• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
عضویت در خبرنامه
تأثیر دفاع مقدس بر نگرشها و ارزشهای زنان
توسط : ya mahdi10
به اعتقاد تحلیل گران مسائل ایران ، دفاع مقدس ،‌ تنها یك رویداد سپری شده در دفتر تاریخ ایران نیست ، بلكه واقعیتی اجتماعی است كه تمام حوزه ها اعم از اقتصادی ، فرهنگی ،‌ اجتماعی ، سیاسی و نظامی ... و نیز مطلوبیتها ، خواسته ها و ملاكهای كنش و رفتار اعضای جامعه را در زمان وقوع و پس از آن تحت تأثیر قرار داد.
دفاع مقدس بهترین فرصت را برای حاكمیت ارزشهای مطلوب و ارائه معیارهای متعالی جهت راهنمایی و هدایت رفتار و كردار آحاد جامعه فراهم ساخت و همچون نیرویی قوی ،‌ تكامل بخش ارزشهای فرامادی و معنوی بود ؛ ارزشهایی كه تحمیلی و اجباری نبودند ، بلكه به واسطة اعتقادی شمردن امر دفاع ،‌ تولد یافته و بالنده شدند تا زندگی فردی و اجتماعی را سامانی معنوی بخشند.
جنگ ، روحها و بدنهای خفته را بیدار كرد. تن‌پروریها و خوش گذرانیها را خاتمه داد ،‌ دوستان و دشمنان را به ما شناساند ، مدعیان غیرت و آبرو را نشان داد ،‌ فتنه سازان را رسوا كرد و از همه مهم‌تر آنكه زنان و مردان اعم از پیر و جوان و كودك را به آزمونی بزرگ فراخواند تا شور و شعور خویش را به نمایش گذارند.
جنگ هشت ساله ایران تجربة به یاد ماندنی و عظیمی است كه زنان نیز مانند مردان در آن سهیم و شریك بودند ، نادیده گرفتن نقش آنها در تاریخ خونبار و پرافتخار دفاع مقدس ، كه بخشی از تاریخ انقلاب و تاریخ ایران است ، در واقع تحریف تاریخ خواهد بود. صفحات تاریخ جنگ ، اسناد زرین حماسه و حضور شیرزنان میهن اسلامی است كه هم بر جنگ تأثیر گذاشتند و هم در ابعاد مختلف از جنگ تأثیر پذیرفتند وارزشها و نگرشهای تازه ای را به عرصه زندگی فردی و اجتماعی وارد كردند.
اما امروز نسلی كه در جنگ حماسه آفرید و حضوری مستقیم و غیر مستقیم داشت ، نسلی كه تخیلها و شادمانیها و تجربیات جنگ را با چشم خویش دید ، نسلی كه ارزشها و آرمانهای انقلاب و جنگ را در خویش پرورید ، آرام آرام به لحاظ تاریخی صحنه را ترك می كند و چه بسا بسیاری از ناگفته ها و ناشنیده ها در خصوص آرمان مدافعان ، برای نسلهای آتی در هاله ای از ابهام باقی بماند ؛ در حالی كه ، با اتمام جنگ ، نفس دفاع مقدس پایان نیافته ، بلكه ضرورت شناخت جنبه های نو و متعالی آن ، ظرائف و زوایای پنهان آن و نیز تأثیر و تأثرات آن بر اقشار مختلف به ویژه زنان بیش از پیش احساس می شود. زیرا این جنبه كمتر مورد دقت و توجه قرار گرفته است. در این نوشتار تأثرات دفاع مقدس بر نگرشهای زنان در ابعاد ، ذیل تحلیل شده است.

1)ارزشهای اخلاقی و معنوی

1-1-خودشناسی

فضای پس از انقلاب اسلامی ، فرصتی جهت پالایش اندیشه های منفی نسبت به زنان و نفی افكار قالبی در مورد شخصیت و خصوصیات آنها ایجاد كرد. زن ،‌ دیگر عنصر تزئینی برای اهداف تجاری و مادی نبود كه جذابیت جنسی و فریبایی او ،‌ ملاك ارزشمندی وی باشد. هویت وهنر زن بودن و تعریف زن نمونه در نظام ارزشی پس از انقلاب به ویژه در دوران دفاع مقدس و حاكمیت ارزشهای معنوی دگرگون شد و زنان دریافتند هویت انسانی كه اسلام برای آنان قائل است در پرتو فضای جنگ قابل حضور و اثبات می باشد ؛ بنابراین ، با تحرك ، وپویایی ، و وقار ، شجاعت و ایثار ... بر تفكرات موهومی كه قرنها زن را موجودی ضعیف ، بزدل ،‌ منفعل و شیءگونه تعریف كرده بود ، خط بطلان كشیدند.
دفاع مقدس فرصت شناسایی هویت و شخصیت زن مسـلمان را فراهم كرد تا در جریان آزمونی سخت ، تواناییها ، لیاقتها ،
شایستگیهای خود را بشناسد و به عنوان سرمایه ای گرانبها در راه خودباوری و پاسداری از حرمت خویش ارج نهد.
قدرت شگرف زنان ایرانی كه به سبب همین خودشناسی و خودباوری حاصل آمده بود ، توانست در تغییر و تعیین مسیر رویدادهای اجتماعی نظیر دفاع مقدس نقش مهمی را ایفا كند و دشمنان را به تعجب وادارد ، زیرا به مفهوم واقعی كلمه ، تحولی عظیم در نگرشهای زنان ایجاد شد و «هنر زن بودن» در تحولات و تغییرات نظام ارزشی به سوی معنویت ، باز تعریف شد.

1-2-شجاعت و استقامت

از جمله خصایصی كه ، در طول ادوار مختلف ، به زنان نسبت داده شده است ، ترس ،‌ واهمه و ضعف آنها می باشد. اما حضور زنان در صحنه های دوران مقاومت این تفكر قالبی را در هم شكست. زنان غیور و شجاع كشور ، فراتر از زنان اسطوره ای در برابر بی رحم ترین و خشن ترین دشمنان این مرز و بوم چنان صلابت و شجاعتی نشان دادند كه مردان جنگ را به شگفتی و شیفتگی واداشت. زنان در دوره های حماسه و رزم شهری ، مقاوم ایستادند و از شهر خویش دفاع كردند و مردان را به غیرت آوردند و با دست خالی به «كندن سنگر ، پركردن كیسة شن و جابه‌جایی آن ، محافظت از مهمات ، اسارت گرفتن دشمن علی ‌رغم نداشتن اسلحه و در برهه ای از تاریخ جنگ ، به نگهبانی از پیكر مطهر شهدا و خاك سپاری اجساد قطعه قطعه برادر و پدرشان و حفاظت از گلزار شهدا و اجساد مطهر از شر حیوانات و دشمنان همت شجاعانه گماردند.» (روزنامه جمهوری اسلامی ، 27/11/75). و زمانی دیگر در غسالخانه‌ها شهدا (خواهران شهید را) می‌شستند ، كفن پوش می كردند و به خاك می سپردند.
تاریخ خونبار دفاع مقدس ، تاریخ استقامت دختركان معصوم سوسنگردی است ؛ اسوه های عفاف ، شرم و حیا كه بی‌حیاترین و خبیث ترین انسانها ، سرانجام آنها را زنده زنده به گور سپردند.(مجله زن روز ، شماره 1817 ، شهریور 1380).
تاریخ جنگ ، تاریخ پایداری زنانی است كه در یك روز موشك‌باران همة اعضای خانوادة خویش را از دست دادند ، ولی همچنان تسلیم ناپذیر ایستاده بودند.

1-3-ایثار و فداكاری

پرورش روح بلند ایثارگری در تمام ابعاد آن ، در طول هشت سال دفاع مقدس ، اعجاب جهانیان را برانگیخت. زنانی كه همه چیز را در طبق اخلاص نهادند و علی‌رغم چنین آثاری ، آن را ناقابل ، ناچیز و كوچك شمرده و احساس شرمندگی می كردند كه نمی توانند خدمت دیگری را در انقلاب انجام دهند. بانوانی كه برای كمك به جبهه ها وتداوم انقلاب ، حلقه‌های ازدواج و مهریة خویش را اهدا كردند ، چرا كه هیچ چیز دیگری نداشتند تا به جبهه های جنگ یاری رسانند. آیا ایثار و فداكاری از این بزرگتر كه زنان این سرزمین ، همسر و فرزند محبوبشان را علی‌رغم دلبستگی ، تعلق خاطر وعلاقه بسیار ، به حضور در جبهه تشویق و ترغیب نمودند و در شهادت او از خداوند درخواست كردند كه قربانی آنها را بپذیرند و یا «زنانی كه به فرمان امام(ره) مبنی بر خدمات رسانی و پشتیبانی جبهه ها ، تمام حقوق یك ماه خود را به جبهه ها كمك كردند و وقتی از آنها پرسیدند كه مخارج این ماه فرزندتان چه می شود ، با شگفتی پاسخ دادند : در كجا و چطور زندگی می كند؟ ما هنوز زنده ایم و خدا روزی‌رسان فرزندان ما می باشد.» (مجله جهان زن ، شماره 5 ،‌ سال دوم ، دی ماه 1359.)

4-1-صبر جمیل

جنگ ، مدرسة صبر و مقاومت بود و سالهای دفاع مقدس ، صحنة تجلی زیباترین صبرها. صبر شیر زنانی كه در شهادت همسر، خم بر ابرو نیاوردند ، صبر مادرانی كه چهار فرزند خویش را در مسـلخ عشق قربانی كردند و صبر بانـوانـی كه بر
جراحت و زخمهای عزیزانشان بوسه زدند و صبر و انتطار نامعلوم همسرانی كه برای بازگشت شریك زندگی‌شان ثانیه شماری كردند و صبر زنانی كه بر زخم زبانها ،‌ طعنها و تمسخرهای دشمنان و تحریك منافقان سكوت پیشه كردند و صبر مادران و همسرانی كه دراسارت عزیزانشان توكل كردند و صبر دخترانی كه سالهای جوانی و زیبایی خویش را در رنج انتظار پژمردند و صبر زنانی كه سالهای متمادی از عمر خویش را در به تربیت یادگار شهید ، چشم از احساسات و غرائز خویش فرو بستند و در خانة‌ شهید حرمت او را پاس داشتند و فرزندان شهدا را برای آینده ای روشن تربیت كردند. مقام معظم رهبری صبر زنان را در دوران دفاع مقدس بسیار ارزنده و مؤثر می دانند و می فرمایند :«در سالهای جنگ ، اگر صبر مادران و همسران شهدا نبود ، مشكلات بزرگی ایجاد می شد.» (ویژه نامه حماسه گمنام ، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس – دفتر امور زنان. نیمة مهر 1380.)

1-5-مدیریت احساس

زنان در طول دوران دفاع مقدس عالمانه ، بین احساسات رقیق زنانه و مادرانه و مسئولیت پذیری و ایثار و فداكاری در قبال حفظ ارزشهای دینی و پاسداری از كیان اسلامی یك ارتباط منطقی برقرار كردند و از نیروی احساسی خویش به زیباترین وجهی جهت احساس افتخارات ملی و دینی و حركت آفرینی و تهییج مردان برای اعزام به جبهه ها و نیز مقابله با هیجانها و آسیبهای روحی و روانی ناشی از جنگ بهره گرفتند. آنها با گفتار ، نوشتار و رفتار خویش از تلاش ایثارگران و رزمندگان تجلیل كردند و با نثار عواطف خواهرانه و مادرانه و پشتیبانی عاطفی ،‌ آنها را دلگرم كرده و نهال ایمان را در دلهای آنها پربار كردند.
زنان میهن اسلامی در دوران دفاع مقدس ثابت كردند كه احساسات منفی و كج‌رویهای اجتماعی كه ؛ معمولاً ، در هر كشوری در زمان جنگهای مسلحانه و به دلیل بی خانمانی و بی سرپرستی خانواده ها ایجاد می شود ،‌ در كشور ایران به موجب ایمان ، اراده و مدیریت احساسی زنان و فرزندان شهدا و نیز به موجب عهد و پیمان معنوی آنها با آرمانهای عزیزانشان ،‌ كشور از سایر كشورهاست.

1-6-اطمینان دادن به امداد الهی

شیرزنان در دفاع شهری (اوایل جنگ تحمیلی) و نیز جریان كمك‌رسانی به جبهه های جنگ و حضور در مناطق جنگی ، شاهد امدادهای غیبی بسیاری بودند كه بر باور و ایمان آنان تأثیرگذار بود. در شرایطی كه تمام كفر با تجهیزات و ادوات و آلات نظامی در جنگ شركت كرده بود و ملت ایران با كمترین امكانات دفاعی ، فقط با توكل به نیروی لایزال الهی و اخلاص و توسل به ائمه اطهار (ع) ،‌ دشمن زبون را به ذلت و خواری می كشاند حیرت و عجز و سرخوردگی ،‌ نصیب دشمنان می شد و اطمینان به امداد الهی و تقویت روحیة رزمندگان و باور قلبی به یاری و نصرت الهی و امداد و غیبی ، نصیب ملت ایران می شد. آنها براین باور استوار بودند كه خداوند از مؤمنان و پیروان حقیقت دفاع می كند و همین اطمینان به یاری پروردگار و مشاهدة امدادهای غیبی و یاری ملائكه و جنود الهی ، آرامش و سكینه را در قلب مادران می‌پروراند و بارقة امید به پیروزی در چشمانشان می درخشید.(سوره حج ،‌ آیه 38).

1-7-اخلاص در عمل

زنان در جنگ ، به اقتدای رهبر خویش و به تأسی از شهدا ، فعالیتهای خود به ویژه كمك رسانی برای جبهه ها ، اهدای خون ،‌ روز مستحبی برای كمك مالی به جبهه ها ، اهدای كلیه ،‌ اهدای ارثیه و جواهرآلات ، ... را با هدف دفاع از اسلام پنهان می داشتند ، به حدی كه خانواده های آنان نیز مطلع نبودند و گاه از زبان دیگران و یا پس از شهادت آنان این امور خیر خواهانه علنی می شد.
زنان بسیاری نیز با اخلاص تمام مجالس دعا ، نیایش ، زیارت عاشـورا ، ... را برای پیروزی رزمندگان و شـفای جانبازان و
بازگشت اسرا برپا می داشتند و یا در مراكز كمك رسانی با همین روحیة خالصانه ، كمكهای مردمی را جمع آوری و بسته‌بندی می كردند كه سرعت در انجام این فعالیتها گاهی مردان را شگفت زده می كرد. به روایت بسیاری از رزمندگان ، ارزاق و مواد خوراكی را كه زنان تهیه و ارسال می كردند ، به دلیل اخلاص و نیت صادقانه آنان بسیار پرخیر و بركت بود.
چنین مشاركت فعالانه و خالصانه ای را با هیچ یك از امتیازات دنیایی نمی توان سپاس گذاری كرد ،‌ ضمن آنكه بانوانی كه عزیزانشان را ترغیب به حضور در جبهه ها كردند و خود نیز در پشت جبهه ها پشتیبانی و كمك رسانی نمودند ،‌ هرگز به كسب امتیازاتی چون سهمیه دانشگاهها یا امتیازات دولتی نمی اندیشند و تنها خلوص نیت ،‌ انگیزة اصلی فعالیت آنها بود.

1-8-شهادت طلبی

جنگ ، ادراك عمیق فلسفه شهادت و معرفت نسبت به آرمان شهید و فیض تقرب به پیشگاه خدا را در باور بسیاری از مردان و زنان جامعه ایجاد كرد. جنگ ، فرصت به واقعیت پیوستن شعارهای آرمانی (حسین حسین شعار ماست – شهادت افتخار ماست) را فراهم آورد ، تا بدان‌جا كه «زنان بسیاری از امام امت(ره) می خواستند كه برایشان دعا كنند كه به آرزوی شهادت و نوشیدن شهد گوارایش و فیض عظیم آن نایل آیند.» (صحیفة نور ، ج9 ، ص 342). به واسطه همین روحیة شهادت‌طلبی ، حدود 6291 نفر از شهدای دفاع مقدس زنان مؤمن و عفیف بودند كه با شهادت خویش اثبات كردند كه حضور دارند و حضورشان همیشگی است. (ویژه نامه حماسه گمنام). فضای معنوی جنگ ، یاد آخرت و آرزوی شهادت ،‌ توجه زنان را به نوشتن وصیت نامه های پرمضمون ، غسل عاشقانة شهادت و پرهیز از دلبستگیها و دل مشغولیهای دنیا معطوف كرد ، آنان آرزو داشتند شجره نامه ای خونین داشته باشند با شاخ و برگی از جهاد و شهادت كه ریشه در عشق و ایمان دارد ، با الهامی از پهلوی شكسته حضرت زهرا (س) و صحرای سرخ كربلا و مظلومیت ائمه اطهار(ع).

1-9-شهادت پذیری

تلقی شهادت به عنوان فوز عظیمی كه تنها نصیب بندگان منتخب و شایسته پروردگار می شود ،‌ ارزش شهادت طلبی و شهادت پذیری را در اذهان زنان و مردان زنده كرد و آنان را مشتاقانه به سوی میعادگاه عاشقان رهسپار ساخت و جنگ ، بهترین زمان و جبهه ،‌ بهترین مكان برای پرواز به سوی او گردید. در چنین فضایی ، كه سرشار از معنویت و عرفان بود ، زنان و مادران ، با اذعان و باور عمیق به منزلت به منزلت والای شهید در نزد خداوند ، عزیزانشان را در عنفوان جوانی ،‌ عاشقانه و مریدانه رهسپار جبهه ها كردند و شهادت آنها را همچون مراسم دامادی و وصال نامیدند و منزلگاه ابدی‌شان را تبریك و شاد باش گفتند. مادرانی كه در شهادت فرزندشان خدا را شكر كردند و در فراق او دندان جگر نهادند و اگر گریستند گریه بر دوری خویش از عالم شهید و جاماندن از قافله و كاروان شهدا بود.
دانش آموختگان مكتب دفاع مقدس ، با شنیدن خبر شهادت عزیزشان نه تنها تردید و خللی به ایمان آنها راه نیافت ، بلكه شهادت را هدیه ای از سوی خدا شمردند و بر این باور استوار ماندند كه جز هدیة شهادت در راه خدا ،‌ چیز دیگری سزاوار عزیزشان نبوده است. مادرانی كه در شهادت تنها پسرشان آرزو كردند كاش پسران بیشتری داشتند تا در راه خدا قربانی نمایند. (روزنامه جمهوری اسلامی ، 1/7/61). مادرانی كه ، چون كوهی مقاوم ، هنگام به خاك سپاری فرزند شهیدشان ،‌ در حالی كه ،‌ عطر و گلاب بر سر و صورت می ریختند ، دست بر آسمان بلند می كردند كه : «خداوندا قربانی مرا بپذیر».
زنان جنگ ، زنانی بودند كه در فراق همسر خویش سكوت و تنهایی اختیار كرده و به یاد او لحظه لحظة زندگی را پشت سر گذاشتند. چرا كه می اندیشیدند بهترین روزهای عمرشان را با بهترین موجود عالم سپری كرده اند و با شهدی كه نوشیده اند یك عمر مستند. زنان دفاع مقدس ،‌ تجلیل و پاسداشت مهاجرانی را كه پرچمی از تعهد بر دوش ،‌ تن پوشی از تقوا بر قامت و پیشانی‌بند اخلاص بر سر و سلاح اصلاح در دست داشتند ،‌ عبادت می شمردند و خانوادة شهدا را تكریم و احترام می كردند.
وجه دیگر شهادت پذیری زنان ،‌ مسئولیت خطیر آنها در تربیت یادگاران شهید است ، فرزندانی كه باید ارزش ساز باشند و اهمیت ارزشهای معنوی پدر شهیدشان را بدانند و برای تحقق آرمانهای معنوی اسلام از مشكلات نهراسند و صبر و سعة صدر و دقت نظر در چنین مسئولیتی را پیشه راه خویش كنند.

1-10-همكاری و مسئولیت پذیری

در هنگامة خون و شهادت ،‌ بانوان جامعه اسلامی نمی توانستند بی تفاوت بوده ،‌ خودخواهانه و فردگرایانه آسایش و راحتی خویش را طلب كنند. آنان با احساس مسئولیت نسبت به وضعیت حال و‌ آیندة جامعه و سهیم شدن در سرنوشت كشور و با روحیة جمع گرایی و توجه به مصالح ملی و جمعی ، تكلیف خود را در شرایط بحرانی باز شناختند و با همدردی در مشكلات هموطنان شهرهای مرزی و جنگ زده و پناه دادن به آنان و گاه با پذیرش نگاه داری از كودكان بی‌پناه حملات موشكی و نیز ارسال كمكهای نقدی ، به یاری آنها شتافتند. چنین احساس مسئولیتی موجب شد كه با خانوادة شهدای جنگ تحمیلی همدلی كرده ، در مراسم تشییع یادمان آنها شركت كنند و مشكلات آنان را جویا شده ، در صدد رفع آنها برآیند. زنان فهیم كشورمان برای ادای تكلیف و انجام وظیفه ، مشكلات خانواده های رزمندگان اسلام را ، بی شائبه ، رفع می كردند.

2)ارزشهای خانوادگی

2-1-ازدواج ساده و هدفمند

ازدواج این سنت حسنه نیز از فضای معنوی حاكم بر جامعه متأثر شده بود. ازدواج بی تكلف در كمال سادگی و بدون تشریفات و با تعداد معدودی مهمان و شامی كه خانواده تهیه كرده بود ، به بركت معنویت جنگ ، در میان اكثر قریب به اتفاق خانواده ها معمول بود. در چنین ازدواجهای ساده ای داماد ، چند روز بعد ، در خط مقدم جبهه و عروس در ستاد كمك رسانی مردمی بود. ملاك ازدواج در دوران دفاع مقدس نه معیارهای مادی و دنیایی و نه طبقة اقتصادی و اجتماعی و نه رفاه خانواده ها ... بلكه ایمان ، روحیه انقلابی ، حضور در جبهه ، جانبازی و تعهد اخلاقی طرفین و خانواده های آنان بود و هرگز ازدواج ابزار دست یابی به منافع و قدرت یا مایه مباهات و فخرفروشی افراد نبود و همین سادگی و بی‌پیرایگی ازدواجها و نیز تقوا و ایمان دختران و پسران و درك اهمیت ازدواج در حفاظت آنها از گناه ، شمار ازدواجها را در شرایط نابه سامان اقتصادی كشور و مشكلات مالی خانواده ها فزونی بخشیده بود. آنان به تأسی به فاطمه زهرا(س) بزرگ بانوی عالم خلقت ، ازدواج ساده ای را مدنظر داشتند و جهیزیه ای بسیار ساده ، متشكل از ضروریات زندگی ، تهیه می كردند كه گاه تمام جهیزیه نصف وانت بار را هم تكمیل نمی كرد. تصور چنین ازدواج و جهیزیه ای در شرایط كنونی دشوار است. یكی از زنان شهیده در وصیت نامه گهربار خویش هدف از ازدواج خود را طلاق دادن زشتیها ،‌ پلشتیها و بدیها می داند و می نویسد: «پروردگارا ما خوب میدانیم كه آیینة‌ سفرة عقد نمی تواند نمایانگر و منعكس كنندة بدیهای فكر باشد و سپیدی لباس تو نمی تواند گناه ما را مستتر كند ، تنها و تنها آنچه ما را به راه مستقیم رهنمون می سازد ، آگاهی و شناخت از هدایتهای قرآنی و پاك سازی نیت و ایمان و توكل به توست.» (شاهدان دانشگاه ، ص 168 ، . قسمتی از وصیت نامة شهید فاطمه قزوینی ، دانشجوی رشته اقتصاد كه چند بار در جبهه حضور یافته بود و یك سوم از درآمد خود را هر ماه به جبهه ها اختصاص می داد و در تاریخ 26/12/66 در موشك باران شهر تهران به درجة رفیع شهادت نایل آمد).

2-2-ازدواج با جانبازان

ازدواج و انتخاب همسر از بین جانبازان جنگ تحمیلی كه در فضای ارزشی و معنوی دوران جنگ ،‌ زیباترین و ارزنده‌ترین ازدواجها محسوب می شد ،‌ به سبب احساس دین دختران فهیم و فداكار این آب و خاك ، نسبت به مردانی انجام می گرفت كه سلامت خود را در راه حفظ دین و ناموس به خطر افكندند ، مردانی كه خود را سـپر بلای آسـایش ما
كردند ، مردانی كه آسایش و آرامش دیروز و امروز ما مرهون جان فشانی آنهاست. آنان با آرزوی سهیم شدن در ثواب همسر جانبازشان و به پشتوانه امداد خداوندی در به انجام رساندن هر چه صحیح تر و بهتر این عمل خداپسندانه و خالصانه ،‌ جانباز را روشنایی قدمگاه زندگی خود شمردند. دختران با درایتی كه علی رغم آگاهی نسبت به سختیهای زندگی با جانباز و محرومیت داشتن فرزند و مراقبت و پرستاری از وی ، تنها با عشق به آرمانهای اسلامی و انقلابی از تمام زیباییها و فرصتهای دیگر زندگی كه امكان آرامش ، آسایش و رفاه را فراهم می ساخت ، چشم پوشی كردند و حتی در زندگی با جانباز از تمایلات خود در خصوص اشتغال یا تحصیل به جهت مراقبت دایمی صرف‌نظر كردند و با خدای خود عهد و پیمان بستند كه تمام لحظات عمر خود را در خدمت رسانی و همدمی و همراهی او سپری كنند ، با دردهای او همدردی نمایند ، بر زخمهای او مرهم گذارند و با او بر تنهایی و اندوه وی ، فائق آیند و لحظه های زندگی خود را با معنویت و عشق پیوند زنند. «چنین فداكاریهایی نیازمند پشتوانه قوی ایمانی است و كسانی كه چنین تصمیمی را گرفتند ، در واقع انگیزة خود را جلب رضایت خدا دانسته و احساس خوش بختی می كنند.» (مجلة پیام انقلاب ، شمارة 67 ، ص78 ، مصاحبه با همسر جانباز).
حضرت امام (ره) نیز ضمن اشاره به این تحولات ارزشی در زنان جامعه ، چنین ازدواجهایی را احساسی ، اجباری ، تحمیلی و از روی ناچاری نمی دانند ،‌ بلكه منبعث از فهم و آگاهی دختران می دانند و می فرمایند: «دختر جوانی كه با یك پاسدار عزیز كه از دو چشم و دو دست جانباز بوده ، ازدواج كرده ، می گوید: حال كه نمی توانم به جبهه بروم ،‌ می‌‌خواهم با این ازدواج دین خود را به انقلاب ادا كرده باشم.» (صحیفة نور ، ج16 ، ص126).

2-3-تداوم زندگی با جانباز

جنگ ،‌ زنانی را پرورید كه همه وجودشان شور و عشق و معنویت است. همان گونه كه همسرشان چنین پرشور و عاشقانه سلامت خویش را به درگاه احدیت هدیه كرد. زنانی كه زندگی با همسر جانبازشان را تداوم دادند ، هر روز در اوج لحظات ایثار و فداكاری بوده و هستند. برای آنها جنگ پایان نیافته و هر روز خاطرات وداع با همسر و اعزام او و خاطرات دوران جنگ و نیز لحظه اطلاع از مجروح شدن و جانبازی وی مرور می شود. به راستی كه آنان هر لحطه در میدان دفاعی مقدس و عظیم اند. زنانی كه آرام و استوار نه تنها از جانبازی همسر گله و شكایت نكردند ، بلكه بر آن افتخار و مباهات كرده و با روحیة‌ قوی و ارادة پولادین بر مشكلات همسر صبر كردند. زنانی كه به همسر جانبازشان در عین جراحت و زخمهای چركین و خون‌آلود عشق ورزیدند و مشتاقانه او را نگه داری كردند. آنها با همسر ،‌ پدر و برادر جانباز خویش درد كشیدند ، گریه كردند ، افتخار نمودند و با او آرزوی شهادت را بارها و بارها از درگاه حق تعالی مسئلت داشتند. زنانی كه جانبازی همسر را مایه افتخار شمردند و خستگی ناپذیر ، نستوه و مقاوم او را پذیرفتند. آنها بر این باور استوار ماندند كه همسرشان نه تنها الگوی مقاومت و ایثار در خانواده و جامعه است ، بلكه سند مظلومیت و بی گناهی ملت ایران در جنگ ناجوانمردانه و نابرابر نیز می باشد.

2-4-تربیت سربازان گمنام

به اعتقاد حضرت امام(ره) زنان در انقلاب حق بیشتری از مردان دارند ، آنان مردان شجاع را در دامان خود می‌پرورانند (شاهدان دانشگاه ، ص167). و به لطف عفاف و عاطفه و به یمن فضای ارزشی دفاع مقدس ، شریف ترین و باعظمت‌ترین نقش خود را ،‌ كه تربیت نسل و نقش مادری می باشد‌ ،‌ جهت پرورش اسطوره های مقاومت و غیور مردان جنگ و زاهدان شب و خط شكنان جبهه نبرد به بهترین وجهی ایفا كردند.
از جمله بركات خفیه دفاع مقدس ، احیای هدفمندی و جهت دهی به وظیفه طبیعی زنان (تربیت فرزندان) جهت تربیت مدافعان دین و سربازان گمنام امام زمان(عج) برای دفاع از آرمانهای الهی و تثبیت انقلاب و زمینه سازی ظهور حجت برحق است. زنانی كه در صدد بودند تا نسلی سازنده ایران فردا و نسلی پیرو راه امام و شهدا بپرورند و پروریدند فرزندانی
كه لامپ مین خوردند و عاشقانه نارنجكها را در دستان خویش فشردند و در نهایت تكه های بدن آنها از گلهایی كه در «بازی دراز» بمباران شدند ، بازیافته نشدند. (مجموعه مقالات سمینار زن و دفاع مقدس ، ص318). دختران جنگ بر آن بودند كه با ازدواج در سنین پایین ، فرزندانی تربیت كنند كه در آینده نزدیك جزء سربازان جبهه حق علیه باطل باشند.

2-5-ساده زیستی و قناعت

هرچند در یك نگاه سطحی ، جنگ به دلیل مشكلات و سختیهایش ناگوار است ، اما در بطن چنین سختیهایی روح آدمی اوج می گیرد و پرورش می یابد و روحیة قناعت و سادگی به عنوان یكی از زیباترین جلوه های زندگی ،‌ در دوران دفاع مقدس تجلی می یابد. در جنگ ایران و عراق ، زنان با درك صحیح و آگاهانه از وضعیت نا به سامان كشور و تحریم اقتصادی ، كاهش تولید داخلی ، تعطیلی كارخانجات وابسته... و با توجه به موقعیت مالی همسر ، جلوة دیگری از ایثار ،‌ صبر و از خودگذشتگی را به نمایش گذاشتند و با دوری از اسراف و تبذیر و تجمل گرایی و مدپرستی، ... قناعت و كم‌مصرفی و ساده زیستی را پیشة زندگی خود كردندو برخی از آنها در دوران حساس دفاع مقدس كه كالاها و ارزاق عمومی به صورت جیره بندی توزیع می گردید با نیت جهاد مالی و كمك به جبهه ، در مصرف روزانه خود و خانواده صرفه جویی كرده ، آن را به جبهه ها ارسال می نمودند.
زنان دفاع مقدس در دوران حساس جنگی با محدود كردن سطح توقعات خویش در غیاب همسر و واقع بینی خردمندانه ، مشكلات جنگ از جمله خاموشیهای برق ، كم آبی ،‌ كمبود مواد غذایی ، گرانی كالا ، كمبود سوخت ، ... را تحمل كردند و با آگاهی كامل از شرایط ،‌ ساده زیستی و قناعت را عبادت دانسته و بیش از گذشته نصب‌العین خود نمودند و فضای معنوی و زاهدانه جبهه ها را به زیبایی در خانه ها به تصویر كشیدند. آنها با این عمل به مبارزه با رفاه طلبی ، عافیت‌گرایی و دنیاگرایی پرداخته و با دوری از دل مشغولیهای زندگی روزمره و امور سطحی ، به سوی اندیشه ورزی در امور اساسی كشور از جمله دفاع از دین و كشور همت گماردند و این شیوه را در وضعیت اضطراری جنگ ،‌ در سطح زندگی خانوادگی ،‌ شیوه ای مفید و كارآمد جهت كمك به دولت نظام اسلامی شمردند.

3)ارزشهای سیاسی

3-1-ولایت مداری

تعبیر و تفسیر دفاع مقدس از اسلام و جنگ حق علیه باطل و تشبیه صحنه های جنگ به صحنه حماسه كربلا ، شوری را در دلها می آفرید ، گویی كه تمام روزهای جنگ ، روز عاشوراست و تمام سرزمین جبهه ها ، كربلا و تمام رزمندگان جان بر كف اسلام ،‌ چون یاران با وفای امام حسین(ع) ، كه عاشقانه با خون وضو گرفتند و به اقتدای امام شهیدان نماز عشق خواندند. چنین نگرشی به مسئله جنگ ، موجب شد كه زنان و مردان ،‌ خود را در مكتب ائمه اطهار(ع) و نایب برحق امام زمان(عج) ببینند و چون شاگرد و مریدی پاك باخته ، سراسر شور و شوق شوند. همین احساس عشق و شیفتگی و مریدی و مرادی و عاشقی و معشوقی بین امام(ره) و امت و نیز قدرت بی نظیر امام(ره) در رهبری احساسات ،‌ عواطف و اعتقادات و بینش مردم موجب شد كه سیل خروشان عاشقان اهل بیت(ع) صف اندر صف و كاروان به كاروان به سوی جبهه ها و در واقع به سوی كربلا و آزادسازی آن رهسپار شوند.
شعار پرشعور و ادراك «ما همه سرباز توییم خمینی ، گوش به فرمان توییم خمینی» موجی از عشق و پیروی محض از ولایت مطلقة فقیه بود كه زنان و مردان ایران زمین یكپارچه آن را باور داشتند ملت ایران با ایمان به درایت ، شجاعت و آینده نگری و روشن بینی حضرت امام (ره) سكان كشتی انقلاب را به ایشان سپردند و شهدا را در وصیت نامه های خویش به ولایت مداری و پشتیبانی از ولی فقیه و پیروی محض از اوامر ایشان توصیه كردند. زنان انقلابی ایران نیز در جریان انقلاب و دفاع مقدس و تهدید نظام اسلامی و توطئه منافقان علیه مقام معظم رهبری ،‌ عزم راسخ خود را در دفاع از
ارزشها و ولایت فقیه نشان دادند و ضمن توجه به بیانات ایشان ،‌ در جهت ترویج آرا و اندیشه های آن حضرت و ایجاد وحدت بین آحاد جامعه تلاش كردند و زمانی كه فرمان امام (ره) را در مورد پشتیبانی در پشت جبهه ها و نیز فوریتهای پزشكی و امدادگری در جبهه ها شنیدند ،‌ سراپا گوش به فرمان ایشان در صحنه حضور یافتند و حماسه ها آفریدند.

3-2-تقویت روحیه رزمندگان

همرزمی زنان در پشت جبهه ها ، پشتوانه معنوی و مایه تهییج رزمندگان و حفظ روحیة آنها بود. بانوان فهیم كشور با كمكهای مردمی در ستادهای كمك رسانی و تهیه پوشاك دست دوز یا دست بافت و تهیه مواد خوراكی ... قلب رزمندگان را مالامال از امید به پیروزی و نصرت می كردند. آنها با نگارش نامه های احساسی و حماسی و ذكر رسالت عظیم آنها در دفاع از ولایت فقیه ، آرزوی توفیقات معنوی و دریافت اجر اخروی از سیدالشهدا را برای پدران ، پسران و برادران دینی خویش مسئلت می كردند.
زنان توانمند دفاع مقدس در لحظات وداع با همسر ، استوار و پرصلابت او را به سوی جبهه ها بدرقه می كردند. به همین مناسبت مقام معظم رهبری نقش زنان را در جنگ نه تنها كمتر از مردان نمی دانند ، بلكه با اشاره به اهمیت آن بیان می‌دارند: «اگر زنان حماسة جنگ را نمی سرودند و در خانه ها جنگ را به عنوان یك ارزش تلقی نمی كردند ، مردان اراده و انگیزة رفتن به جنگ را پیدا نمی كردند و خیل عظیم بسیجیها به سمت جبهه روانه نمی شد.» (سخنرانی مقام معظم رهبری ، 15/9/68).

3-3-دشمن شناسی

زنان به خوبی دریافته بودند كه دشمن در صدد است از ضعف و شكایت آنها در شهادت عزیزانشان ،‌ علیه نظام اسلامی و تضعیف وحدت و روحیة جمعی سوء استفاده كند و در بوقهای تبلیغاتی خود بدمد كه زنان از جنگ خسته شده و از اعزام فرزندان و همسر خویش به سوی جبهه ها پشیمان اند به همین جهت زنان با دشمن شناسی عمیق و ادراك جنگ روانی دشمن و افشای ترفندها و تبلیغات مسموم آنها ، بر ارزشهای دینی و انقلابی خود پافشاری كرده ، توطئه آنان را نقش برآب نمودند. آنها به خوبی واقف بودند كه دشمن قصد دارد با دستكاری احساسات آنها و ایجاد تردید در باورهای دینی و شكاف در صفوف ملت و رعب و وحشت و یأس و ناامیدی و شایعه پراكنی و تشویش اذهان عمومی ، مقاومت زنان و مردان را تضعیف كند ؛ بنابراین ، هشیارانه چنین نقشه های شومی را خنثی می كردند.
چنین بانوانی ، افتخارات میهن اسلامی‌مان هستند ،‌ تجلیل از آنها تجلیل از باورها و نگرشهای اصیل دینی و اسلامی است.

فهرست منابع
- القرآن الكریم.
- حاجیلری ، عبدالرضا. «تغییر ارزشها پس از پیروزی انقلاب». تهران:انتشارات دفتر معارف ، 1380.
- رفیع پور ، فرامرز. «توسعه و تضاد». تهران : انتشارات دانشگاه شهید بهشتی (ره) ، 1376.
- روزنامه جمهوری اسلامی ، «ویژه نامة حماسة گمنام».
- شاهدان دانشگاه ، «دومین یادوارة شهدای دانشجوی كشور». انتشارات فیضیه ، 1377.
- صحیفة نور ، «مجموعه سخنرانیها و پیامهای امام خمینی(ره)».
- قائمی ، علی. «تربیت نسل شهید». انتشارات بنیاد شهید انقلاب اسلامی ، 1362.
- مجلات‌ «زن روز» - «جهان زنان» - «پیام انقلاب».
- مجموعه مقالات «اولین سمینار زن و دفاع مقدس». انتشارات كمیسیون امور بانوان استان خوزستان ، 1374.
- مجموعه مقالات كنگره «نقش زنان در دفاع و امنیت» ، جلد 5-1. معاونت تبلیغات و انتشارات فرهنگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، 1379.
سیده فاطمه محبی
كارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی
سایت ساجد

چهارشنبه 30/6/1390 - 15:10
پسندیدم
5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
UserName