فاطمیان
توسط : moffline
فاطمیان  
فاطمیان از دسته اى از اسماعیلیه هستند كه امامت را در فرزندان محمد بن اسماعیل جارى مى دانند. آنان امامان را به دو قسم مستور و ظاهر تقسیم مى كنند. پس از امامان هفتگانه ، یعنى شش امام اول امامیه و محمد بن اسماعیل ، نوبت به امامان مستور مى رسد. این امامان به طور مخفیانه مردم را به آیین اسماعیلى دعوت مى كردند و اطلاعات قابل ملاحظه اى از وضعیت آنها در دست نیست . آخرین امام این دوره عبدالله یا عبیدالله ملقب به المهدى بالله (م 322 ق ) است . او پس از اینكه در سال 286 ق به امامت اسماعیلیان رسید، امامت و دعوت خود را آشكار كرد و بدین ترتیب دوره امامان ظاهر فرا رسید. المهدى حكومت فاطمیان را در سال 297 ق در مغرب تاءسیس كرد. حكومت فاطمى در سال 356 ق با تصرف مصر و شام ، بخش بزرگى از جهان اسلام را به تصرف در آورد و تا سال 567 ق حكومت مقتدرى داشتند.
پس از اینكه هشتمین امام ظاهر، مستنصر بالله ، در سال 487 ق از دنیا رفت ، وزیر مقتدر او افضل به قصد حفظ موقعیت خویش ، نزار فرزند ارشد مستنصر و ولیعهد او را از خلافت محروم كرد و جوان ترین برادر او مستعلى را جایگزین وى ساخت . این كار باعث تفرقه در میان اسماعیلیه و انشعاب آنها به دو گروه نزاریه و مستعلیه شد.
اكثر اسماعیلیه مصر و همه جماعت اسماعیلیه یمن و گجرات و بسیارى از اسماعیلیان شام امامت مستعلى را پذیرفتند، ولى گروه بزرگى از اسماعیلیان شام و تمامى اسماعیلیان عراق و ایران و احتمالا بدخشان و ماوراء النهر نزار را جانشین بر حق پدرش دانستند.
سرگذشت فرقه مستعلیه چنین است كه پس از مرگ جانشین مستعلى ، الآمر باحكام الله ، در سال 524 ق ، این فرقه به دو شاخه
((
حافظیه )) و ((طیبیه )) انشعاب یافتند.
الآمر چند ماه پیش از مرگش صاحب فرزندى به نام طیب شده بود كه تنها پسر او بوده .
اما پس از مرگ الآمر، عموزاده او ملقب به الحافظ لدین الله به قدرت رسید. كسانى كه خلافت او را قبول كردند
((
حافظیه )) نام گرفتند و گروهى كه به امامت طیب باور داشتند، به ((طیبیه )) معروف شدند. گروه اخیر در یمن و سپس هند دعوت خود را آشكار كردند و در هند ((بهره )) نام گرفتند. طیبیه نیز به دو شاخه ((داوودیه )) و ((سلیمانیه )) منشعب شدند. اكثر طیبیه هند، داوودى هستند، در حالى كه بیشتر طیبیه یمن ، سلیمانى مى باشند. حافظیه پس از انقراض حكومت فاطمیان توسط صلاح الدین ایوبى در سال 567 ق و مرگ الغاضد لدین الله ، آخرین حاكم فاطمى ، توسط ایوبیان قلع و قمع شدند.
سرگذشت نزاریه با حكومت الموت به رهبرى حسن صباح (م 518 ق ) پیوند خورده است . حسن صباح در زمان خلافت مستنصر از او اجازه گرفت كه به ایران رفته و دعوت آنان را آشكار سازد. گفته شده است كه او چون از یاران و طرفداران نزار ولیعهد مستنصر بود و وزیر مستنصر درصدد محروم كردن نزار از حكومت بود، حسن را از مصر طرد كرد.
به هر حال حسن صباح در سال 487 ق بر قلعه هاى الموت دست یافت و حكومت اسماعیلیه نزاریه را در ایران مستقر كرد. در این زمان دو حكومت اسماعیلیه وجود داشت ، یكى حكومت مستعلیه در مصر و شمال آفریقا و دیگرى حكومت نزاریه در ایران كه هر یك مستقل از دیگرى فعالیت مى كرد. دعوت حكومت جدید اسماعیلى در یران
((
دعوت جدید)) و دعوت فاطمیان مصر ((دعوت قدیم )) نامیده مى شد.
جانشینان حسن صباح تا زمان حمله هلاكو به الموت در سال 654 ق به حكومت ادامه دادند. پس از این واقعه نزاریه در مناطق مختلف ایران و افغانستان و هند و پاكستان پراكنده شدند و دوره دیگرى از امامان مستور در این فرقه آغاز شد. پس از مرگ شمس الدین محمد، بیست و هشتمین امام نزارى ، در حدود 710 ق اولین انشعاب در جماعت نزاریه پدید آمد. در این زمان مؤ من شاه و قائم شاه فرزندان شمس الدین بر سر جانشینى پدر اختلاف كردند و هر یك پیروانى از نزاریه به خود جذب كردند و در نتیجه نزاریه به دو شاخه مومنیه و قاسمیه منقسم گردید. چهلمین و آخرین امام نزاریان مومنیه امیر محمد باقر بود كه در سال 1210 ق براى آخرین بار با پیروان خود در شام تماس گرفت و دیگر از وى خبرى نشد. هم اكنون نزاریان مومنیه تنها در سوریه یافت مى شوند و به جعفریه شهرت دارند و در انتظار ظهور امام مستور خود از اعقاب امیر محمد باقر هستند و در احكام شرعى پیرو مذهب شافعى اند. اما سلسله امامان قاسمیه به فعالیت مذهبى خود ادامه مى دادند تا اینكه در عهد افشاریه و زندیه وارد فعالیتهاى سیاسى نیز شدند. در عهد قاجار امام حسنعلى شاه از سوى فتحعلى شاه قاجار به لقب
((
آقاخان )) ملقب شد. این لقب به شكل موروثى مورد استفاده جانشینان وى نیز قرار گرفت . حسنعلى شاه پس از مدتى با حكومت قاجار درگیر شد اما پس از شكست ، به افغانستان پناهنده شد و بدین ترتیب دوران امامت نزاریه قاسمیه در ایران به پایان رسید.
پس از این ، روابط نزدیكى میان آقاخان اول با دستگاه امپراتورى بریتانیا در هندوستان برقرار شد كه به استقرار موقعیت مذهبى آنان در شبه قاره هند انجامید. ظاهرا تنها فرقه اسماعیلى كه به استمرار امامت تا زمان حاضر معتقدند و هم اینك نیز داراى امام حاضر به نام كریم شاه حسینى ملقب به آقاجان رابع هستند، همین گروه قاسمیه اند كه به
((
آقاخانیه )) شهرت دارند. اكنون این فرقه چند میلیونى در مناطق مختلفى از جهان به خصوص ‍ در شبه قاره هند حضور دارند. (
از جمله فرقه هایى كه مى توان به یك اعتبار آنها را جزء فاطمیان محسوب كرد فرقه دروزى است . این فرقه معتقدند كه ششمین امام فاطمى الحاكم بامرالله (م 411ق ) نمرده است و تنها غایب شده و روزى باز خواهد گشت . اما از آنجا كه این فرقه درباره الحاكم غلو كرده و او را به مرتبه خدایى رساندند جزء فرق غلات شمرده مى شود. بنابراین ، این گروه را در بخش ‍ غلات مورد بحث قرار خواهیم داد.
يکشنبه 8/10/1387 - 11:18
پسندیدم 0
UserName