• Nombre de visites :
  • 801
  • 9/9/2011
  • Date :

NİZAMİ-Yİ GENCEVİ -3

nizami-yi gencevi

Uygun söz ve kelimeleri seçme, yeni özgün terkipleri ortaya çıkarma, her konuda yeni ve beğenilen anlam ve mazmunları meydana getirip kul­lanma, ayrıntıları tasvir etme, hayret verici de­recedeki güzel manzaraları vasfetme ve oluşturmadaki ha­yal gücü ve dikkati, tabiat, kişi ve yaşam biçimlerini tavsif etmedeki inceliği, tabii ve yeni teşbih ve istiareleri kullanma açısından vb. açılardan kendinden sonra asla benzeri olmayan kişiler arasındadır. Onun sözle­rinde buldukları kusur şudur: Yeni anlam ve mazmunları bulmak adına kimi za­man evham ve hayallere o derece varmış ya da yeni terkipler kullanmak için zaman zaman kelimelerle öylesine oynamış ki onun eserlerini okuyan kişi, zahmetle ve sayıları az olmayan kimi beyitlerini zorlukla an­layabilmektedir. Bunun yanında bu şair, zamanın eh­linin adeti gereği, bilimsel kavramları, geniş Arapça kelime ve terkipleri, filozofların bir çok düşüncesini, felsefe ve bilim esaslarını ve temellerini getirip kullanmaktan hiçbir şekilde geri durmamıştır. Bundan dolayı da onun eserleri, sahip olduğu çeşitli bilim ve bilgiler açısından bir ansiklopedi konumundadır. Kimi konularda o derece zor ve karmaşık bir hal almış ki şerh etmekten ve açıklama getirmeden anlaşılması mümkün değildir.

Ancak şunu da söylememiz gerekir ki güzel fıtratlı, ileri gö­rüşlü ve derin bakışlı şair, kendi edebî ve bilimsel bilgilerinden yararlanma noktasında mübalağa etmesi ya da yeni terkipleri meydana getirmede hayal noktasında aşırıya kaçma ve mübalağa etmesiyle birlikte sözde güzellik, açıklamada incelik ve  anlamda bir yüceliğe sahiptir. Bu özelliği de bu gibi kusur veya kusurları tamamıyla okuyucu­nun gözünden saklar.

Nizâmî’nin manzumelerini düzenleme ve yazma noktasında kullanmış olduğu maharet, eserlerinin hızla şairlerin taklit ve ilgi odağı ha­line gelmesine neden oldu. Bu taklit, VII/XIII. yüzyıl­dan itibaren başladı ve Fars dili edebiyatının tüm dönemlerinde devam etti. Onun eserlerini taklit edenlerin sayısı çoktur. Nizâmî’nin Penc Genc’ini nazım noktasında taklit eden ilk ve en büyük şair, Emir Husrev-i Dihlevî’dir. Ondan sonra da onun büyük mukallidleri arasında Hâcû, Câmî, Hâtifî, Kâsımî, Vahşî, ‘Urfî, Muktebî, Feyzîyi Feyyâzî, Eşref-i Merâğî ve Âzer-i Bîgdilî’yi saymak mümkündür. Bun­ların her biri onun mesnevilerinin tümünü ya da bir bölümünü taklit etmişlerdir.

Nizâmî, daha önce de söylediğimiz gibi, Heft Genc’ten başka kaside ve gazellerden oluşan bir Dîvân’a da sahiptir. Şairin çağdaşı olan ‘Avfî, ”Mesneviler dışında kendisinden az şiir rivayet edilmiştir”‌ diyerek sadece Nişâbûr’daki bir raviden onun kendi oğlu için söylemiş olduğu gazelleri ve bir mesnevisi olduğunu duymuştu. ‘Avfî bunları Lubâbu’l-Elbâb’da nakletmiştir. Fakat kesin olan şudur ki Nizâmî’nin Senâî’yi öğüt ve hikmet noktasında taklit olarak söylediği değişik kasi­deleri vardır. Aynı şekilde ondan birçok gazeller de rivayet edilmiştir. Bu kaside ve gazellerin tümü bir Dîvân’ oluşturmaktaydı ki daha sonradan yapılmış olan eklemelerle beyitlerinin sayısı artmıştır. Nitekim Devletşâh’ın ifadesiyle, yirmi bin beyte ulaşmaktaydı. Ancak daha sonraları dağıldı ve şu anda bunların bir kısmı değişik mecmualarda elde mevcuttur.


NİZAMİ-Yİ GENCEVİ -2

NİZAMİ-Yİ GENCEVİ -1

Mevlana

Pervin İtisami -1

Pervin İtisami -2

  • Yazdır

    Arkadaşlarına gönder

    Yorumlar (0)