اخلاق پیامبرانه

رفت و آمد به خانه بیماران و عیادتشان و تفقد از حالشان، از اخلاق انبیایى است و سبب تحکیم رابطه‏ها و تقویت دوستی ها و الفت ‏خانواده‏هاست.

پیامبر اسلام(ص) نیز به عیادت بیماران مى‏رفت. حتى یک بار از یک یهودى نیز عیادت فرمود که همسایه او بود. ¹

آنچه به عیادت، ارزش مى‏بخشد، خدایى بودن آن و اخلاص در عیادت است، حتى خارج از مرز دوستى و رفاقت و آشنایى و شغل و موقعیت طرف به عیادت رفتن مهم است. این در آنجا جلوه مى‏کند که ‏مریض، گمنام و بى‏کس و ناشناخته و غریب باشد که بیش از دیگران‏ چشم به راه دیدارکنندگان است. تعبیر «فى الله‏» که در روایات عیادت ‏بیماران به چشم مى‏خورد، به همین نکته حساس اشاره مى‏کند.

چگونه مى‏توان به این گوهر دست ‏یافت و از کجا مى‏توان «نیت‏ خدایى‏» را در عیادت ها تشخیص داد؟

عیادت بى‏ریا

وقتى به عیادت بیمارى مى‏روید، روى چه انگیزه‏اى است؟ آیا از ترس گلایه‏هاى بعدى او و خانواده او است؟ یا اینکه چون همسایه و آشناست و فردا چشم در چشم هم خواهید انداخت؟ یا چون رئیس و مسؤول است؟ یا براى خدا؟

البته دلجویى از یک بیمار و خانواده‏اش یا رعایت ‏حق همسایگى‏ و حق رئیس، جاى خود دارد، ولى آیا شده که جعبه شیرینى یا پاکت ‏میوه‏اى بگیرید و به عیادت بیمارانى در بیمارستان ها بروید که کسى را ندارند و شما را هم نمى‏شناسند؟ در ایام جنگ، بعضی ها به دیدار و عیادت رزمندگان مجروح مى‏رفتند که در شهرستان هایى دور از بستگان‏ خود تحت درمان بودند، بى‏آنکه سابقه آشنایى با مجروحان جنگى‏داشته باشند، تنها به خاطر خدا و انجام وظیفه دینى و انسانى.

این کار، بس عظیم است و الهى! و مایه آسانى حساب خداوند درقیامت مى‏گردد. در حدیث قدسى آمده است:

«من عاد مؤمنا فى فقد عادنى‏»² ؛ هر کس در راه من (به خاطر خدا) مؤمنى را عیادت کند، مرا عیادت‏کرده است.

در حدیث است که روز قیامت، پروردگار به بنى‏آدم خطاب‏ مى‏کند: مریض شدم چرا به عیادتم نیامدى؟ مى‏گوید: خدایا! تو پروردگار جهانیانى، چگونه به عیادت تو مى‏آمدم؟ پاسخ مى‏شنود:فلان بنده‏ام بیمار شد و از او عیادت نکردى! مگر نمى‏دانستى که اگر به ‏عیادتش مى‏رفتى، مرا نزد او مى‏یافتى؟ ³

به علاوه، عیادت بیمار، انسان را به یاد قیامت مى‏اندازد و او را متوجه نعمت تندرستى مى‏سازد و زمینه‏ساز شکر به خاطر سلامتى ‏مى‏گردد. از رسول خدا(ص) روایت است که: به عیادت بیمار و تشییع‏ جنازه بروید، که شما را به یاد آخرت مى‏اندازد.⁴

عیادت و سوغات بى‏توقع

دانستیم که اگر به عیادت بیمار، یا هدیه و سوغات، جنبه الهى ‏بدهیم و آن را به حساب خدا بگذاریم، هم پاداش بیشترى مى‏بریم، هم‏ به ترویج این گونه سنت هاى اسلامى در اخلاق معاشرت، کمک کرده‏ایم.

با این حساب، نباید در دادن هدیه و بردن سوغات یا رفتن به‏عیادت بیمار، حساب عوض و جایگزین آن را کرد. گلایه از این که چرا ما که به عیادتش رفتیم، او به عیادت ما نیامد، کم ظرفیتى است، یا اگر کسى هنگام بیمارى‏تان از شما عیادت نکرد، شما «مقابله به مثل‏» نکنید و کریم و بزرگوار باشید.

رسول اکرم(ص) فرموده است:

«عد من لا یعودک و اهد من لا یهدى لک‏» ⁵ ؛  به عیادت کسى برو که از تو عیادت نکرده است و براى کسى هدیه‏ ببر که براى تو هدیه و سوغات نیاورده است.

و اخلاص و وسعت نظر و بزرگ‏منشى، از همین جاها شناخته‏ مى‏شود! ...

1) مكارم‏الاخلاق، ص‏359.

2) همان، ص‏360.

3) میزان‏الحکمة، ج‏9، ص‏128.

4) همان، ص‏130.

5) کنزالعمال، متقى‏ هندى، حدیث‏ شماره 25150.