نیاز كودكان به ویتامین D
ویتامینD از ویتامین های محلول در چربی است كه برای جذب كلسیم از روده و استحكام استخوان ها لازم است.
راه های دریافت ویتامینD :1- از طریق تابیدن اشعه آفتاب( اشعه ماوراء بنفش) به پوست بدن:
در پوست انسان ماده ای به نام دهیدروكلسترول وجود دارد كه پیش ساز ویتامینD است و در اثر تابیدن اشعه آفتاب به پوست، مراحلی را در بدن طی كرده و سرانجام در كلیه، به ویتامینD فعال تبدیل می شود.
2- از طریق غذا: مواد غذایی حاوی ویتامینD شامل: كره، روغن كبد ماهی، زرده تخم مرغ ، خامه ، جگر، شیرهای غنی شده با ویتامینD، سرلاك و شیرخشك هستند.
3- می توان ویتامینD را به صورت سنتیتك ( یعنی مصنوعی یا ساختگی) نیز به بدن رساند.
غذای شیرخواران ممكن است حاوی مقادیر بسیار كمی ویتامینD باشد. شیر گاو حاویIU40(واحد بین المللی) و سبزیجات و میوه جات حاوی مقادیر بسیار ناچیز ویتامینD هستند. زرده تخم مرغ حاوی 400-120 واحد ویتامینD در هر گرم می باشد كه منبع بسیار با ارزشی است. به اغلب شیر خشك ها ویتامینDرا در حد معقولی اضافه كرده اند.
عوامل ایجاد كننده كمبود ویتامینD :1- قرار نگرفتن در معرض اشعه آفتاب ؛لازم به تذكر است كه آفتاب باید مستقیم به پوست بتابد و اشعه ای كه از پشت پنجره بتابد، فاقد اشعه ماورای بنفش است.
2- عدم استفاده از غذاهای حاوی ویتامینD مثل تخم مرغ:
3- رشد بسیار سریع كودك. برای مثال كودكان با وزن كم هنگام تولد ( كمتر از 2500 گرم) كه پس از تولد رشد سریعی دارند و همچنین كودكان در دوران بلوغ كه رشدشان بسیار سریع می شود، اگر ویتامینD را به مقدار كافی دریافت نكنند، ممكن است دچار كمبود این ویتامین شوند.
4. كودكانی كه دارای بیماری های خاصی هستند، ممكن است به علت عدم جذب ویتامینD دچار كمبود این ویتامین شوند. به عنوان مثال در انواع بیماری هایی كه با سوء جذب چربی همراه هستند.
همچنین داروهای ضد تشنج كه در انواع صرع یا در تشنج های دیگر مصرف می شوند، مثل فنوباربیتال یا فنی توئین نیز به علت مداخله در متابولیسم ویتامینD، بیمار را در معرض كمبود این ویتامین قرار می دهد.
اثرات كمبود ویتامینD در بدن:در اثر كمبود ویتامینD در بدن، بیماری نرمی استخوان( راشیتیسم یاRickets) ایجاد می شود.
وقتی در اثر كمبود ویتامینD، جذب كلسیم از روده ها متوقف شود، برای نگه داری سطح كلسیم خون در حد طبیعی، هرمونی به نام پاراتورمون از غده پاراتیروئید ترشح می شود. این هورمون، كلسیم را از استخوان ها برمی دارد و وارد خون می كند. از این رو سطح كلسیم خون در حد طبیعی باقی می ماند، اما فسفر كه از طریق ادرار دفع می شود، در خون پایین می آید.
اثرات كمبود ویتامینD در بدن، چند ماه بعد ظاهر می شود. این علائم در كودكان شیرخواری كه مادرانشان كمبود این ویتامین را دارند، در عرض 2 ماه پس از تولد ظاهر می شود؛ اما در بقیه موارد در اواخر سال اول و در حین سال دوم زندگی، علائم مزبور بروز می كنند. در سایر دوران كودكی( به جز سن شروع بلوغ) كمبود این ویتامین نادر است.
علائم كمبود ویتامینD :- جعبه ای شكل شدن سر
- پیشانی برجسته
- دیربسته شدن ملاج یا فونتانل ها
- دیردندان درآوردن
- پوسیدگی زودرس دندان ها
- ضخامت مچ دست
- بد شكل شدن لگن( این مسئله در دخترها، بعدها سبب تنگی لگن شده و به ناچار باید از طریق سزارین زایمان كنند)
- پرانتزی شدن ساق پاها، تمای له شكستگی در استخوان ها و نافرمی در ستون فقرات، ساق پاها و لگن كه سبب كوتاهی قد می شود؛
- دیرنشستن
- دیر به راه افتادن
تشخیص این بیماری بر اساس علائم بالینی، تاریخچه مصرف ویتامینD، انجام رادیوگرافی و آزمایش خون از نظر بررسی سطح كلسیم، فسفر و آنزیم آلكالان فسفاتاز صورت می گیرد.
عوارض این بیماری علاوه بر موارد بالا شامل: ابتلا به عفونت های تنفسی، عفونت های روده ای و سل ریوی می باشد. هم چنین كم خونی ناشی از فقر آهن در این افراد شایع است.
پیشگیری از كمبود ویتامینD :1. تجویز ویتامینD با دوز روزانه 400 واحد از راه خوراكی
2. استفاده از زرده تخم مرغ بعد از سن 7 ماهگی
3. استفاده از آفتاب مستقیم كه اگر روزانه به مدت 10-5 دقیقه به مناطق باز بدن مثل سر، صورت و دست ها از آرنج تا انگلشتان دست و زانو تا انگشتان پا بتابد، كافی است.