تبسّم = بهترین خنده

صفات مومنین(2)

در بحث اخلاقی گذشته حدیثی از پیامبر اكرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خطاب به علی علیه‌السلام نقل كردیم كه حضرت فرمود:

مؤمن؛ مؤمن نمی‌شود مگر این كه صد و سه صفت در او جمع شود كه این صفات در پنج دسته جمع می‌شود. پنج صفت در بحث قبل بیان شد و اكنون به پنج صفت دیگر اشاره می‌كنیم:

... كریم المراجعة، اوسع الناس صدراً، أذلّهم نفساً، ضحكه تبسماً، و اجتماعه تعلماً....

... مراجعاتش كریمانه است، سعه صدرش از همه بیشتر، تواضعش زیاد است، با صدای بلند نمی‌خندد و حضورش در اجتماعات همراه با تعلیم و تعلّم است.( بحار، ج 64، ص 310.)

• ششمین صفت

مؤمن «كریم المراجعة» است، یعنی مراجعاتش كریمانه است كه دو احتمال دارد:

1- مراجعاتی كه مردم به او دارند كریمانه برخورد می‌كند، یعنی یا الان توانایی آن را دارد و انجام می‌دهد یا وعده انجام آن را در آینده می‌دهد و یا نمی‌تواند انجام دهد كه عذرخواهی می‌كند، قرآن می‌فرماید:

« قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَیْرٌ مِّن صَدَقَةٍ یَتْبَعُهَآ أَذًى وَاللّهُ غَنِیٌّ حَلِیمٌ ؛

گفتار نیکو و بخشایش ، بهتر از صدقه‌ای است که آزاری به دنبال داشته باشد، خدا بی‌نیاز و بردبار است.» (بقره/263)

2- مراجعه‌اش به دیگران كریمانه است یعنی اگر از كسی چیزی می‌خواهد مؤدّبانه است و طلبكارانه نیست و اصرار نكرده و طرف را شرمنده نمی‌كند.

• هفتمین صفت

مؤمن «أوسع الناس صدراً» است، یعنی سینه‌اش از همه گشاده‌تر است.

قرآن در مورد سعه صدر می‌فرماید:

« فَمَن یُرِدِ اللّهُ أَن یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلإِسْلاَمِ وَمَن یُرِدْ أَن یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقًا حَرَجًا ؛

هر کس را که خدا خواهد که هدایت کند دلش را برای اسلام می گشاید ، و هر، کس را که خواهد گمراه کند قلبش را فرو می بندد.» (انعام/125)

«سعه صدر» به چه معنی است؟

اشخاصی كه شرح صدر دارند همه چیز را تحمّل می‌كنند ( ناملایمات، مشكلات، حوادثِ سخت...) بدگویی‌ها در آنها اثر نكرده و زود ناامید نمی‌شوند. حوادث، علوم، دانش‌ها و معارف را در خود جای می‌دهند و اگر كسی درباره آنها بدی كند در گوشه‌ای از ذهن خود جای می‌دهند و تمام وجودشان را پر نمی‌كند ولی كسانی كه ضیّق الصدر هستند با اندك ناملایماتی جابه جا شده و پذیرش و تحمّل و حوصله ندارند.

• هشتمین صفت

مؤمن «اذلّهم نفساً» است، «ذلت» در لغت عرب به معنی تواضع و «ذلول» به معنی رام است، ولی در فارسی ذلّت یك بار منفی دارد پس این صفت به معنی تواضع است یعنی مؤمن تواضعش زیاد است و در مقابل مردم تواضع می‌كند، به كوچك و بزرگ آنها احترام می‌كند، و توقع ندارد همه به او احترام بگذارند.

• نهمین صفت

مؤمن «ضحكه تبسماً» است، مؤمن با صدای بلند نمی‌خندد در روایات داریم كه پیامبر هیچگاه با صدای بلند نخندید، پس خنده مؤمن هم مؤدّبانه است.

• دهمین صفت

مؤمن «اجتماعه تعلّماً» است یعنی مؤمن وقتی در جلسه‌ای می‌نشیند سعی می‌كند تعلیم و تعلّم در آن باشد و به غیبت و چیزهایی كه به درد او نمی‌خورد و فایده‌ای برای او ندارد نمی‌پردازد.

سلسله مباحث اخلاقی آیةالله مكارم شیرازی ، بااندكی تصرف