• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1516
  • سه شنبه 1387/2/24
  • تاريخ :

فلسفه‌بافی یا فلسفه‌یابی!؟

ضابطه و مقیاس فلسفه احكام

سوال

سوال از فلسفه احکام، یکی از سوالات اساسی است. سلسله مباحث _ فلسفه احكام _ به دنبال پاسخ برخی از این سوالات است.

چگونه فلسفه احكام را بررسی كنیم؟

منطق قرآن و روش پیشوایان اسلام همه گواه بر این است كه هر مسلمان حق دارد به بحث و بررسی درباره اسرار و فلسفه احكام بپردازد و در این زمینه تفكر و بررسی و سؤال كند.

اما این سخن به این معنی نیست كه ما بدون هیچ ضابطه و مقیاسی هر چه می‏خواهد دل تنگمان بگوییم و هر كس هر چه به فكرش رسید به نام فلسفه احكام بازگو كند.

چرا كه فلسفه بافیهای نادرست، به اندازه تعبدهای خشك و ممنوع ساختن از سؤال و جواب، زیانبخش و خطرناك و غیر منطقی است.

قسمتی از دستورات اسلام بیشتر به خاطر پرورش اخلاق و تكامل روحی تشریع شده و قسمتی برای نظام زندگی و بسیاری از آن هر دو جنبه را دارد.

پس این بحث را چگونه و در چه حدود و تحت چه برنامه هایی باید آغاز و دنبال كنیم؟

قبلا یادآوری این نكته لازم است كه اجرای دستورات و قوانین دینی همان طور كه می‏دانیم نه بر جلال و كبریایی خدا چیزی می‏افراید و نه مخالفت با آنها از عظمت و مقام او می‏كاهد، همان طور كه امیر مؤمنان علی علیه‌السلام نیز می‏فرماید: «لاتضره معصیة من عصاه و لاتنفعه طاعة من اطاعه؛ نه عصیان گنهكاران به او زیانی می‏رساند و نه طاعت فرمانبرداران سودی به حال او دارد.»

او دریای بی پایان هستی است. ما و همه آفریده‏ها هر چه داریم از اوست. او چیزی كم ندارد كه ما برایش سازیم و نه ما چیزی داریم كه او نداشته باشد و به او بدهیم. آنچه به ما می‏رسد خزانه اصلی‏اش پیش اوست و به اندازه معینی كه صلاح می‏داند به ما می‏دهد:

«و ان من شی‏ء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم؛ و خزاین همه چیز تنها نزد ماست؛ ولی ما جز به اندازه معین آن را نازل نمی‏كنیم.» (سوره حجر/21)

آیا یك قطره آب كه از دریای بیكرانی مایه گرفته، می‏تواند چیزی به دریا ببخشد و یا آینه كوچكی كه در برابر آفتاب قرار گرفته، می‏تواند به آن نور بدهد. همه ما انسانها هر قدر پر قدرت باشیم حكم آن قطره كوچك یا آن آینه را داریم.

بنابراین، اگر فایده و نتیجه‏ای در این احكام و مقررات وجود دارد مخصوص ما و مربوط به ماست.

از سوی دیگر، ما نه تنها جسمیم كه هر دستوری از طرف خدا آمده است برای تربیت جسم و پرورش اندام ما و مزایای بهداشتی باشد و نه تنها روحیم كه همه به خاطر آثار معنوی آنها تشریع گردد.

بلكه مجموعه‏ای هستیم از جسم و جان و روح و تن و طبعا دستورات آسمانی ما جامع ماده و معنی و برای تكمیل هر دو جنبه است.

بنابراین، هم آنها كه برای همه دستورهای اسلام تنها در جستجوی فواید طبی و بهداشتی و یا منافع اقتصادی و مادی هستند و حتی نمازها و نیایش‏ها و راز و نیاز با خدا را تنها به خاطر اثرات مفید «روان تنی» و وسیله‏ای برای تسكین آلام روحی و دردها و اضطرابها می‏دانند و جز اینها نتیجه‏ای برای آن نمی‏جویند گمراهند و هم آنها كه حتی استحباب پوشیدن لباس نظیف و گرفتن ناخن و زدودن تار عنكبوت و نخوردن آب از كوزه شكسته و پرهیز از آبی كه خودش یا دیگری در آن غسل كرده است را مربوط به آثار اخلافی و معنوی و روحانی مخصوصی كه هنوز سرپنجه علم و دانش آن را نگشوده است می‏پندارند در اشتباهند؛ بلكه قسمتی از دستورات اسلام بیشتر به خاطر پرورش اخلاق و تكامل روحی تشریع شده و قسمتی برای نظام زندگی و بسیاری از آن هر دو جنبه را دارد.

قوانین و احكام دینی روی هم رفته از چهار دسته بیرون نیست:

  • 1- احكامی كه از همان آغاز بعثت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فلسفه آن بر همه آشكار بوده و مردم به تناسب فكر و معلومات خود هركدام چیزی از آن را درك می‏كردند؛ منتها برای این كه مردم را بطور عموم موظف به انجام آنها كنند شكل قانونی به آن بخشیدند؛ مانند تحریم دروغ، خیانت، تهمت، قتل نفس، سرقت، ظلم و ستم، كم فروشی و تقلب؛ و امر به عدالت، پاكی، درستی، كمك به ستمدیدگان، كوشش و كار، نیكی به پدر و مادر و بستگان و همسایگان و مانند اینها كه هر كس در هر پایه از معلومات باشد، فلسفه و سرّ این احكام را در می‏یابد، گو این كه هر قدر به میزان دانش و آگاهی انسان نسبت به مسائل زندگی افزوده شود اهمیت و اثر این دستورها را بهتر درك می‏كند.

سه دسته دیگر از احكام را در شماره بعدی این سلسله مطالب بررسی خواهیم كرد. 

ادامه دارد ...


منبع:

پاسخ به پرسشهای مذهبی - نویسندگان: آیات عظام ناصر مكارم شیرازی و جعفر سبحانی.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
چرا بايد نماز بخوانيم؟

چرا بايد نماز بخوانيم؟

چرا بايد خدا را عبادت كنيم؟ و چرا اين عبادت حتما بايد بصورت نماز باشد؟ مگر نماز چه ويژگي‌هايي دارد؟
آموزش زبان ديني

آموزش زبان ديني

من با زبون خودم با خدا حرف ميزنم. چرا مجبورم با يه زبون ديگه باهاش صحبت كنم؟
بازی زندگی

بازی زندگی

به‌ كارهایی كه‌ فايده‌ و نتيجه‌اي‌ عقلاني‌ در بر ندارد بازی می گویند
UserName
عضویت در خبرنامه