چگونه ایران امپراتوری می شود؟

به مناسبت دهمین اجلاس سران اکو در تهران

کمتر ایرانی را می توان یافت که از حس غرور امپراتوری آغشته نباشد! تقریبا تمام ایرانیان در درون خود حسی از غرور و افتخار احساس می کنند که تعلق دارد به دورانی که بر جهان حکمفرمایی می کردند و امپراتوران بلامنازع جهان بودند؛ و در عین حال حسی از امید و آرزو به این که این قدرت از دست رفته را چگونه می توان احیا نمود؟ امروزه برای تحقق این آرزوی دیرینه چه می توان کرد؟ آیا همچون داریوش لشگری گران و عظیم نیاز است و جنگهایی مهیب؟

در دنیای معاصر سیستم نظام بین الملل تغییر یافته و کشورها به سوی شکل دهی سازمانهای منطقه ای تمایل یافته اند. شاید بتوان گفت سازمانهای همکاری منطقه ای که با محوریت یک قدرت بزرگ و مرکزی شکل گرفته اند جایگزینهای امروزین برای مدل امپراتوری های سابق هستند.

در این مدل نوین یک کشور که از قدرت بیشتری برخوردار است در قالب یک سازمان منطقه ای با کشورهای همسایه در ارتباط و همکاری های گسترده قرار می گیرد و تعاملهای متعدد میان این دو کشور به نفع هر دو طرف خواهد بود. این گونه سازمانها می توانند اشکال متفاوتی داشته باشند. گاهی اوقات شکل نظامی دارند مانند پیمان ناتو یا ورشو که در این پیمانها اعضا متعهد می شدند که در صورت حمله دشمن به هر یک از این کشورها بقیه کشورها هم به یاری کشوری که مورد حمله قرار گرفته است برخیزند. گاهی اوقات نیز شکل اقتصادی دارد. به عنوان مثال آنچه که امروزه اتحادیه اروپا نامیده می شود در ابتدا قرارداد «اتحادیه اروپایی زغال سنگ و فولاد» بود که در تاریخ 18 آوریل 1951 تاسیس شد و سپس با افزایش اعضای این جامعه به 15 عضو درسال 1957 «جامعه اقتصادی اروپا» تشكیل شد  و به مرور توسعه یافت تا به اتحادیه اروپایی امروز تبدیل شده است.

در سند چشم انداز بیست ساله قرار است ایران به اولین قدرت اقتصادی و سیاسی منطقه تبدیل شود اما این امر به تنهایی کافی نیست و ایران زمانی می تواند نقش و جایگاه برجسته ای در نظام بین الملل بیابد که بتواند به عنوان یک قدرت بزرگ در محور و مرکز مجموعه ای از کشورها در قالب یک سازمان منطقه ای قرار بگیرد.

خوشبختانه این امر دور از دسترس نیست زیرا کشورهای همسایه ایران با ایران قرابتهای فرهنگی و تاریخی فراوانی دارند و اساسا اکثر آنها مانند آذربایجان، افغانستان، ترکمنستان، تاجیکستان و... در زمانی نه چندان دور یک پیکره واحد و یکپارچه را شکل می داده اند که به دلیل بی کفایتی شاهان قاجار از ایران جدا شده است.

از لحاظ عملی هم این امر در حال تحقق است زیرا اکنون سازمان منطقه ای شکل یافته که به نام اکو مشهور است و اکنون سران کشورهای عضو اکو برای شرکت در دهمین کنفرانس سران اکو در تهران به سر می برند. تمام آنچه که تاکنون بیان شده مقدمه ای بود برای نشان دادن اهمیت اکو در تحقق آرزوی تاریخی ایرانیان.

اکو چیست؟

اکو یا (The Economic Cooperation Organization (ECO یک سازمان اقتصادی منطقه‌ای است. سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه؛ در سال 1341  نخستین بار این سازمان را پایه‌ریزی کردند.

این سازمان در ابتدا با نام «آر سی دی» - که نام اختصاری سازمان همکاری عمران منطقهای - است، آغاز به کار کرد. پس از پیروزی به علت عدم اعلان نظر قاطع ایران نسبت ابقا در سازمان مذكور یا خروج آن، فعالت آر.سی.دی به حالت تعلیق در آمد، تا جایی كه در سال 1359 تصمیم به انحلال آن گرفته شد. اما مسئولان با در نظر گرفتن اصول سیاست خارجی ایران مبنی بر گسترش روابط با كشورهای همسایه، برای بسط همكاری سه كشور ایران، پاكستان و تركیه ساختاری تحت نام جدید سازمان همكاری اقتصادی (اكو) طراحی کردند که نهم اسفند 1363 آغاز به كار كرد؛ اما فعالیت جدی آن به اولین اجلاس سران كشورهای عضو اكو در پس از انقلاب بر می گردد که  در 27 و 28 اسفند 1372 در تهران تشكیل شد..

پس از فروپاشی شوروی؛ کشورهای افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان نیز به سازمان اکو پیوستند. این سازمان هم‌اکنون با ده عضو، حدود 421 میلیون جمعیت و 8،620،697 کیلومتر مربع وسعت دارد. مقر اصلی اکو، شهر تهران در ایران است و زبان رسمی آن انگلیسی است.

كشورهای عضو سازمان اكو در یكی از حساس‌ترین مناطق جهان با میراث تاریخی و فرهنگی كم و بیش مشترك واقع شده‌اند و این استعداد را دارند كه تبدیل به یكی از قدرتهای اقتصادی-سیاسی جهان شوند که محوریت آن می تواند ایران باشد.

همچنین این كشورهای در منطقه‌ای استراتژیك قرارگرفته‌اند كه دارای منابع طبیعی فراوانی نظیر منابع عظیم نفت و گاز، مواد معدنی فلزی از جمله مس، طلا و ذخایر عظیمی از مواد معدنی غیرفلزی و از همه مهم‌تر نیروی انسانی یا به عبارتی سرمایه انسانی فراوان و جوان می‌باشد، كشورهای عضو اكو كه از زمینه رشد بازار منطقه‌ای خوبی برخوردارند می‌تواند آینده توسعه صنعتی این كشورها را رقم بزند.

پیشنهادها:

1-بر اساس آمار منتشر شده در سایت رسمی اکو اکنون در میان ده عضو اکو، ترکیه با تولید ناخالص داخلی سالیانه 658 میلیارد دلار اولین قدرت اقتصادی اکو و ایران و پاکستان به ترتیب با 268 و 225 میلیارد دلار دومین و سومین قدرتهای اقتصادی اکو هستند. تحقق آرزوهای دیرینه ایرانیان تا حدود زیادی به این بستگی دارد که ایران بتواند خود را به اولین قدرت اقتصادی اکو تبدیل سازد.

2-پیوستن عراق به این پیمان می تواند گزینه مطلوبی باشد، هم به دلیل قرابتهای فرهنگی متعدد با ایران و هم به دلیل اینکه از پیوستن عراق به اتحاد کشورهای عربی بر علیه ایران ممانعت به عمل می آورد.

3- تاکید بر مولفه های "فرهنگی" مشترک مانند نوروز و... بایستی بیش از پیش مورد تاکید قرار گیرد.

4-تاکید بر زبان فارسی، به خصوص با توجه به حضور سه کشور فارسی زبان مورد تاکید ویژه قرار گیرد. به عنوان مثال چرا سایت رسمی اکو تنها به زبان انگلیسی است و از زبان فارسی خبری نیست؟

برای مشاهده نقشه اکو در ابعاد بزرگتر بر روی آن کلیک کنید.