تعليم وضو و نماز به پيامبر اکرم

(صلي الله عليه و آله)

بر اساس آنچه در تاريخ و روايات آمده است، نخستين دستورى كه به پيغمبر اسلام نازل گرديد، دستور نماز بود بدين ترتيب كه در همان روزهاى نخست‏ بعثت، روزى رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در بالاى شهر مكه بود كه جبرئيل نازل گرديد و با پاى خود به كنار كوه زد و چشمه آبى ظاهر گرديد، سپس جبرئيل براى تعليم به حضرت، با آن آب، وضو گرفت و رسول خدا(صلي الله عليه و آله) نيز از او پيروى كرد، آنگاه جبرئيل نماز را به آن حضرت تعليم داد و نماز خواند.

پيغمبر بزرگوار پس از اين جريان به خانه آمد و آنچه را که ياد گرفته بود به حضرت علي و حضرت خديجه (عليهماالسلام) ياد داد و آنان نيز نماز خواندند.

از آن پس گاهى رسول خدا(صلي الله عليه و آله) براى خواندن نماز به درّه‏هاى مكه مى‏رفت و حضرت على(عليه‎السلام) نيز به دنبال او بود و با او نماز مى‏گزارد و گاهى هم مطابق نقل برخى از مورخين به مسجدالحرام يا منا مى‏آمد و با همان دو نفرى كه به او ايمان آورده بودند؛ يعنى حضرت على و حضرت خديجه(سلام الله عليهما) نماز مى‏خواند.

تاريخ‎نگاران از شخصى به نام «عفيف كندى» روايت كرده‏اند كه گويد: من مرد تاجرى بودم كه براى حج‏ به مكه آمدم و به نزد «عباس بن عبدالمطلب» كه سابقه دوستى با او داشتم، رفتم تا از وى مقدارى مال‎التجاره خريدارى كنم، پس روزى كه نزد «عباس» در منا بودم - و در حديثى است كه به جاى منا، مسجدالحرام را ذكر كرده - ناگاه مردى را ديدم كه از خيمه يا منزلگاه خويش خارج شد و نگاهى به خورشيد كرد و چون ديد ظهر شده وضويى كامل گرفت و سپس به سوى كعبه به نماز ايستاد و پس از او پسرى را كه نزديك به حد بلوغ بود مشاهده كردم او نيز آمد و وضو گرفت و در كنار وى ايستاد، سپس زنى را ديدم بيرون آمد و پشت ‏سر آن دو نفر ايستاد. و به دنبال آن ديدم آن مرد به ركوع رفت و آن پسرك و آن زن نيز از او پيروى كرده به ركوع رفتند، آن مرد به سجده افتاد، آن دو نيز به دنبال او سجده كردند.

من كه آن منظره را ديدم به عباس - ميزبان خود - گفتم: واى! اين ديگر چه دينى است؟ پاسخ داد: اين دين و آيين «محمد بن عبدالله» برادرزاده من است و عقيده دارد كه خدا او را به پيامبرى فرستاده و آن يکي، برادرزاده ديگرم، «على بن ابيطالب» است و آن زن نيز همسر محمد، خديجه مى‏باشد.

«عفيف كندى» پس از آن كه مسلمان شده بود مى‏گفت: اى كاش من چهارمين آنها بودم.(1)

برخى گفته‏اند كه: جبرئيل در روز دوم بعثت رسول خدا(صلي الله عليه و آله) براى تعليم نماز و وضو، نازل شد.(2)

يعقوبى مى‏نويسد: «نخستين نمازى كه بر پيامبر(صلي الله عليه  و آله) واجب شد؛ نماز ظهر بود. حضرت جبرئيل(عليه‎السلام) فرود آمد و وضو گرفتن را به ايشان آموزش داد و چنان كه جبرئيل وضو گرفت، رسول خدا هم وضو گرفت. سپس نماز خواند تا به پيامبر آموزش دهد كه چگونه نماز بخواند، پس رسول خدا اقامه نماز را فراگرفت.

به روايت برخي ديگر: نخستين نمازى كه رسول خدا(صلي الله عليه و آله) خواند، «صلوة وسطى»، يعنى همان نماز ظهر بود و آن روز هم جمعه بود، و سپس «خديجه» دختر «خويلد» رسيد و رسول خدا به او خبر داد. پس وضو گرفت و نماز خواند. آنگاه «على بن أبى طالب» رسول خدا را ديد و آنچه را ديد انجام مى‏دهد انجام داد.(3)

ابن اسحاق گويد: برخى دانايان ذكر كرده‏اند كه: رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در هنگام نماز به دره‏هاى مكه مى‏رفت و على بن أبى طالب نيز پنهان از چشم ديگران، به همراه پيامبر اکرم مي‎رفت و نمازها را در ميان دره‏ها مى‏گزاردند و شب كه مى‏شد برمى‏گشتند، چندى بدين منوال گذشت تا روزى أبوطالب آن دو را در حال نماز ديد و پس از سؤال و جواب با رسول خدا، به على(عليه السلام) فرزند خود گفت:

پسر جان! اين چه دينى است كه دارى؟ گفت: اى پدر! من به خدا و رسولش ايمان آورده و او را در آنچه آورده تصديق كرده‏ام و همراه وى براى خدا نماز مى‏گزارم و از وى پيروى مى‏كنم.

أبوطالب گفت: البته ترا جز به خير و صلاح دعوت نكرده است، پس همراه وى باش.(4)

طبرى مى‏نويسد: بعد از اقرار به توحيد و بيزارى از بت‏ها اول چيزى كه از شرايع اسلام، واجب شد، نماز بود و از ابن عباس و زيد بن أرقم روايت مى‏كند كه اول كسى كه با رسول خدا نماز گزارد على (عليه‎السلام) بود. و از جابر روايت مى‏كند كه رسول خدا روز دوشنبه مبعوث شد، و حضرت على روز سه‏شنبه نماز خواند. و از حضرت على(عليه‎السلام) روايت مى‏كند كه گفت: «منم بنده خدا و برادر رسول او، و منم صديق أكبر، نمى‏گويد اين را پس از من، مگر دروغگوى دروغپردازى، هفت سال پيش از مردم با رسول خدا نماز گزاردم.»(5)  

پى‏نوشت‏ها:

1- زندگانى حضرت محمد(صلي الله عليه و آله)، رسولى محلاتى، ص 135 .

2 ـ امتاع الاسماع، ص 15 .

3 ـ ترجمه تاريخ يعقوبى، ج 1، ص 378؛ سيرة النبي، ج 1، ص 263 ـ 264 .

4- سيرة النبي، ج 1، ص 265، تاريخ الامم و الملوك، ج 2، ص 58 .

5- تاريخ الامم و الملوك، ج 2، صص 53 ـ 56) .

برگرفته از: تاريخ پيامبران اسلام، دكتر محمدابراهيم آيتى، ص90. زندگانى حضرت محمد(صلي الله عليه و آله)، رسولى محلاتى.

تنظيم تبيان، گروه دين و انديشه، فراوري هدهدي .