متمهدیان و مدعیان مهدویت

 

(6)

 (نگاهى تاریخى به دعاوى و نسبت‏هاى دروغین مهدویت)

اشاره

نوشتار حاضر در ادامه مجموعه مقالاتی است كه از چندی پیش در واكاوی و شناخت یكی از جدی ترین آسیبها و آفتهای تنیده شده با فرهنگ مهدویت، یعنی فرقه ها و مدعیان دروغین مهدویت، یه صورت سلسله وار تقدیم شما كاربران عزیز می شود. در مقالات گذشته چنانكه دیدیم دعاوی و هویت پاره ای از فرق یاد شده در ترازوی نقد فرو ریخت؛ اینك برآنیم تا مدعیات كذب و هویت پوچین برخی دیگر از این فرقه ها را بر آفتاب افكنیم؛ پس با ما همراه باشید.

نفس زكیه:

محمدبن عبدالله، معروف به نفس زكیه، كنیه‏اش ابوعبدالله است. مادرش هند، دختر ابوعبیدة‏بن عبدالله(1) بود. برخى از خاندان او و فرقه جارودیه وى را مهدى موعود(2) دانسته‏اند. وى در سنه (145هـ / 762م)(87) از مدینه ادعاى مهدویت نمود و به وسیله منصور دوانیقى كشته شد؛ جالب این كه پدر او نیز با پسرش به عنوان مهدى بیعت كرده است(3).

نفس زكیه اولین كسى از علویان است كه در روزگار عباسیان قیام كرد و معاصر امام صادق(ع)(4) بود. وى از بیعت با منصور خوددارى كرد. ابراهیم‏بن عبدالله‏بن حسن، برادر نفس زكیه، مى‏گوید:

نفس زكیه به امید این كه خداوند او را مهدى موعود سازد، قیام كرد. نامزدى نفس زكیه براى احراز موقعیت مهدى، نه تنها از طرف بستگان نزدیكش، بلكه از ناحیه مغیرة‏بن سعید عجلى مورد پشتیبانى قرار گرفت حتى پس از اعدام مغیره، پیروانش همچنان به نفس زكیه مؤمن باقى ماندند(5) و فرقه مغیریه به وجود آمد. اینان قائل بودند كه نفس زكیه زنده است و در كوهى به نام علمیه ساكن است. آن كوهى است در راه مكه، در حد حاجز طرف چپ آن، كه به مكه مى‏رود. او در آنجاست، تا خروج كند؛(6) در حالى كه محمدبن عبدالله در مدینه خروج كرد و در همانجا كشته شد.

علت نامگذارى محمدبن عبدالله به نفس زكیه:

علما و دانشمندان آل ابى‏طالب او را نفس زكیه و مقتول احجار الزَّیت مى‏دانند. محدث قمى در تتمة‏المنتهى مى‏گوید: محمد را از جهت كثرت زهد و عبادت، نفس زكیه لقب دادند.(7) محمد در میان خاندان خویش از همه برتر و نسبت به علم و دانش كتاب خدا از همگان داناتر بود و در امور دینى فقیه‏تر. شجاعت، جود، صلابت و سایر مزایاى او از همگان بیشتر بود؛ از این رو كسى شك نداشت كه مهدى موعود اوست.

روایت كرده‏اند كه یكى از غلامان منصور گفت: منصور مرا به مأموریت مدینه فرستاد و گفت: پاى منبر برو و آنجا بنشین و گوش دار؛ تا ببینى محمد چه مى‏گوید. من رفتم و شنیدم كه مى‏گفت: شما هیچ كدام شك ندارید كه مهدى موعود من هستم. این سخن را كه من از محمد شنیده بودم، به منصور گزارش دادم. او گفت: دشمن خدا دروغ مى‏گوید؛ بلكه مهدى فرزند من است و او مهدى نیست.(8)

سلمة‏بن اَسلم جُهنى شاعر، درباره او گفته است(9):

اِنْ كان فى النّاسِ لَنا مَهدىٌّ  یُقیمُ فینا سِیَرَةَ النَّبىِّ فَاِنَّهُ محمد التّقىُّ

اگر آن مهدى موعود كه روش پیامبر(ص) را در میان ما بپا مى‏دارد، در میان مردم آمده باشد؛ بى‏شك او محمد (بن‏عبدالله) آن تقى پرهیزكار است.

یحیى‏بن على و دیگران به سند خود از ابوالعباس فلسطى روایت كرده‏اند كه گفته: من به محمدبن مروان گفتم: محمدبن عبدالله‏بن حسن را دستگیر كن؛ زیرا او مدعى خلافت است و خود را مهدى نامیده. مروان گفت مرا با او چه كار؟ او مهدى نیست.(10) و نیز مغیرة‏بن زمیل روایت كرده كه مروان به عبدالله‏بن حسن گفت: مهدى شما چه شد؟ عبدالله در پاسخ گفت: اى امیرالمؤمنین! این سخن را نگو و چنان نیست كه به تو گزارش داده‏اند. مروان گفت: چرا؛ ولى امید است خدا او را اصلاح نماید و هدایتش كند.(11) امام صادق(ع) هم به عبدالله‏بن حسن خبر داده بود كه فرزندش مهدى موعود نیست و كشته مى‏شود و خلافت به ابوالعباس و برادران و فرزندان او خواهد رسید.(12)

امام صادق(ع) خطاب به عبدالله‏بن حسن فرمود: «گمان مى‏برى كه پسرت همان مهدى است؟ چنین نیست و وقت آن نرسیده است» عبدالله به خشم آمد و گفت: من خلاف آنچه تو مى‏گویى، مى‏دانم. والله خداوند تو را بر غیب خویش آگاه نكرده است. تو را حسد بر پسر من، به این بیان واداشت. حضرت فرمود: «به خدا سوگند، حسد مرا وادار نكرد؛ ولى این مرد و برادران و فرزندانشان برابر شما هستند (آنها به خلافت رسند، نه شما).» پس دست را بر شانه عبدالله‏بن حسن زد و فرمود: «این خلافت به شما نخواهد رسید و به آنها تعلق دارد و به زودى هر دو پسرت كشته مى‏شوند.»(13)

 

پی‌نوشت‌ها:

1. مقاتل الطالبیین، ابوالفرج اصفهانى، ص 221.

2. همان، ص 222، المهدیة فى الاسلام، سعد محمد حسن، ص 125.

3. اخبار الطوال، ابوحنیفه احمدبن داود این واقعه را سال 144 ذكر كرده است، ص 385.

4. امام مهدى از ولادت تا ظهور، آیت‏الله قزوینى، ص 570.

5. تاریخ سیاسى اسلام، حسن ابراهیم حسن، ج 2، ص 126.

6. تشیع در مسیر تاریخ، جعفرى، ص 313.

7. نجم الثاقب، نورى، ص 214.

8. مقاتل الطالبیین، ابوالفرج اصفهانى، ص 222.

9. همان، ص 228.

10. همان.

11. همان، ص 246.

12. همان، ص 247.

13. همان، ص 243.

منبع:

محمدرضا نصورى، مجله انتظار، شماره 8