ميشود پير بود و سرزنده
جمله «الهي پير شوي» را همه ما شنيدهايم، اما شايد کمتر به اين مطلب فکر کردهايم که پيري سالم چه تاثيري بر سلامت روان ما دارد. مهم نيست چند سال داريد. کافي است از همين لحظه بيشتر مراقبت سلامتي خودتان باشيد تا در سالهاي بعد، از زندگي سالمتر و پرنشاطتري برخوردار شويد.
اگر در دوران ميانسالي قرار داريد، به اندازه کافي فرصت هست، چه براي آغاز يک برنامه ورزشي و چه تنظيم يک رژيم غذايي سالمتر يا تقويت مهارتهاي اجتماعي و اگر هم بازنشسته شده ايد، براي تصميمگيري راجع به نحوه و کيفيت زندگي در 10، 20 يا 30 سال آينده، هنوز خيلي دير نشده است.
پيري به معناي بازنشستگي يا رسيدن به يک سن به خصوص مثل 65 سالگي نيست. پيري يک فرآيند مادامالعمر است. افرادي که بهتر از پس افزايش سن برميآيند، کساني هستند که با موفقيت مراحل مختلف زندگي را پشت سر گذاشتهاند. پيري موفق، متضمن چند عامل است که همگي تحت کنترل خود شما قرار دارند، يعني نوع نگرش شما به مقوله پيري، فعاليتها و روابط بين فردي.
اين نکته را حتما به ياد بسپاريد که واقعيت، تصوير انديشه است. اين طور نيست که با رسيدن به 65 سالگي، پدر يا مادربزرگ شدن يا يائسه شدن به طور ناگهاني پير شويد، بلکه تنها وقتي پير ميشويد که گمان کنيد پير شدهايد. اگرچه جسم شما پير ميشود، اما ذهن شما تا هر زمان که اراده کنيد جوان خواهد ماند. اگر اميدوار به داشتن عمري دراز، سرشار از شادابي، خوشطبعي و روابط اجتماعي محکم باشيد، آن وقت است که اين طرح ذهني، زير بناي يک نمودار دروني را تشکيل ميدهد که تا حد زيادي آينده شما را رقم خواهد زد.
اما اگر متقاعد شويد که پيري، دوران پوچي و بيمحتوايي، افسردگي و بيماري است، به احتمال قوي براي شما اينگونه خواهد شد.
به طوري کلي، انتظارات و تفکرات منفي زودتر از خود طبيعت، شما را پير ميکند. در همه مراحل زندگي، ذهن خود را روي چيزهاي مهم متمرکز کنيد و به مسايل جزيي و بياهميت اعتنا نکنيد. شوخطبعي و قدرت کنار آمدن با تغييرات به شما کمک ميکند از پس هر مشکلي برآييد.
فعاليت بدني را قطع نکنيد
فعاليت جسماني در سرتاسر زندگي از اهميت زيادي برخوردار است و هر چه زودتر فعاليت بدني را آغاز کنيد و به آن پايبند بمانيد، در دوران پيري فوايد بيشتري را از آن به دست خواهيد آورد. فوايد ورزش کردن عليالظاهر نامحدود ميباشد و ميتوان از جمله به کنترل وزن، بهبود جريان خون، افزايش توده عضلاني، تناسب اندام، انعطافپذيري بيشتر، استقامت بيشتر و بهبود وضعيت تعادل اشاره کرد.
پيري به معني از کارافتادگي نيست. دردهاي پيدا و ناپيدا شايع هستند، اما با اين وجود سالهاي بعد از بازنشستگي ميتوانند از جمله دلپذيرترين و پربارترين سالهاي زندگي شما باشند. سعي کنيد با حفظ سلامتي در يک سطح معقول، از زندگي خود حداکثر استفاده و لذت را ببريد.
مغزتان را ورزش دهيد
زماني که فکر ميکنيد عقل و خرد کافي در خود اندوختهايد، ذهن شما بناي ناسازگاري ميگذارد و به تعبيري شما را به بازي ميگيرد. مثلا يادتان نميآيد عينکتان را کجا گذاشتهايد، يا ماشينتان را کجا پارک کرده ايد. شما که قبلا عادت داشتيد سه تا کار را به طور همزمان انجام دهيد، حالا توانايي تمرکز روي يکي را هم به راحتي نداريد. البته خيالتان راحت باشد، مقداري از حواسپرتيها در سنين پيري، طبيعي قلمداد ميشوند. فشار عصبي و اضطراب هم ميتوانند در حافظه و تمرکز حواس شما اختلال ايجاد کنند. پيري عموما تاثيري بر حافظه ي درازمدت ندارد، اما حافظه کوتاهمدت اغلب دچار نقصان ميشود. مغز شما براي ذخيره و بازيابي اطلاعات به عمليات شيميايي و الکتريکي پيچيدهاي در سلولهاي تخريب شده دست ميزند و عملکردشان با نقصان روبهرو ميشود.
مغز شما اين نقيصه را به طريق جالب توجهي جبران ميکند. اگر چه ممکن است شما و سلولهاي مغزي شما به اندازه هنگامي که 19 ساله بوديد نباشد، اما در نظر داشته باشيد که عقل و خرد و قدرت قضاوت شما نسبت به آن دوران بسيار بيشتر شده است. چنين خصيصههايي به راحتي قابل اندازهگيري نيستند، اما منعکسکننده توانايي شما در تصميمگيريهاي صحيح بر اساس يک عمر تجربه اندوزي هستند. به خاطر داشته باشيد که مغز شما مانند يک عضله است. براي اينکه آن را قوي نگه داريد، بايد از آن استفاده کنيد. به ياد بياوريد زماني را که در دبستان مجبور به از بر کردن مطالب قلمبه و سلمبهاي مثل نام پايتخت کشورها يا يک شعر بلند و طولاني بوديد؟
اگر فکر ميکنيد آن روزها به دليل سن و سال کمتر قادر به چنين کاري بوديد، اشتباه ميکنيد. بلکه در آن موقع قادر به چنين کاري بوديد، زيرا همه تلاش خود را ميکرديد تا اين اطلاعات را در مغز خود فرو کنيد. آخرين باري که چنين کاري را انجام داديد، کي بود؟ به احتمال قوي اگر الان هم امتحان کنيد، باز مثل گذشته موفق خواهيد شد.
تنها به اين خاطر که پير شدهايد نميشود گفت ديگر قادر به دانشگاه رفتن، ياد گرفتن کارهاي جديد، سرگرميهاي نو و يا کسب اطلاعات جديد از طريق مطالعه نيستيد.
راه سالم نگه داشتن ذهن، مطالعه دايمي است، لذا:
- در کلاسهاي مختلف ثبتنام کنيد. شما ميتوانيد در هر کلاسي که مايل هستيد از فرهنگسرا گرفته تا کلاس زبان نامنويسي کنيد.
- با يک مجله، قرارداد اشتراک ببنديد.
- اطلاعات خود را در زمينه پيشرفتهاي فناوري به روز نگه داريد. کار با رايانه را ياد بگيريد و به اينترنت وصل شويد. براي تماس گرفتن با دوستان و آشنايان از پست الکترونيکي (ايميل) استفاده کنيد.
- راجع به فرهنگ و سنن جامعهاي که در آن زندگي ميکنيد، به تحقيق و مطالعه بپردازيد.
- در کنسرتها، سخنرانيها ، نمايشهاي تئاتر و سينما شرکت کنيد.
به رفت و آمدها ادامه دهيد
داشتن روابط محکم با خانواده و دوستان هميشه حايز اهميت است. با افزايش سن، اين روابط اهميت دوچنداني پيدا ميکند. مطالعات نشان ميدهد که اگر روابط اجتماعي شما ضعيف باشد، خطر مرگ در شما، 2 تا 4 برابر فردي خواهد بود که اطرافش پر از کساني است که به او مهر ميورزند و او هم به آنها مهر ميورزد. در واقع، داشتن دوستان و خانواده ي قابل اتکا، يکي از مطمئنترين شاخصهاي طول عمر است.
فعاليتهاي انفرادي خود را با فعاليتهاي گروهي هماهنگ کنيد. به جاي تنهايي ورزش کردن، به کلاسهاي ورزشي برويد. اگر به مطالعه علاقهمند هستيد، در گروههاي بحث و مناظره کتاب ثبتنام کنيد. شايد در گذشته به دليل کمبود وقت، امکان شرکت در فعاليتهاي گروهي محل و مسجد را نداشتيد، اما حالا که چنين فرصتي پيش آمده، کوتاهي نکنيد.
بسياري از افراد با انجام کارهاي خيرخواهانه روابط اجتماعي خود را حفظ ميکنند. شما هم ميتوانيد به فعاليت داوطلبانه در يک مدرسه، کتابخانه يا موسسات خيريه (مثلا بردن غذا با خودرو به درب منازل افراد بيمار يا پير) بپردازيد.
بر اساس مطالعات جديد، حمايت اجتماعي محکم با روش هاي زير باعث افزايش طول عمر ميشود:
- با توانا ساختن شما در برخورداري بهتر و سريعتر از مراقبتهاي پزشکي
- با تشويق و ترغيب شما به رفتارهاي سالم مثل پيادهروي منظم
- با فراهم ساختن امکان برخورداري از مهر و محبت پاک و بيآلايش که به نوبه خود ميتواند باعث تقويت سيستم ايمني شما شود.
- با در اختيار قرار دادن کمکهاي عملي در صورت نياز، مثلا کمک در امور منزل يا نقل و انتقال شما.
فخري السادات خليفه سلطاني - روانشناس
هفته نامه سلامت
*مطالب مرتبط:
چگونه اطلاعات در مغز ذخيره مي شود؟
جدولها جوان مي كنند!
راهکارهاي افزايش هوش و غلبه بر فراموشي
10 عامل مهم تخريب مغز
راه هاي تقويت حافظه
چطور پير ميشويم؟
بيماري هاي مرتبط با تغذيه در دوران پيري
سالمندان را دريابيم
هرم غذايي مخصوص سالمندان
اهميت ميان وعده در سالمندي