی آن ، قسمت وسط یک برگ را به اندازه نوک پستان جدا کرده و آن را روی پستان می گذارند و یا تعدادی از برگ های کلم را دور تا دور نوک پستان قرار می دهند.( تصویر شماره 22 )

این کار را هر دو ساعت و هر بار به مدت 200 دقیقه در بین وعده های شیر دهی می توان انجام داد.

بقیه کلم را باید در یخچال گذاشت تا در نوبت های بعد ، مورد استفاده قرار گیرد.

·          شروع شیر دادن باید از پستانی باشد که محتقن تر است.

اگر احتقان پستان به درستی درمان نشود ممکن است عفونت پستان ( ماستیت ) عارض شود.

 

انسداد مجاری شیر

گاهی مادران برچستگی کوچکی را درپستان خود لمس می کنند که اغلب با فشار یا تماس ، دردناک بوده و باعث شکایت مادر می شود . علت آن معمولاً بسته شدن یکی از مجاری اصلی شیر است . این انسداد ممکن است به علت عدم تخلیه کامل پستان و یا در اثر فشار از خارج نظیر لباس تنگ ، سینه بند محکم و سفت ، بند محکم آغوشی ها ، کمربند اتومبیل و..... یا خوابیدن به روی پستان و یا ناشی از نگهداشتن و یا حمل شیر خوار فقط در یک حالت خاص باشد. گاهی اوقات فشار لبه های قیف پمپ شیر دوش هم سبب انسداد مجاری شیر می شود.

در صورت بسته شدن یک یا چند مجرای شیر ، شیر خوار باید مکرراً با شیر مادر تغذیه شود بهتر است تغذیه از پستان مبتلا شروع شود ومادر ، هم زمان با مکیدن شیر خوار و یا دوشیدن شیر ، پستان خود را از بالای محل توده به طرف نوک پستان ماسا÷ دهد. همچنین مادر در وضعیت های مختلف کودک را شیر دهد تا تمام مجاری شیر تخلیه شوند . همچنین مادر در وضعیت های مختلف کودک را شیر دهد تا تمام مجاری شیر تخلیه شود. در پایان تغذیه ، اگر به نظر می رسد شیری در پستان باقی مانده است بایددوشیده شود. تغذیه مکرر از پستان ، دوش گرفتن و کمپرس با آب گرم یا حوله نسبتاً داغ و مرطوب قبل و یا بین وعده های شیردهی ، برای تسکین درد و جاری شدن بهتر شیر مفید است.

اگر با این اقدامات ، توده دردناک برطرف نشد باید مشاوره پزشکی انجام و به پزشک مربوطه ارجاع شود.

 

ماستیت

ماستیت التهاب بافت همبند پستان و معمولاً ناشی از عفونت است . علائم آن قرمزی ، تورم و گرمی در بخشی از پستان است که همراه با علائمی شبیه آنفلوآنزا در مادر ( تب و لرز ) و معمولاً در شش هفته اول پس از زایمان مشاهده می شود اما در هر مرحله ای ممکن است اتفاق بیفتد.

علت آن معمولاً زخم نوک پستان ، تغذیه محدود ولی زمان بندی شده ، درست نگرفتن پستان ، بیماری مادر یا کودک ، از شیر گرفتن سریع ، سوء تغذیه مادر ، زیاد بودن شیر و عدم تخلیه پستان و یا استرس مادر است.

یکی از مهمترین اقدامات برای درمان ماستیت ، تخلیه موثر و مکرر شیر از پستان است زیرا در اثر ماندن شیر در پستان ، عفونت تشدید می شود لذا توصیه می شود برای تخلیه شیر ، چون مکیدن های شیر خوار در شروع شیر خوردن قوی تر است اول تغذیه را از پستان مبتلا شروع کند سپس به پستان سالم گذاشته شود. بعد از هر نوبت شیر خوردن از پستان مبتلا ، اگر مادر احساس می کند که هنوز پستانش کاملاً خالی نشده بهتر است که شیر باقی مانده را با دست یا شیر دوش بدوشد.

v        چون ممکن است مادر به مصرف آنتی بیوتیک نیز  نیاز داشته باشد بنابراین مراجعه به پزشک الزامی است.

v       استفاده از مسکن های معمولی و ضد لتهاب ، کمپرس گرم و مرطوب پستان قبل از شیردهی و کمپرس سرد در فاصله شیر دادن ها جهت تسکین درد و ورم مفید هستند.

اگر درمان ماستیت زود شروع نشود و یا کامل نباشد می توان منجر به آبسه پستان گردد بنابراین علیرغم استراحت مادر ، تخلیه پستان و مصرف مایعات فراوان در ظرف 24 ساعت اگر تب ادامه یافت و لایم فروکش نکرد طبق توصیه پزشک مادر باید به مدت 10 تا 14 روز از آنتیبیوتیک مناسب و موثر استفاده نماید.

آبسه پستان

آبسه پستان عفونت موضعی پستان است و معمولاً به دنبال ماستیت عارض می شود ( 3% ماستیت ها به آبسه تبدیل می شوند). حال عمومی مادر شبیه ماستیت بوده ( تب و لرز و... ) و محل مبتلا قرمز ، دردناک و حساس می باشد.

درمان آبسه نیز شبیه درمان ماستیت عفونی است هر چند ممکن است برای تخلیه چرک نیاز به خروج چرک با سرنگ و یا شکافتن آبسه باشد. به طور کلی تغذیه شیر خوار با شیر مادر در موارد بروز آبسه پستان ، از پستان مبتلا منعی ندارد مگر این که آبسه به مجاری شیر سرباز کرده باشد و یا مادر خیلی درد داشته باشد که موقتاً شیر دادن را قطع می کند ولی شیرش را می دوشد و دور می ریزد. اگر آبسه پستان شکافته شود و شکاف نزدیک به نوک پستان نباشد ضمن مصرف آنتی بیوتیک و پوشاندن محل برش جراحی باگاز استریل ، ادامه تغذیه از پستان مبتلا بدون اشکال است اما اگر محل شکاف به نوک پستان و هاله نزدیک باشد مادر می تواند تا بهبودی محل مربوطه ، شیر آن پستان را مکرراً بدوشد و دور بریزد ولی تغذیه کودک را از پستان دیگر ادامه دهد.

بعضی از اوقات ممکن است هنگام شیر دادن از محل برش شیر خارج شود که می توان با گاز استریل روی آن فشار آورد.

منبع:professorsoltanzadeh.com

 

چهارشنبه 17/7/1392 - 16:48
پسندیدم 1
UserName