آداب و فضیلت سرمه کشیدن
توسط : sagsebil
بخش دوم: آداب سرمه كشیدن
روایات این بخش، به سه دسته تقسیم مى گردد:
اوّل:روایاتى كه زمان سرمه كشیدن را بیان مى كند.
دوّم: روایاتى كه مقدار و تعداد دفعات، سرمه كشیدن را مشخّص مى نماید.
سوّم: روایاتى كه به نوع میل و مادّه سرمه اشاره دارد.
دسته اوّل: زمان سرمه كشیدن:
در بسیارى از روایات بیست و هفت گانه گذشته اشاره به این مطلب دیده مى شود كه:
شب، موقع خواب، زمان مناسبى براى این منظور است، این مطلب از روایات پنجم، دوازدهم، چهاردهم، پانزده ام، بیست و پنجم، و بیست و ششم بخوبى استفاده مى شود و در احادیث آینده نیز این مطلب به چشم مى خورد.
ضمناً از روایت بیستم و ششم، نكته دیگرى استفاده شد وآن این كه: كسانى كه مى خواهند به منظور زینت و آرایش از سرمه استفاده كنند در روز سرمه بكشند و كسانى كه هدفشان از سرمه آثار جسمى و روحى و خلاصه سلامت روح و جسم است، در شب سرمه بكشند.
علاوه بر این، طبق برخى روایات، پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) همواره شب هنگام موقع خواب این سنّت اسلامى را انجام مى دادند.
دسته دوّم:

 تعداد دفعات سرمه كشیدن :
28ـ امام صادق(علیه السلام) از پدرانش(علیهم السلام)، چنین نقل مى كند:
«
كان للنبی مكحلة یكتحل منها فی كل لیلة ثلاث مراود فی كل عین عند منامه; پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)سرمه دانى داشت كه هر شب به هنگام خواب از آن سرمه دان سه بار در هر یك از چشمانش مى كشید».(30)
29
ـ امام صادق(علیه السلام) در حدیث دیگرى از پدرانش(علیهم السلام) چنین نقل مى كند:
«
انه كان اكثر كحله باللیل و كان یكتحل ثلاثة افراد فی كل عین; پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)غالباً شبها سرمه مى كرد و در هر چشمش سه بار سرمه مى كشید».(31)
30
ـ امام رضا(علیه السلام) از پدرانش چنین نقل مى كند:
«
من اكتحل فیلوتّر، من فعل فقد احسن و من لم یفعل فلیس علیه شیء(32); كسى كه سرمه مى كشد سعى كند عدد فرد را انتخاب كند (یعنى یك بار یا سه بار یا پنج بار،... نه عدد زوج) البتّه این انتخاب مستحب است، و ترك آن هم مشكلى ندارد».(33)
31
ـ در كتاب مكارم الاخلاق در مورد سرمه كشیدن پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)چنین آمده است:
«
یكتحل فی عینه الیمنی ثلاثاً و فی الیسری ثنتین و قال: من شاء اكتحل ثلاثاً و كل حین و من فعل دون ذلك او فوقه فلا حرج; حضرت رسول اكرم(صلى الله علیه وآله) در چشم راستش سه بار و در چشم چپش دو بار سرمه مى كشید و مى فرمود: هر كس دوست دارد هر زمانى سه بار سرمه بكشد و اگر بیش از سه بار یا كمتر از سه بار هم بكشد مشكلى نخواهد داشت».(34)
32
ـ امام صادق(علیه السلام) مى فرماید:
«
كان رسول اللّه(صلى الله علیه وآله) یكتحل بالاثمد اذا آوی الی فراشه و تراً و تراً; سنّت و سیره پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) این بود كه به هنگام خواب با إثمد سرمه مى كشید و در تعداد دفعات سرمه كشیدن، عدد فرد را انتخاب مى كرد».(35)
33
ـ پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) فرمودند:
«
اكتحلوا و تراً و استاكوا عرضاً; به هنگام سرمه كشیدن عدد فرد را انتخاب كنید و مسواك را از عرض دندانها بزنید».(36)
34
ـ امام صادق(علیه السلام) مى فرماید:
«
ان رسول اللّه(صلى الله علیه وآله) كان یكتحل قبل ان ینام اربعاً فی الیمنی و ثلاثاً فی الیسری; پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) قبل از خواب چهار بار در چشم راست، و سه بار در چشم چپ سرمه مى كشید».(37)
35
ـ امام صادق(علیه السلام) از پدرانش(علیهم السلام)، از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) چنین نقل میكند:
«
من اكتحل فلیوتر و من تجمّر فلیوتر و من استنجى فلیوتر و من استخار اللّه فلیوتر، در این امور چهار گانه عدد فرد را انتخاب كنید: سرمه كشیدن، رمى جمرات، استنجاء و استخاره».(38)
36
ـ امام حسین(علیه السلام) مى فرماید:
«
قال لی رسول اللّه(صلى الله علیه وآله) یا بنی اكتحل و تراً یضیء لك بصرك; پیامبر(صلى الله علیه وآله) به من فرمود:
فرزندم: در سرمه عدد فرد را انتخاب كن تا نور چشم تو به سبب آن زیاد شود».(39)
نتیجه این كه: آنچه در تعداد دفعات سرمه كشیدن مهم است، انتخاب عدد فرد است; امّا مقدار دقیق آن براى افراد مختلف متفاوت است، بدین جهت در بعضى از روایات فوق كه تعداد دفعات سرمه كشیدن مشخّص شده، عددهاى مختلفى ذكر شده است.
دسته سوّم:

 نوع سرمه و جنس میل آن :
همانگونه كه در روایات گذشته مطالعه فرمودید، در بسیارى از روایات بر سرمه «اثمد» تاكید شده است. بنابراین شایسته است این نوع سرمه مورد استفاده قرار گیرد.
سؤال:سرمه اثمد چیست؟
جواب:در مورد این كه «إثمد» سنگ معروفى است كه از آن سرمه گرفته مى شود و بنام «سرمه اثمد» نامیده مى شود، همه علماء اهل لغت اتّفاق نظر دارند، امّا این كه: معدن این سنگ كجاست؟ اختلاف نظر وجود دارد.
در مجمع البحرین آمده است: «إثمد سنگى است كه به وسیله آن سرمه مى كشند و معادن آن در مشرق است، و برخى معتقدند معادن آن در اصفهان است».(40)
دهخدا در لغت نامه خویش مى گوید: «اثمد سنگ سرمه است و آن سنگى است كه از مغرب و نیز از اصفهان مى آورند. و بهترین آن، سنگ سرمه اصفهان است، نام دیگر آن انتیمون (antimine)مى باشد».(41)
علّامه مجلسى(رحمه الله) مى گوید: «اثمد سنگ سیاهى است كه معدن آن اصفهان و اطراف آن است».(42)
و صاحب حدائق معتقد است: «این نوع سرمه در مكّه مكرّمه یافت مى شود».(43)
خلاصه این كه بهترین نوع سرمه، سرمه اثمد است. به این مطلب در روایات نیز تصریح شده است، قسمت عمده این روایات قبلاً ذكر شد، در اینجا به ذكر یك روایت دیگر قناعت مى كنیم:
37
ـ بیهقى در كتابش از سعید بن جبیر نقل مى كند كه ابن عباس گفت:
قال النبی(صلى الله علیه وآله):«البسوا من ثیابكم البیض و كفنوا فیها موتاكم و من خیر اكحالكم الاثمد انه یجلو البصر و ینبت الشعر; لباسهایتان را از پارچه هاى سفید انتخاب كنید و مردگانتان را در پارچه هاى سفید كفن نمائید و سرمه هایتان را از اثمد، كه بهترین نوع سرمه است برگزینید، كه سرمه اثمد باعث جلاى چشم و رشد موها میگردد».(44)
نتیجه این كه بهترین نوع سرمه، سرمه إثمد است; به گونه اى كه برخى(45)كه در روایت براى سرمه ذكر شده است، در غیر سرمه اثمد نباشد!
و امّا درمورد جنس «میل» سرمه و جنس «سرمه دان» در روایتى مى خوانیم:
38
ـ حسن بن جهم مى گوید: «ارانى ابوالحسن(علیه السلام) میلاً من حدید و مكحلة من عظام فقال: هذا كان لابی الحسن(علیه السلام) فاكتحل به فاكتحلت; امام هشتم(علیه السلام) سرمه دانى كه از استخوان و میل آن كه از آهن ساخته شده بود را به من نشان داد و فرمود: این از پدرم امام موسى كاظم(علیه السلام) بوده است با این سرمه بكش، سپس من با آن سرمه كشیدم».(46)
شایسته است متخصّصان در این مسأله كاوش كنند: كه آهن چه ارتباطى با سرمه دارد كه از آن براى این منظور استفاده مى شده است؟
 

* * *

سه شنبه 19/6/1387 - 0:2
پسندیدم 0
UserName