لذت دنبال نون دویدن!

توحید مفضل 21

خدا شناسی در كلاس امام صادق علیه السلام

... پایان روز بود و مفضل در "روضه"، میان قبر و منبر رسول خدا نشسته بود. "ابن ابی العوجاء" و دوستش مشغول گفتگو بودند و مفضل حرفهای آنان را می‌شنید تا آنكه صحبت آنان به اینجا رسید كه ابن ابی العوجاء ‏گفت: هیچ پردازش، تدبیر و تقدیری نبوده و آفرینش، صانع و تدبیرگری ندارد، بلكه همه ‏چیز خود به خود و بدون تدبیرِ مدبری پدید آمده و دنیا همیشه چنین بوده و چنین خواهد ‏بود. مفضل سخت از این سخن برآشفت ولی توان مقابله‌ی علمی با آن را نداشت و همین باعث شد تا به سراغ امام صادق -كه سلام و درود خدا برو باد- برود...

در 20شماره پیش، كلام دلنشین امام را در عجایت خلقت و تدبیر آفریدگار آن، نوش كردید و اكنون ادامه بحث را پذیرا باشید. برای اطلاع از موضوع بحث و فرایند آن حتماً سری به مقالات پیشین این مجموعه بزنید!

خواب و راز در هم آمیختگى راست و دروغ آن

اى مفضل! درباره خوابها و حكمت درهم آمیختگى راست و دروغ آن نیك بیندیش. اگر تمام خوابها راست و صادق بود همه مردم پیامبر (و از اخبار غیب آگاه) بودند و اگر تمام آنها نادرست و كاذب بود، چیزى زاید و بى معنى بود و سودى نداشت. از این رو گاه راست است و مردم از آن سود می‌برند و با آن به سوى نیكى می‌روند و از بدى پرهیز می‌نمایند و بسیارى از آنها نیز دروغ است تا بر خوابها اعتماد كامل نشود.

شرح آفرینش اشیا براى رفع نیاز آدمى

اى مفضل! در این اشیا و موجودات در عالم كه رافع نیاز انسان هستند اندیشه كن. خاك براى ساختن بنا، آهن براى استفاده در صنعت، چوب براى ساختن كشتى و جز آن، سنگ براى آسیاب و جز آن، مس براى ساخت ظروف طلا و نقره براى معامله و ذخیره سازى ثروت، حبوبات براى غذا، میوه‌ها براى استفاده و لذت، گوشت براى خوردن، بوى خوش ‍ براى تلذذ، داروها براى بهداشت و درمان، حیوانات و چهارپایان براى حمل بار، هیزم براى سوزاندن، خاكستر براى ساروج ساختن و رمل براى فرش زمین آفریده شد. راستى مگر انسان می‌تواند این همه و جز آن را در شماره آورد؟!

آیا اگر كسى وارد یك خانه شود و تمام اشیاى مورد نیاز مردم را در آنجا بیابد می‌پندارد كه این آفرینش (و هماهنگى و گردآورى) بى هدف و خود به خود باشد؟ چگونه كسى به خود اجازه می‌دهد كه این همه تدبیر عالم و اشیاى مهیا و هماهنگ را كار طبیعت بداند؟

اى مفضل! از آفرینش و آماده سازى حكیمانه و مدبرانه اشیا براى رفع نیاز انسان درس عبرت بگیر. براى او غلات و حبوبات آفریده شده است. در نتیجه باید آنها را آرد كند، آرد را خمیر گرداند و با آن نان و غذا بپزد. براى پوشاكش پشم آفریده شده و او باید آن را بزند، بریسد و ببافد. براى او درخت آفریده شده و او باید آن را در زمین بكارد، آب دهد و به آن برسد و از آن بهره گیرد. داروها براى درمانش پدید آمده و او باید آنها را (از زمین) برگیرد، با مواد دیگر آمیخته نماید و داروى شفابخش بسازد. دیگر اشیا نیز همین گونه آفریده شده است.

بنگر كه چگونه تمام نیازهاى ضرورى انسان آفریده شده ولى انسان باید براى دسترسى به آنها قدرى تلاش و حركت كند (تا بركت یابد) این به سود و صلاح اوست؛ زیرا اگر این اشیا بدون هیچ كار و تلاش و حركتى نیازهاى او را بر می‌داشت، همواره در وادى سرمستى و طغیان سقوط می‌كرد و چه بسا دست به اعمالى می‌زد كه خود را نیز هلاك كند. اگر تمام نیازهاى انسان آماده و كافى بود براى او زندگى، هیچ مزه و لذتى نداشت و گوارا نبود. چنانكه می‌بینى اگر كسى چند صباحى نزد عده اى مهمان باشد و آنان غذا، نوشیدنى و دیگر نیازهایش را بر طرف كنند، هر آینه از بیكارى آزرده می‌شود و با خود منازعه و ناسازگارى می‌كند كه باید به كارى مشغول گردد. حال اگر انسان در تمام عمر براى تحصیل مایحتاج خود به هیچ تلاش و حركتى نیاز نداشته باشد كار بمراتب دشوارتر و ناگوارتر می‌گردد. پس حكمتى عظیم و تدبیرى سترگ در این است كه نیازهاى انسان با حركت و قدرى تلاش به دست آیند تا از سویى بیكارى او را در دشوارى نیفكند و از سوى دیگر نتواند كه در پى چیزى باشد كه به او نمی‌رسد و یا اگر برسد به سود او نباشد.