• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 4103
  • شنبه 1383/1/8
  • تاريخ :

گزارشی از وضعیت استفاده از فناوری اطلاعات در دانشگاه های كشور

فناوری اطلاعات ، بیگانه با دانشگاه

فریال طهماسبی :استفاده از فناوری اطلاعات در دانشگاه های كشور و همسو ساختن آن با شاخص های توسعه ملی و جهانی از سوی صاحبنظران و استادان دانشگاهی در حالی مورد تاكید است كه با سیاست گذاری خاص مسئولان استفاده و بودجه این فناوری فقط به دانشگاه های فنی مهندسی اختصاص یافته و دانشگاه های علوم انسانی از فناوری اطلاعات بی بهره اند.

این در حالی است كه ناهمگونی آشكار میان مراكز دانشگاهی به عنوان مراكز فرهنگ ساز به خصوص در دانشگاه های علوم اجتماعی، این بیگانگی را تشدید می كند.براساس یك تحقیق انجام شده از سوی ۳۰ دانشجوی دانشگاه علامه طباطبایی تنها یك نفر با اینترنت كار می كرد و دو نفر ازmail -e آن هم صرفاً برای فعالیت های تفریحی استفاده می كردند و كمتر دانشجوی علوم اجتماعی نگاه علمی به استفاده از فناوری اطلاعات داشته است.هم اكنون با ایجاد تحولی جدید در زمینه استفاده از فناوری اطلاعات، حركتی نوید بخش در دانشگاه های ما آغاز شده است اگر چه مبحث فناوری، به تنهایی مطلب جدیدی نیست، و از قبل هم مطرح بوده است، ولی هنگامی كه فناوری اطلاعات در مقوله آموزش عنوان می شود، بستر جدیدی را در زمینه استفاده از اطلاعات و ارتباطات در سطوح آموزشی می گشاید.

دكتر مسعود شفیعی، معاون تحقیقات و فناوری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به اینكه امروزه فلسفه یادگیری جانشین تدریس می شود، تاكید می كند: «دانشجویان ما باید خود به دنبال فلسفه یادگیری باشند. به عبارتی آموزش و پژوهش باید در هم ادغام شود. اگر دانشگاه های ما تا پیش از این جهتی یك سویه را طی می كردند، با طرح مباحث فناوری اطلاعات و استفاده از جدیدترین راه های ارتباطی برای كسب دانش، دیگر باید جهتی دایره وار به خود بگیرد و استاد محوری از بین برود، تا بدین ترتیب دانشجو خود نیز بتواند به دنبال اطلاعات برود، از سوی دیگر نیز استاد در تعامل با دانشجو، از جدیدترین مطالب آموزشی اطلاع یابد.»وی در ادامه با توجه به امكانات موجود در دانشگاه های كشور معتقد است كه گرچه نسبت به امكانات دانشگاه های خارجی، ما هنوز در گام های اولیه هستیم، ولی استفاده از اینترنت در مقطع كارشناسی ارشد ودكترا، باعث شده كه دسترسی خوبی به اطلاعات در سطح آموزش عالی فراهم شود.موضوع دیگر از بین رفتن بعد مكان است.

اگر در گذشته دانشجویی قصد دسترسی به اطلاعاتی را داشت، حتماً می بایست در مكان حضور یابد، ولی در حال حاضر مشكل بعد مسافت از بین رفته و دسترسی به هرگونه اطلاعاتی از یك مكان دورتر امكان پذیر شده است.اگر چه دانشگاه های ما، هنوز قدم های اولیه را در مسیر توسعه فناوری اطلاعات پشت سر می گذارند ولی این مانع از این نیست كه ما نیاز های آكادمیك آموزش عالی خود را در راستای استفاده از فناوری اطلاعات و گسترش آن به عنوان یكی از چالش های پیش روی آموزش عالی در قرن بیست و یكم نادیده بگیریم.دكتر محمد كاظم اكبری، رئیس دانشكده كامپیوتر و فناوری اطلاعات امیر كبیر و دبیر اولین كنفرانس بین المللی فناوری اطلاعات و دانش، وضعیت دانشگاه های كشور را با توجه به امكانات موجود چنین تشریح می كند: «در زمینه فناوری اطلاعات باید گفت بستر ها پایه های آن در رشته های كامپیوتر، و مخابرات وجود داشته، ولی از وقتی شبكه های سریع ارتباطی توانستند امكانات و اطلاعاتی را از طریق اینترنت و شبكه های اطلاعاتی به سراسر جهان منتقل كنند، زمینه های كاربردی جدیدی هم ایجاد شد. لذا جریان جدیدی به نامIT و در نهایتIK (یعنی اطلاعاتی كه دانش ایجاد كند و منتهی به یك زمینه علمی فكری شود) به وجود آمد.

بنابراین برای برگزاری دوره های مختلف فناوری اطلاعات در دانشگاه ها نیاز چندانی به تربیت نیروی متخصص نداشتیم. لذا از نیروی موجود كمك گرفتیم و دوره هایی را در دانشگاه امیركبیر تدوین كردیم.»به نظر می رسد تربیت نیروی انسانی در زمینه آموزش الكترونیكی و استفاده از فناوری اطلاعات در دانشگاه ها، یكی از اهداف آموزش عالی است كه امروزه مورد توجه صاحبنظران و اساتید دانشگاهی قرار گرفته است. ولی اینكه آیا اهمیت چنین استفاده ای از فناوری اطلاعات فقط باید مختص دانشگاه های فنی مهندسی باشد، جای تامل دارد. تامل از آن جهت كه چرا استفاده از جدیدترین فناوری اطلاعات و ارتباطات، تنها به دانشجویان مهندسی كمك خواهد كرد و دانشجویان علوم انسانی هیچ گونه ارتباطی با فناوری اطلاعات نخواهند داشت.

محمدعلی بهرینی، نویسنده مقاله «فناوری اطلاعات و گام های قبل از صفر» (ارائه شده در اولین كنفرانس فناوری اطلاعات و دانش) در ارتباط با لزوم استفاده دانشجویان علوم انسانی از فناوری اطلاعات، توضیح می دهد: «در بحث فناوری اطلاعات، ما صرفاً سخت افزار و نرم افزار را مدنظر داریم و اكثراً بودجه های مملكت را به این امر اختصاص می دهیم و در حال حاضر دانشگاه  های فنی مهندسی، تجهیزات لازم را از تهیه كامپیوتر گرفته تا انواع برنامه های نرم افزاری در جهت گسترش فناوری اطلاعات به كار می گیرند. ولی دانشگاه ها ی علوم انسانی از موضوع فناوری اطلاعات بسیار بی بهره اند. در یك تحقیق انجام شده از ۳۰ دانشجوی دانشگاه علامه طباطبایی، تنها یك نفر با اینترنت كار كرده بود و دو نفر ازmail-e آن هم صرفاً برای فعالیت های تفریحی استفاده می كردند و كمتر دانشجویی، نگاه علمی به استفاده از فناوری اطلاعات داشت.

لذا در حال حاضر یك ناهمگونی آشكار میان مراكز دانشگاهی به عنوان مراكز فرهنگ ساز وجود دارد به خصوص دانشگاه های علوم اجتماعی كه تا حد زیادی موجب تحكیم نگرش فرهنگی دانشجویان می شوند و حالا می بینیم كه تا این حد بدنه این گونه دانشگاه ها، نسبت به فناوری اطلاعات بیگانه اند.»وی با تأكید بر ضرورت استفاده از فناوری اطلاعات در مراكز دانشگاه های كشور، می گوید: «اگر چه ما امروزه، كمتر شاهد شكاف دیجیتالی میان مراكز دانشگاهی مثلاً در تهران با دانشگاه های شهرستان ها هستیم و خوشبختانه امكانات اولیه برای كلیه دانشگاه ها در سراسر كشور فراهم شده، اما ضروری است كه همه دانشجویان اعم از رشته های فنی مهندسی و رشته های علوم اجتماعی از فناوری اطلاعات استفاده كنند و با رویكردهای علمی نسبت به این موضوع تحقیقات پژوهشی وسیعی را انجام دهند.»

فناوری اطلاعات به معنای استفاده از تكنولوژی است. به آن معنا كه بتوانیم داده ها را پردازش كنیم، به اطلاعات برسیم و با استفاده از خدمات و كاربرد ناشی از آن اطلاعات، به جدیدترین مطالب روز دست یابیم. اگر چه كامپیوتر و اینترنت بهترین ابزار برای توسعه این تكنولوژی است، ولی باید توجه داشت كه تنها وسیله نیست، به نظر می رسد باید به فكر راه های بسیار گسترده تری از این ابزار بود.

در این رابطه دكتر رضا صفابخش استاد دانشگاه امیركبیر (دانشكده فنی و مهندسی) تأكید می كند كه در حال حاضر دانشگاه های مهندسی در زمینه گرایش هایی چون تجارت الكترونیك، شبكه های كامپیوتری، سیستم های چند رسانه ای و... برنامه هایی تنظیم كرده اند كه دانشجویان علاوه بر سطح كارشناسی و كارشناسی ارشد تا سطح دكترا در زمینه استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات، در سطحی بالا آموزش ببینند و پژوهش های علمی خود را در همین زمینه ها انجام دهند.

•فناوری اطلاعات؛ گام های آینده

اگرچه دانشگاه های امروز برای رسیدن به سطح گسترده ای از توسعه فناوری اطلاعات همچنان تلاش می كنند، ولی این مانع از آن نخواهد بود كه برنامه هایی را برای آینده جهت توسعه هرچه بیشتر فناوری اطلاعات نادیده بگیرند.دكتر اكبری در توضیح برنامه های آینده در این رابطه می گوید: «هم اكنون پروژه ای در دانشكده كامپیوتر و فناوری اطلاعات امبیركبیر در حال اجراست كه تحت نام (PLAT FORM) در حال بررسی است؛ برنامه اساسی ای كه بتواند دیگر برنامه ها را مدیریت كند (learning management system).این پروژه، یك برنامه عظیم نرم افزاری و تا حدی نیز سخت افزاری خواهد بود كه حدود ۸۰ درصد كار آن در دانشكده پیش رفته و تا پایان سال، بعد از آزمایش و تست های مختلف، می توان آن را اعلان كرد و در اختیار دیگر دانشگاه ها و مراكز علمی _ آموزشی قرار داد.»وی در ادامه یادآور می شود كه از همه مهمتر تقویت فعالیت های آموزشی در كنار فعالیت های پژوهشی است. بدین معنا كه ما باید در آینده سعی كنیم تا آموزش و پژوهش در فناوری اطلاعات در سطوح آموزش عالی، با هم فعالیت كنند. تا از یك طرف یك جریان علمی _ فرهنگی در سطح دانشگاه ها راه اندازی شود و از سوی دیگر تربیت نیروی انسانی متخصص در این زمینه گسترش یابد كه از مهمترین عناصر موفقیت توسعه فناوری اطلاعات خواهد بود. تلاش ما باید تربیت مغزافزار در سطح دانشگاه ها باشد.

دكتر رضا صفابخش نیز در تشریح برنامه ها و چشم اندازهای آینده اظهار می دارد: «از آنجا كه توسعه فناوری اطلاعات در دانشگاه ها، مستلزم هزینه زیادی است، لذا در حال حاضر با بودجه فعلی، امكان هرگونه فعالیت جدی ناممكن به نظر می رسد. بنابراین دانشگاهیان سعی دارند تا با توسعه همكاری با صنعت، بودجه هایی را جذب كرده و در جهت برنامه های آینده فناوری اطلاعات به كار بندند.»ارتباط با دانشگاه های خارج و استفاده از تجارب آنها، یكی دیگر از برنامه هایی است كه می توان در حوزه فناوری اطلاعات بدان دست یافت.

دكتر شفیعی با اشاره به اهمیت استفاده از اساتید خارجی در دانشگاه های كشور تأكید می كند: «اگرچه امروزه بر توانمندی های منابع انسانی درونی كشور تأكید می شود، ولی نباید چنین تصور كرد كه تنها می توان از اساتید داخلی استفاده كرد، بلكه همواره باید در نظر داشت كه اگر دانشگاه های ما از اساتید خارجی به صورت ویدئو كنفرانس و یا از طریق اینترنت استفاده كنند، دانشجویان می توانند به بانك های اطلاعات قوی و به روز دنیا نیز دست یافته و ارتباط علمی خود را با دیگر دانشگاه های خارج حفظ كنند.»

•دانشگاه مجازی؛ گامی در راستای فناوری اطلاعات

دانشگاه مجازی و آموزش الكترونیكی امكان یادگیری خارج از محیط كلاس و دانشگاه را به دانشجو می دهد. در این روش كه هیچ حد و مرزی برای آموزش قائل نمی شود به راحتی می توان به اطلاعات تمامی رشته های علمی، در حداقل زمان ممكن و در هر نقطه دسترسی پیدا كرد.

دكتر اكبری در رابطه با لزوم دانشگاه مجازی و توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در این زمینه می گوید: «دانشگاه های ما در دو سطح فعالیت می كنند، یكی در سطح معاونت آموزشی دانشگاه كه در حال حاضر پروژه هایی را برای عرضه دروس در دست اجرا دارد و دیگری در سطح مجازی، یعنی فعالیت علمی در بسترهای الكترونیكی. بدین معنا كه عرضه دروس یا در بستر اینترنت انجام می شود یا از طریق تله كنفرانس.چنین سیستمی كه دانشگاه مجازی نام دارد برای وضعیت كشور ما نه تنها ضروری است، بلكه می تواند گامی در جهت استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات باشد.»وی در ادامه به یكی از چالش های پیش رو در این طرح اشاره می كند و معتقد است: «اگرچه نمی توان لزوم آموزش الكترونیكی را نفی نمود، ولی برگزاری امتحانات پایان ترم دردانشگاه مجازی، یكی از معضلاتی است كه ضریب انتقادپذیری آن را نسبت به دیگر روش ها بالا می برد.

البته یكی از راهكارهای موجود برای حل چنین معضلی می تواند برگزاری امتحانات پایان ترم در دانشگاه های فعلی باشد.»لذا می توان امیدوار بود تا با راه اندازی و توسعه آموزش الكترونیكی، استفاده گسترده ای از فناوری اطلاعات در سطوح آموزش عالی به عمل آورد. آموزش الكترونیكی به عنوان یكی از ابزارهای مهم در رفع مشكلات عقب ماندگی در فناوری اطلاعات امروزه توجه مجامع علمی را به خود جلب كرده است. چنین آموزشی كه در حال حاضر، به صورت بسیار گسترده در دانشگاه های خارج اجرا می شود، متضمن الگوبرداری های متنوع و متناسب با وضع و سیستم آموزش عالی كشور خواهد بود.

ندا عبدالوند، مهندس كامپیوتر، با اشاره به اینكه فناوری اطلاعات یك علم ابزاری است و باید بهترین استفاده را از این ابزار كرد می گوید: «در دانشگاه ملبورن استرالیا، دانشجو قبل از ورود به دانشگاه، نامه درخواستی می فرستد و بعد از پذیرش با همان نامه ثبت نام می كند و دارای كد تحصیلی می شود. سپس آن دانشجو در تمام طول تحصیل از طریق همان كد به وسیله اینترنت، سئوالات خود را می پرسد و با هر سئوالی، پرونده ای برای او باز می شود كه فقط مخصوص خود اوست و هر وقت بخواهد می تواند به پرونده اش مراجعه كند لذا نه تنها دانشجو به راحتی از طریق الكترونیكی، به جواب سئوالات خود می رسد، بلكه در وقت و هزینه راه نیز صرفه جویی خوبی می كند.»وی به اهمیت داده ها در فناوری اطلاعات اشاره می كند و معتقد است: «فناوری اطلاعات بدون داده، هیچ فایده ای ندارد و این مسئله ای است كه در دانشگاه های خارج حل شده است. فناوری اطلاعات یك علم ابزاری است كه خودش را در صنعت نشان می دهد. حال آنكه دانشجویان ما به كلی با صنعت بیگانه اند، لذا نمی توانند از فناوری اطلاعات در زمینه صنعت سود جسته و آنها را در حل مشكلات صنعتی به كار بندند.»

برگرفته از روزنامه شرق

UserName