از طرفی سطح آگاهی مردم بالا رفته و با مشاهده علائم، فرزندشان را نزد پزشك می برند. دكتر میترا حكیم شوشتری، فوق تخصص روانپزشكی كودك و نوجوان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی تهران، در گفت وگو با جام جم می گوید: عامل این بیماری بیولوژیك است و معمولا در اطرافیان سابقه ابتلا وجود دارد.
او ادامه می دهد: برخی كودكان فقط دچار بیش فعالی هستند و برخی هم بیش فعالی و هم نقص توجه دارند كه در حالت دوم اوضاع بد است. البته این طور نیست كه هر كودكی كه كم تمركز است الزاما به بیش فعالی هم مبتلاست.
بچه هایی كه نمی توانند آرام بمانند
دكتر شوشتری می گوید: بچه های دچار بیش فعالی مدام در حال حركت و پرحرفی هستند و نمی توانند آرام و در حالت نشسته بازی كنند و ماندن در یك وضع ثابت برایشان سخت است. مادر و پدر این كودكان می گویند انگار موتوری در وجود آنها روشن است كه هرگز خاموش نمی شود.او یادآوری می كند: هر نوع پرتحركی را نمی توان بیش فعالی دانست، زیرا اضطراب هم برخی علائم این اختلال را تقلید می كند و نباید بی جهت انگ بیش فعالی به كودك زد.
وقتی كودك از این شاخه به آن شاخه می پرد
بچه دچار بیش فعالی تحمل كمی دارد و فعالیت هایش را نیمه كاره رها می كند و مدام از این شاخه به آن شاخه می پرد. كودكان دچار این اختلال نمی توانند نوبت را رعایت كنند.
برخی كودكان هم دچار نقص توجه و كم تمركزی هستند. برای آنها شروع كار، سازمان دهی و انجام مرحله به مرحله كارها سخت است، مدام وسایل خود را گم می كنند و نامرتب و بی نظم هستند. شوشتری، روانپزشك كودك و نوجوان می گوید: برخلاف آنچه همه فكر می كنند، این بچه ها در ریاضی مشكل چندانی ندارند، چون ریاضی به تمركز وابسته نیست و استدلالی است و هر وقت حواس كودك پرت شود، می تواند با جمع كردن دوباره حواسش به حل مساله بپردازد؛ ولی آنها در دیكته مشكل دارند، چون دیكته نوشتن روند مداومی دارد و اگر به علت از دست دادن تمركز لحظه ای عقب بماند، فرصت اصلاح وجود نخواهد داشت.گاهی مشكل بچه های دچار نقص توجه به دلیل این كه علائم خاصی ندارند، تشخیص داده نمی شود و اطرافیان تصور می كنند كم هوش هستند و حتی ممكن است از مدرسه اخراج شوند. به گفته دكتر حكیم شوشتری، بچه های بیش فعال چون پر سروصدا هستند و نظم را مختل می كنند، جلب توجه می كنند و احتمال این كه برای درمانشان اقدام و بیماری شان تشخیص داده شود، بیشتر است.
هر شیطنتی بیش فعالی نیست
خیلی از بچه های زیردبستان انرژی بالایی دارند، پرتحرك هستند و حوصله انجام كاری را ندارند، اما برخی والدین با مشاهده این شیطنت ها، تصور می كنند كودكشان دچار بیش فعالی است؛ در صورتی كه این تصور اشتباه است.
این روانپزشك كودك توضیح می دهد: یك كمبود خواب ساده یا سوءتغذیه نیز ممكن است باعث حواس پرتی و بی قراری كودك شود. حتی بازی با اسباب بازی های غیراستاندارد كه معمولا حاوی سرب است نیز مسمومیت ایجاد می كند كه این مسمومیت علائم بیش فعالی را نشان می دهد، بنابراین نباید بی جهت و بدون مشورت با پزشك به كودك انگ زد.
بچه هایی كه كارهای غیرعادی انجام می دهند
كودك بیش فعال همه جا علائم بیش فعالی را دارد و اگر بچه ای فقط در خانه یا مدرسه چنین علائمی را نشان دهد، باید به دنبال مشكلی در خانه یا مدرسه بود.
دكتر شوشتری با اشاره به این كه علائم معمولا قبل از هفت سالگی شروع می شود و اگر بعد از ده سالگی دیده شود، باید به دنبال علت دیگری بود، می گوید: كودكان بیش فعال كارهای خطرناك و غیرعادی انجام می دهند، در حالی كه كودك عادی از چهار سالگی به بعد مثلا می ترسد روی بلندی برود، مگر این كه واقعا هیچ سرگرمی ای نداشته باشد یا به او بی توجهی شود.
او یكی از راه های تشخیص را توجه به پیشرفت نقاشی كودكان می داند. پیشرفت نقاشی كودكان بیش فعال و دچار نقص توجه، مطلوب نیست. اگر كودك محرك ها و ابزار لازم را داشته باشد، باید در چهار سالگی بتواند یك آدمك ساده بكشد، ولی اگر نتواند و حوصله این كار را نداشته باشد، احتمال دارد به نقص توجه مبتلا باشد.
رفتار درست با كودكان بیش فعال
كودكان بیش فعال در مكان هایی كه محرك بیشتری وجود دارد بدتر رفتار می كنند، مثلا در مهمانی رفتارشان بدتر از رفتار در خانه خودشان است.
دكتر حكیم شوشتری می گوید: متاسفانه از آنجا كه این كودكان مدام طرد می شوند احتمال این كه بعدها دچار مشكل و به راه خلاف كشیده شوند وجود دارد.
كودكان بیش فعال پرخاشگر هستند و كنترل هیجان خوبی ندارند و چون قانونمند نیستند و دوست دارند سرگروه باشند و حرف خود را به كرسی بنشانند، روابطشان با دیگران دچار تنش می شود. آنها راحت ارتباط برقرار می كنند، ولی چون رفتارشان قابل پیش بینی نیست، ادامه رابطه امكان ندارد.
وی می افزاید: اثر مخرب تنبیه در این كودكان بیشتر است، چون لجباز هستند و اگر پرخاشگری ببینند، پرخاشگری می كنند. این كودكان اعتمادبه نفس پایین تری دارند، چون مدام طرد می شوند.حمایت خانواده، ضریب هوشی، جایگاه فرزند در خانواده، تعداد فرزندان و بیماری های دیگری كه می تواند با بیش فعالی همراهی داشته باشد (مانند تیك و وسواس) در درمان بیماری و پیشرفت آن موثر است.
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه، هر چه زودتر برای درمان اقدام شود، بهتر است زیرا كودك ده دوازده ساله ای كه به دلیل ابتلا به بیش فعالی یا نقص توجه پیشرفت تحصیلی نداشته و از دیگر همسالانش عقب مانده ممكن است دیگر اعتمادبه نفس و انگیزه لازم را پیدا نكند.
درمان بیش فعالی ضروری است
فوق تخصص روانپزشكی كودك و نوجوان می گوید: درمان اصلی بیش فعالی دارویی است. هدف از تجویز داروها آرام كردن كودك نیست، بلكه هدف این است كه كودك كارهای هدف دار انجام دهد و عملكرد خوبی داشته باشد.
شوشتری تاكید می كند: متاسفانه یكی از ذهنیت های غلط این است داروهایی كه برای این كودكان تجویز می شود، اعتیادآور است، در حالی كه اگر این بیماران درمان نشوند، ممكن است در آینده مستعد ابتلا به اعتیاد شوند. مصرف دارو زیر نظر پزشك به هیچ وجه معتادكننده نیست.
او تاكید می كند: گاهی پدر و مادرها می گویند مثلا دایی یا عموی این بچه هم همین طوری بود و خوب شد؛ ولی این تفكر غلط است، چون اگر آنها هم درمان می شدند بی شك می توانستند جایگاه اجتماعی و خانوادگی بهتری داشته باشند. كنترل علائم مانع افت تحصیلی و دور شدن كودك از محیط سالم می شود. مثلا اگر آموزگار كودكی را كه در كلاس ناآرامی و شلوغ می كند بیرون و از همسالان سالم دور كند، ممكن است او همنشین آدم های ناسالم شده و دچار مشكلات بیشتری شود.
زهرا سادات صفوی سهی - جام جم