راه باز شدن چشم بصيرت!

آثار ذكر در سازندگى روحى و اخلاقى - قسمت دوم

اشاره

ذكر و ياد خدا آثار سازنده روحى و اخلاقى فراوانى دارد كه ياد متقابل خدا از بنده، روشنى دل، آرامش قلب، ترس از(نافرمانى) خدا، بصيرت و شناخت شيطان، بخشش گناهان، و علم و حكمت از جمله آنهاست.

يكى از زيباترين جلوه هاى ارتباط عاشقانه با خدا و اساسى‏ترين راه‏هاى سير و سلوك، ذكر است؛ يعنى مترنم بودن زبان و قلب انسان به اسمإ حسناى الهى و شاداب نگه داشتن گل روح در زير باران ياد حق.

ذكر خدا ارتباط معنوى عبد سالك با رب مالك است و اين انسان است كه نبايد خود را وقف زندگى مادى كند و مقصد را در خود و دنياى خود محدود سازد، بلكه بايد خود را براى سفر پر فراز و نشيب ابديت آماده و مهيا كند.

ذكر خداوند آثار و ثمرات اعجاب‏آور و با شكوهى دارد كه هريك از آنها در سازندگى روحى و اخلاقى انسان تإثير به سزايى دارد. عمده‏ترين اين آثار و ثمرات به شرح زير است:

آنچه گذشت:

4. خشيت و ترس از خدا

از جمله آثار ياد خدا براى مومنان، خداترسى و خشيت مى‏باشد. قرآن در اين زمينه مى‏فرمايد: «انما المومنون الذين اذا ذكر الله و جلت قلوبهم.... [1] تنها مومنان هستند كه هرگاه يادخدا به ميان آيد، دل‏هايشان ترسان شود». كه اين ترس از درك عظمت و علم ايشان سرچشمه مى‏گيرد؛ لذا خداوند در قرآن تنها عالمان را متصف به خشيت مى‏داند و در سايه خشيت از خداوند است كه انسان از ارتكاب معاصى اجتناب مى‏ورزد.

5. بصيرت يافتن و شناخت شيطان

يكى از عوامل اصلى سقوط انسان و سيه‏روزى او، افتادن به دامهاى ناپيداى شيطان است و ذكر حق به انسان بصيرتى مى‏دهد كه وسوسه‏هاى پنهان و دام‏هاى ناپيداى شيطان را به سهولت بشناسد و در دام او نيفتد: «ان الذين اتقوا اذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فاذا هم مبصرون. [2] اهل تقوا آن هنگام كه دچار وسوسه گروهى از شياطين شوند به ياد خدا مى‏افتند و در آن وقت است كه بينا مى‏گردند».

6. بخشش گناهان

از آثار و ثمرات اخروى ياد خداوند، مغفرت الهى مى‏باشد كه شامل حال يادكنندگان خدا مى‏گردد و اضافه بر آن، خداوند وعده اجر و پاداش بزرگ نيز به ايشان داده است. قرآن مجيد در اين باره مى‏فرمايد: «... و الذاكرين الله كثيرا و الذاكرات اعد الله لهم مغفره و اجرا عظيما. [3] مردان و زنانى كه بسيار ياد خدا كنند، خداى متعال براى آنان آمرزش و پاداش بزرگ آماده نموده است».

انسان مومن بر اثر لغزش هايى كه در مدت عمر داشته است، در اندوه و نگرانى به سر مى برد و دائم به دنبال انجام كارهايى است كه باعث آمرزش گناهان وى گردد، از طرفى خداى غفار، باب توبه و آمرزش خود را بر روى بندگان خود گشوده و فرموده است: «قل يا عبادى الذين اسرفوا على انفسهم لا تقنطوا من رحمه الله ان الله يغفر الذنوب جميعا...[4] بگو اى بندگان من كه با ارتكاب گناهان بر خود زياده روى نموديد از رحمت خداوند نوميد نباشيد؛ زيرا خداوند متعال جميع گناهان را مى‏آمرزد».

از طرف ديگر؛ خداوند كارها و راه‏هاى متعددى را براى آمرزش بندگان قرار داده است و هركس با وسيله اى مى‏تواند براى خود آمرزش طلب كند و از آن جمله است ذكر بسيار خداى متعال.

7. حكمت و علم

يكى ديگر از ثمرات ذكر، پختگى عقل و كمال و حكمت است. ذكر باعث فروزان شدن قوه ادراك انسان و جوشش فكر و انديشه مى‏شود. جان فرد شايستگى اين را پيدا مى‏كند كه منعكس كننده حقايق غيبى در خود گردد و خداوند به انديشه و عقل اين افراد مدد رساند. اين حقيقت را اميرالمومنين عليه السلام صريحا بيان نموده و بزرگانى هم آن را تجربه كرده‏اند. شيخ الرئيس ابن سينا و صدرالمتإلهين تصريح دارند كه گاه در يك مسإله علمى و فلسفى به بن‏بست رسيده و قادر به حل آن نبوده‏اند و به ذكر و نماز پرداخته اند و مطلب برايشان آشكار شده است.

حضرت على عليه السلام مى‏فرمايد: «...و ما برح لله - عزت آلاوه- فى البرهه بعد البرهه و فى ازمان الفترات عباد ناجاهم فى فكرهم و كلمهم فى ذات عقولهم فاستصبحوا بنور يقظه فى الابصار و الاسماع و الافئده...». [5] و همواره براى خداى تعالى -كه نعمتهايش بزرگ است - در هر برهه‏اى بعد از برهه ديگر و در دوران‏هاى نبودن پيامبران و سستى دين، بندگانى بوده‏اند كه خداوند در انديشه‏هايشان با آنان راز گفته و در عقل‏هايشان با آنان سخن مى گفته است. اينان چراغ هدايت را به روشنايى بيدارى در ديده ها و گوش‏ها و دل‏ها افروختند...».

آنچه در شماره‌هاي آتي خواهيد خواند:

1. انفال، 2.    -   2. اعراف، 201.     -   3. احزاب، 35.    -    4. زمر، 53.     -    5. نهج‏البلاغه: خطبه 222 / 3 و 4.