تلسكوپ، از آ تا ی

با دانشمندان (15)

در این هفته ی «با دانشمندان» ابتدا از موضوع آینده برنامه روی موج نجوم مطلع خواهید شد و در ادامه با صخره‌هایی در مریخ كه ممكن است محل دفن آثار حیات باشند آشنا می شوید. در پایان نیز از همایشی با موضوع چرایی و چگونگی صورت های فلكی و نمادپردازی مربوط به آنها باخبر خواهید شد.

عده بسیاری در سرتاسر دنیا هستند كه به نجوم علاقه دارند و از بین حوزه‌های مختلف نجومی، دوست دارند نجوم رصدی را دنبال كنند. رصدگران در آغاز كار خود از ساده‌ترین وسیله رصد – یعنی چشم – استفاده می‌كنند و سعی می‌كنند آسمان و آنچه كه در دل خود جا داده را با همین ابزار طبیعی خدادادی ببینند. اما كم كم سؤال‌ها شروع می‌شود. آیا چیزهای دیگری هم می‌شود دید؟ آیا می‌شود همین‌ اجرامی كه برای دیدنشان باید چشم تیز كرد را بزرگتر ببینیم؟ آیا وسیله‌ای پیدا می‌شود كه برای بیشتر لذت بردن از آسمان به ما کمک كند؟ حالا سؤال اساسی این است كه بین این همه ابزاری كه می‌شناسیم، كدام برای ما بهتر است و بیشتر به ما كمك می‌كند. اطلاعات لازم برای خرید یك ابزار رصدی مثل تلسكوپ را از كجا می‌توانیم پیدا كنیم و از آن مهم‌تر، اینكه چقدر می‌توانیم از منبع اطلاعاتمان مطمئن باشیم.

کارشناسان برنامه رادیویی «روی موج نجوم» روز سه‌شنبه، 16 شهریور ماه درباره تمام نكاتی كه به تلسكوپ مربوط می‌شود، صحبت خواهند كرد. شما هم اگر می‌خواهید بدانید چه تلسكوپی به كارتان می‌آید، برای خرید تلسكوپ چقدر باید هزینه كنید، چطور می‌توانید از این وسیله استفاده كنید، یا هر سؤال تلسكوپی دیگری در ذهنتان هست كه دوست دارید جوابش را بدانید، می‌توانید روی موج نجوم، با برنامه همراه شوید و پرسش‌های مورد نظرتان را از كارشناسان برنامه بپرسید. (روی موج نجوم را روی موج اِ‌ف‌اِم ردیف 95 گوش كنید. در شهرستان‌ها هم رادیوی خود را روی موج اِی‌اِم ردیف 1332 تنظیم كنید.)

اگر به رصد با تلسکوپ علاقه مند شدید و تصمیم گرفتید این وسیله را تهیه کنید، حتما رصد سیاره مریخ را از دست ندهید. مریخ که این روزها در هنگام غروب خورشید در سمت غرب به همراه زهره و زحل قرار دارد مدتی است بسیار خبرساز شده است.

از شایعه بزرگ دیدن مریخ به اندازه ماه مدتی نگذشته بود که رویاپردازان با دیدن تصویر گودالی بر روی این سیاره سرخ آن را به رد یک چکمه تشبیه کردند. اکنون نیز محققان صخره‌هایی را در مریخ شناسایی کرده‌اند که به گفته آن‌ها می‌تواند حاوی بقایای فسیلی آثار حیات در دوران اولیه این سیاره باشد.

به گزارش ایسنا،گروه محققان این کشف را در صخره‌های کهن "نیلی فوسا" انجام دادند. تحقیقات آن‌ها فاش کرد که این محل بر روی مریخ درست مانند منطقه‌ای در استرالیا است که بعضی از قدیمی‌ترین شواهد حیات در زمین در آن دفن شده و به صورت مواد معدنی حفظ شده است.

این گروه تحت سرپرستی یکی از دانشمندان "موسسه جستجو برای موجودات هوشمند فرازمینی" (ستی) در کالیفرنیا معتقدند که همان فرآیندهای "هیدروترمال" که باعث حفظ آثار حیات در زمین شد، ممکن است در "نیلی فوسا" در مریخ هم روی داده باشد.

صخره‌های این ناحیه تا چهار میلیارد سال قدمت دارند که بدان معنی است که طی سه چهارم عمر مریخ آن جا بوده‌اند. زمانی که دانشمندان در سال 2008 برای اولین بار موفق به کشف کربنات در این صخره‌ها در مریخ شدند، باعث هیجان محققان مریخ شد.

دانشمندان از دیرباز در پی کربنات در مریخ بودند، چراکه آن را شاهد قطعی از قابل سکونت بودن این سیاره می‌دانند و این که می‌تواند نشانه وجود حیات در آن در گذشته باشد. کربنات همان ماده‌ای است که موجودات زنده پس از مرگ به آن تبدیل می‌شوند، به خصوص اگر دفن شوند.

صرف نظر از مطلبی که در بالا عنوان شد، عده ای همیشه نجوم را با خرافه و توهمات خویش آلوده می سازند و سعی بر شایعه پراکنی دارند. یکی از بخش های نجوم که بیشتر مورد این خرافات و خرافه پرستی ها قرار می گیرد صورت های فلکی آسمان است که مباحثی نظیر طالع بینی و سعد و نحس درباره آن ها مطرح می شود.

اما به راستی صورت های فلكی در چه زمان و مكانی به شكل كنونی تدوین شدند؟ رابطه ی اساطیر باستان با نمادهای صورت های فلكی امروزین چیست؟ آیا مجموعه نمادهای بروج دوازده گانه بر مبنای اسطوره ای خاص برگزیده شده اند؟ چرا ستارگان بر مدارهای گوناگون بر حسب صورت های فلكی ،با این شكل خاص رمزگزاری شده اند؟

چرایی و چگونگی صورت های فلكی و نمادپردازی مربوط به آن ها یكی از مباحث مهم تاریخ علم به شمار می رود. در مورد اینكه علایم دوازده گانه از چه تمدنی برخاسته اند و چه اسطوره ای را بازنمایی می كنند چندین نظریه وجود دارد. برخی صورت های فلكی را نشات گرفته از اساطیر یونانی می دانند و برخی دیگر نماد های بابلی باستان را سرچشمه ی آن قلمداد می كنند. در دومین برنامه از سری برنامه ی سخنرانی های علمی راز، دكتر شروین وكیلی خاستگاه های ایرانی و میترایی صورت های فلكی را مورد بررسی قرار خواهند داد.

این برنامه از ساعت 18:30 تا 19:30 روز چهارشنبه ،17 شهریور 1389 در محل سالن غدیر از مجموعه سالنهای مركز آفرینشهای كانون پرورش فكری واقع در خیابان فاطمی ،خیابان حجاب برگزار خواهد شد.

تنظیم برای تبیان: م.ح.اربابی فر