شناخت فضائل و رذائل
روشهاى تربیتى از دیدگاه محقق نراقى(3)
ایجاد بینش صحیح
محقق نراقى بسیارى از رفتارهاى نابهنجار، غیر اخلاقى و غیر دینى و وسوسههاى شیطانى را ناشى از عدم بینش صحیح متربّى در مسائل اعتقادى، فكرى، اخلاقى و اجتماعى و عدم شناخت وافى در افعال، رفتار و انگیزهها، آثار و عوارض آنها مىداند و معتقد است با دادن بینش و شناخت درست، مىتوان متربّى را تربیت كرد و اخلاق وى را اصلاح نمود و از وقوع در مشكلات روانى، رفتارهاى زشت و سرنوشتى ناخواسته، پیشگیرى كرد. از این رو این مربى و متفكر اسلامى در همه جنبههاى تربیتى، به ویژه تربیت اخلاقى، بر این روش تأكید مىورزد و معمولاً آن را قبل از روشهاى دیگر متذكر مىشوند و اعتبار زیربنایى براى آن قائلند.
متربّى را از آیات و احادیث در مدح یا ذم صفات و رفتارهاى مورد تعلیم و تربیت آگاه سازد و آثار و عوارض آنها را كه در قرآن و كلمات معصومان(علیهم السلام) ذكر شده، به وى آموزش دهد و از وى بخواهد تا در آنها اندیشه و تأمّل كند.
در اجراى این روش و تحقّقِ بینش در متربّى، محقق نراقى توصیه مىكند كه مربى به امور زیر (1) بپردازد:
الف. متربّى را از آیات و احادیث در مدح یا ذم صفات و رفتارهاى مورد تعلیم و تربیت آگاه سازد و آثار و عوارض آنها را كه در قرآن و كلمات معصومان(علیهم السلام) ذكر شده، به وى آموزش دهد و از وى بخواهد تا در آنها اندیشه و تأمّل كند.
ب. شناخت كافى از فضیلت و رذیلت ارائه دهد و حسن و قبح صفت یا رفتار را بیان نماید تا متربّى به تشخیص درست از نادرست، اخلاق و رفتار نیك از اخلاق و رفتار ناپسند و زیبایى یا زشتى رفتارى را كه مىخواهد از او سر بزند، بیابد.
ج. ارتباط عینى را كه بین كمال، شرافت و رفتار مطلوب با قوّت و عزت نفس وجود دارد، براى متربّى مكشوف سازد و رابطه نقصان، بیمارىهاى روانى و صفات و رفتارهاى ضد ارزشى را با ضعف و ذلت نفس، تبیین نماید.
محقق نراقى بسیارى از رفتارهاى نابهنجار، غیر اخلاقى و غیر دینى و وسوسههاى شیطانى را ناشى از عدم بینش صحیح متربّى در مسائل اعتقادى، فكرى، اخلاقى و اجتماعى و عدم شناخت وافى در افعال، رفتار و انگیزهها، آثار و عوارض آنها مىداند.
د . از علل و اسبابِ بروز صفت یا وقوع عمل كه به صورت ناخواسته از متربّى صادر شده، پرده بردارد تا او به درك درستى از آنچه انجام داده است برسد و در آینده از چنین رفتارهاى ناخواسته پیشگیرى كند.
هـ . شناخت درستى از عظمت، عزت، قدرت، محبت، رضایت و خشم، عدالت، رحمت خداوند، قضا و قدر آموزش دهد تا در سایه بینش صحیح، راه عبودیت و صراط مستقیم را در رسیدن به هدف عالى تربیتى بپیماید و اگر عملكردهاى نادرستى داشت، مایوس نشود و راه اصلاح را طى نماید.
پىنوشتها:
1. جامع السعادات، ج1، ص296 ـ 291 و ج3، ص373 / معراج السعادة، ص129 ـ 124
منبع:
ویژهنامه كنگره بزرگداشت فاضلین نراقى (3)، دكتر على نقى فقیهى .
پیوند به:
روش تربیت نفس
وسواس و تزلزل فکری و اعتقادی
زندگی نامه ملا احمد نراقی
معرفی کتاب خزائن