چه كسي دوست من است؟
معيار و آداب دوستي و رفاقت در نگاه امامان
حضرت سجاد عليه السلام از شخصي پرسيدند: آيا كسي بر شما وارد ميشود از دوستان كه هر چه نياز دارد از كيسه شما بدون اجازه بردارد؟ عرض كرد: خير. حضرت فرمود: بنابراين شما با يكديگر برادر و دوست نيستيد. هل يدخل احدكم يده في كمّ اخيه و كيسه فيأخذ منه ما يريد من غير اذن قال لا قال لستم باخوان. محجة البيضأ / 3 / 320
1 معيار دوستي بر اساس تقوا
قال علي عليه السلام: احبب الاخوان علي قدر التقوي. بحار / 78 /3 3
برادران (دينيات) را به اندازه تقواي آنان دوست بدار.
2 اعلام دوستي
قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله: اذا احب احدكم صاحبه او اخاه فليعلمه فانّه اصلح لذات البين.بحار / 74 / 182
هرگاه يکي از شما برادر و همراه خود را دوست داشت و علاقهمند بود، بايد او را از محبت و علاقه خودآگاه ساز چرا که اين کار موجب بهبودي روابط ميشود.
قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله: اذا احببت رجلا فاخبره. بحار / 74 / 181
هر گاه کسي را دوست داشتي، مطّلعش کن.
3 عدم شوخي و جدال با دوست
قال الصادق عليه السلام: اذااردت ان يصفولك ودّاخيك فلاتمازحنّه و لا تمارينّه. بحار/78/291
هرگاه خواستي رفاقت و دوستي برادرت با تو پاکيزه (و دور از تيرهگي و کدورت) باشد، با او شوخي نكن و در صحبتهايت با وي بحث و جدل ننما.
نكته:شوخي کردن و شاداب بودن و شاد کردن ديگران صفتي است بسيار خوب و پسنديده و منظور از پرهيز از شوخي کردن در اينجا منظور شوخيهايي است که به دور از ادب بوده و يا کارهايي است که موجب رنجش شخصي و يا تحقير او ميشود.
4 انتخاب دوست قديمي
قال علي عليه السلام:اختر من كل شي ء جديده و من الاخوان اقدمهم. غرر الحكم / 2461
از هر چيزي، جديدش را برگزين اما از دوستان، قديمياش را.
5 دوست حقيقي
قال علي عليه السلام: انّ اخاك حقّا من غفر زلّتك و سدّ خلّتك و قبل عذرك و ستر عورتك و نفي وجلك و حقّق املك. غرر الحكم / 3645
دوست و برادر واقعي تو کسي است که: لغزش و اشتباهت را ببخشد، و عذرت را بپذيرد و عيوبت را بپوشاند.
6 سؤ ال از نام و نشان دوست
قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله: "اذا اخا احدكم رجلا فليسئله عن اسمه واسم ابيه و قبيلته ومنزله فانّه من واجب الحق و صافي الاخأ".بحار/74/174
هرگاه با کسي دوست شُديد بايد از اسمش و نام پدرش و قبيلهاش و منزلش سوال کني که اين جزو واجبات دوستي بوده و پاکيزهترين دوستي است.
نکته: آيا توجه کرديد گاهي انسان در طول يک سفر يا در اتوبوس با کسي چند ساعت با هم است و با هم حرف ميزنند اما تا آخر سفر حتي اسم همديگر را نميفهمند. اين جز آداب اسلامي نيست بلکه مطابق اين روايت بهتر است انسان وقتي با کسي آشنا ميشود اولين چيزي که از او ميپرسد اسمش باشد.
7 پرهيز از دوستان مادّي
قال الصادق عليه السلام: احذر ان توأخي من ارادك لطمع او خوف او ميل او للاكل و الشرب و اطلب موأخاة الاتقيأ و ان افنيت عمرك في طلبهم.بحار/ 74/ 272
از دوستي با کساني که به طمع چيزي به سوي تو آمدهاند يا از روي ترس يا نياز و يا به خاطر خورد و خوراک با تو دوستي ميکنند برحذر باش و بپرهيز ، و دنبال دوستي با انسانهاي باتقوا باش هرچند در پي يافتن اين گونه افراد عمرت را صرف کني.
8 تكريم دوست
قال الصادق عليه السلام: من اتاه اخوه المسلم فاكرمه فانما اكرم الله عزّوجلّ.بحار/74/298
هرگاه کسي برادر مسلمانش را که پيش وي آمد، احترام و اکرام کند، خداوند را اکرام کرده.
9 حفظ دوستي و عدم غرور به رياست
قال الصادق عليه السلام: اذا كان لك صديق فولّي ولاية فاصبته علي العشر ممّا كان لك عليه قبل ولايته فليس بصديق سوء. بحار / 75 / 341
هر وقت دوستي داشتي كه به رياستي رسيد و آنگاه با يك دهم آن حقي كه قبل از رياستش بر عهدهي او داشتي، با تو برخورد كرد، بدان كه دوست خوبي است!
10 بهترين دوست
- الف قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله: "خير اخوانكم من اهدي اليكم عيوبكم ". تنبيه الخواطر/2/ 123
بهترين دوستان تو كسي كه عيبهايت را بر تو هديه كند.
- ب قال علي عليه السلام: خير اخوانك من دلّك علي هدي و اكسبك تقي و صدك عن اتباع الهوي. غرر الحكم / 5029
بهترين دوستان تو کسي است که تو را به سوي راه هدايت راهنمايي کند و باعث شود تقوا بدست آوري و تو را از هواپرستي و پيروي خواهشهاي نفس باز دارد.
- ج قال علي عليه السلام: خير الاخوان من لم تكن علي الدنيا مودّته. غرر الحكم / 5016
بهترين دوست كسي است كه دوستي و كمككاريش در راه دنيا نباشد.
11 آگاه نكردن دوست بر اسرار
قال الصادق عليه السلام: لا تطلع صديقك من سرّك الا علي ما لو اطلعت عليه عدوك لم يضرك فانّ الصديق قد يكون عدوا يوما ما. مشكاة الانوار /3 23
هيچگاه دوستت را به رازهاي خود آگاه نکن مگر رازي که اگر دشمنت بداند بواسطه آن ضرري به تو نرسد چرا که دوست، روزي دشمن خواهد شد.
12 ملاك انتخاب دوست
قال الصادق عليه السلام: من غضب عليك من اخوانك ثلاث مرات فلم يقل فيك شرّا فاتخده لنفسك صديقا. امالي صدوق / 532
هرگاه از آشنايان و برادرانت کسي بود که سه بار بر تو عصباني شد اما دربارهات بدي نگفت او را به دوستي خود انتخاب کن
13 پرهيز از دوستي با نااهل
قال الجواد عليه السلام: ايّاك و مصاحبة الشرير فانّه كالسيف المسلول يحسن منظره و يقبح اثره. بحار / 74 / 198
با انسانهاي شرور دوستي و همنشيني نکن چرا که او مانند شمشير آختهاي است که قيافهاش زيباست اما اثرش زشت و ناپسند.
14 معيار شناخت دوست
قال لقمان عليه السلام: لا تعرف اخاك الاّ عند حاجتك اليه. بحار / 74 / 178
دوستت را نميشناسي مگر وقتي به او نياز پيدا ميکني.
15 نشانه ي دوستي
قال الصادق عليه السلام: تستبين مودّة الرجل لاخيه في اكله. سفينة البحار / 1 / 101
دوستي و خيرخواهي شخص نسبت به برادر و رفيقش در خوردنش آشكار ميشود