خطبه پیامبر اكرم، هنگام فرا رسیدن ماه رمضان
قال الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام علیّ علیهمالسلام: إنَّ رَسولَ الله صلىاللهعلیهوآله خَطَبَنا ذاتَ یَومٍ فَقالَ:
«أیُّهَا النّاسُ، إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَیكُم شَهرُ اللهِ بِالبَرَكَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ، شَهرٌ هُوَ عِندَ اللهِ أفضَلُ الشُّهورِ، وَ أیّامُهُ أفضَلُ الأَیّامِ، و لَیالیهِ أفضَلُ اللَّیالی، و ساعاتُهُ أفضَلُ السّاعاتِ .
هُوَ شَهرٌ دُعیتُم فیهِ إلى ضِیافَةِ الله، و جُعِلتُم فیهِ مِن أهلِ كَرامَةِ الله، أنفاسُكُم فیهِ تَسبیحٌ، و نَومُكُم فیهِ عِبادَةٌ، و عَمَلُكُم فیهِ مَقبولٌ، و دُعاؤُكُم فیهِ مُستَجابٌ .
فَاسأَلُوا اللهَ رَبَّكُم بِنِیّاتٍ صادِقَةٍ و قُلوبٍ طاهِرَةٍ أن یُوَفِّقَكُم لِصِیامِهِ و تِلاوَةِ كِتابِهِ؛ فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَن حُرِمَ غُفرانَ اللهِ فی هذَا الشَّهرِ العَظیمِ... (1)
امام رضا علیهالسلام به نقل از پدرانش علیهمالسلام، از امام على علیهالسلام روایت میكند: روزى، پیامبر خدا براى ما خطبه خواند و فرمود:
«اى مردم! همانا ماه خدا، همراه با بركت و رحمت و آمرزش، به شما روى آورده است؛ ماهى كه نزد خدا برترینِ ماههاست و روزهایش برترینِ روزها، شبهایش برترینِ شبها و ساعاتش برترینِ ساعات است .
ماهى است كه در آن به میهمانى خدا دعوت شدهاید و از شایستگانِ كرامت الهى قرار داده شدهاید . نَفَسهایتان در آن، تسبیح است، خوابتان در آن، عبادت، عملتان در آن، پذیرفته و دعایتان در آن، مورد اجابت است . پس با نیّتهاى راست و دلهاى پاك، از پروردگارتان بخواهید تا براى روزهدارىِ آن و تلاوت كتاب خویش، توفیقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در این ماه بزرگ، از آمرزش الهى محروم بماند .
با گرسنگى و تشنگى خود در این ماه، گرسنگى و تشنگىِ روز قیامت را یاد كنید؛ به نیازمندان و بینوایانتان صدقه بدهید؛ به بزرگان خود احترام، و بر كوچكهایتان ترحّم، و به بستگانتان نیكى كنید. زبانتان را نگه دارید؛ چشمهایتان را از آنچه نگاه به آن حلال نیست، بپوشانید؛ گوشهایتان را از آنچه شنیدنش حلال نیست، فرو بندید؛ به یتیمان مردم، محبّت كنید تا بر یتیمان شما محبّت ورزند؛ از گناهانتان به پیشگاه خداوند توبه كنید؛
در هنگام نمازها، دستانتان را بر آستان او به دعا بلند كنید، كه آن هنگام (وقت نماز)، برترینِ ساعتهاست و خداوند با نظر رحمت به بندگانش مىنگرد و هر گاه با او مناجات كنند، پاسخشان مىدهد و چون او را صدا بزنند، جوابشان مىگوید و چون او را بخوانند، اجابتشان مىكند .
پس با نیّتهاى راست و دلهاى پاك، از پروردگارتان بخواهید تا براى روزهدارىِ آن و تلاوت كتاب خویش، توفیقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در این ماه بزرگ، از آمرزش الهى محروم بماند .
اى مردم! جانهاى شما در گرو كارهاى شماست، پس با آمرزشخواهى خود، آنها را آزاد سازید؛ و پشتهاى شما از بار گناهانتان سنگین است، پس با طول دادن سجدههاى خود، آنها را سبك كنید، و بدانید كه خداوند ـ كه یادش والاست ـ به عزّت خود، سوگند خورده است كه نمازگزاران و سجدهكنندگان را عذاب نمىكند و در روزى كه مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان [براى حساب ]مىایستند، آنان را با آتش، هراسان نمىسازد .
اى مردم! هر كس از شما در این ماه، روزهدارى را افطار دهد، پاداش او براى آن، نزد خدا، آزاد كردن یك برده و آمرزش گناهان گذشته اوست.»
پس گفتند: اى پیامبر خدا ! همه ما توانایىِ این كار را نداریم!
پیامبر صلىاللهعلیهوآله فرمود: «خود را از آتش نگه دارید، هر چند با یك دانه خرما؛ خود را از آتش نگه دارید، هر چند با یك جرعه آب .
اى مردم! هر كس اخلاقش را در این ماه، نیكو سازد، براى او وسیله عبور از صراط خواهد بود، در آن روز كه گامها بر صراط مىلغزد؛ و هر كس در این ماه بر بردگان خود آسان بگیرد، خداوند حساب او را سبك خواهد گرفت؛ و هر كس در این ماه، شرّ خود را [از دیگران] باز دارد، خداوند در روز دیدارش، غضب خویش را از او باز خواهد داشت؛ و هر كس در این ماه، یتیمى را گرامى بدارد، در روز دیدار، خداوند، گرامىاش خواهد داشت؛ و هر كس در آن به خویشاوند خود نیكى كند، در روز دیدار، خداوند با رحمتش به او نیكى خواهد كرد؛ و هر كس در آن از خویشان خود ببُرد، خداوند در روز دیدار، رحمتش را از او قطع خواهد نمود؛ و هر كس در آن، نماز مستحبّى بخواند، براى او دورى از آتش، نوشته مىشود؛ و هر كس واجبى را در آن ادا كند، پاداش كسى را دارد كه هفتاد واجب را در ماههاى دیگر، ادا كرده است؛ و هر كس در آن بر من زیاد صلوات بفرستد، خداوند در روزى كه وزنه اعمال، سبك مىشود، وزنه اعمال او را بیفزاید؛ و هر كس در آن، آیهاى از قرآن تلاوت كند، پاداش كسى را دارد كه در ماههاى دیگر ، ختم قرآن كرده است .
اى مردم! در این ماه، درهاى بهشت، بازند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما نبندد؛ و درهاى دوزخ، بستهاند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما نگشاید؛ و شیطانها در بندند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما مسلّط نسازد.»
من برخاستم و گفتم: اى پیامبر خدا! برترینِ كارها در این ماه چیست؟
فرمود: «اى ابوالحسن! برترینِ كارها در این ماه، پرهیز از حرامهاى الهى است.» سپس گریست.
مقام حضرت علی علیه السلام
گفتم: اى پیامبر خدا! سبب گریه شما چیست؟
فرمود: «اى على! بر این مىگریم كه حرمت تو را در این ماه مىشكنند. گویا مىبینم تو در حال نماز براى پروردگار خویشى، كه نگونبختترینِ اوّلین و آخرین، همو كه برادر پىكننده ناقه قوم ثمود است، برمىخیزد و بر فرق سرت ضربتى مىزند و محاسنت، از خون سرت، رنگین مىشود.»
گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در آن حالت، دینم سالم است؟
فرمود: «دینت، سالم است.»
سپس فرمود: «اى على! هر كس تو را بكشد، مرا كشته است و هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر كس تو را ناسزا گوید، مرا ناسزا گفته است؛ چرا كه تو از من هستى، همچون جان من . روح تو، از روح من است و سرشت تو، از سرشت من . خداى متعال، من و تو را آفرید و من و تو را برگزید و مرا براى پیامبرى، و تو را براى امامت، انتخاب كرد. هر كس امامت تو را انكار كند، نبوّت مرا انكار كرده است.
من برخاستم و گفتم: اى پیامبر خدا! برترینِ كارها در این ماه چیست؟
فرمود: «اى ابوالحسن! برترینِ كارها در این ماه، پرهیز از حرامهاى الهى است.» سپس گریست.
اى على! تو وصىّ من، پدر فرزندان من، همسر دختر من و جانشین من بر امّتم هستى، در حال حیاتم و پس از مرگم. فرمان تو، فرمان من است و نهى تو، نهى من است. سوگند به خدایى كه مرا به نبوّت برانگیخت و مرا بهترینِ آفریدگان قرار داد، تو حجّت پروردگار بر خلق اویى و امین او بر رازش و جانشین او بر بندگانش.»
پینوشت:
1- فضائل الأشهر الثلاثة: 77/61، الأمالی للصدوق: 154/149، عیون أخبار الرضا علیهالسلام: 1/ 295/ 53، الإقبال: 1/26، بحارالأنوار: 96/356/25 .
منبع:
كتاب ماه خدا، محمدی ری شهری، ج 1، ص 160.