• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 6452
  • چهارشنبه 1386/7/18
  • تاريخ :

مادر گریم ایران

استاد مهین میهن

استاد مهین میهن، تحصیلات خود را در زمینه زیباشناسی (چهره) گریم برای صحنه شامل: تئاتر، اپرا، باله و گریم برای دوربین شامل: سینما، تلویزیون، عكاسی (پرتره) مانكن، ساخت انواع ماسك را در كشور فرانسه گذرانده، مدت هشت سال تحصیل و كار در پاریس فعالیت داشته است. پس از مراجعت به ایران از سال 1355 سرپرستی واحد گریم و ماسك مركز هنرهای نمایشی وزارت ارشاد اسلامی را به عهده داشته است، وی مدت دو سال برای اپرا و باله در تالار رودكی كار كرده و پس از پیروزی انقلاب اسلامی همكاری خود را با گروه‌های تئاتر آغاز و در طول سال‌ها كار، ده‌ها نمایش را طراحی گریم و ماسك كرده است. ایشان غیر از كلاس‌های گریم وزارت ارشاد اسلامی مدت 24 سال است كه مدرس این رشته كارشناسی و كارشناسی ارشد در دانشكده‌های: هنرهای زیبا (پردیس) گروه تئاتر دانشگاه تهران، دانشكده سینما و تئاتر هنر، فرهنگسرای نیاوران، دانشگاه هنر تربیت مدرس، مجتمع دانشگاهی اسلامی، دانشكده هنر دانشگاه آزاد اسلامی و سرپرست كلاس‌های حوزه هنری بوده است.

او نخستین زن طراح هنرمندی است كه در سال 67 به اخذ دكترای هنر نائل آمد. ایشان در وزارت فرهنگ و هنر اسلامی در كمیته فرعی تئاتر، جهت برنامه‌ریزی این رشته فعالیت دارد و طراح برنامه آموزش كاردانی پیوسته رشته تئاتر گرایش (ماسك و گریم) است. در سال 73 جزء هیئت ژوری سیزدهمین جشنواره تئاتر فجر بود و در روز جهانی تئاتر در سال‌های 79، 82 و 84 از ایشان به عنوان طراح و مدرس قدردانی شد.

در طول این سال‌ها بسیاری از دانشجویان بااستعداد خود را آموزش داده و به جامعه هنر ایرانی معرفی كرده است. پنجمین چاپ كتاب (گریم برای تئاتر) از سوی انتشارات جهاد دانشگاهی از تألیفات اوست كه در سراسر ایران تدریس می‌شود.

او در سال 79 به تقاضای خود بازنشسته شد ولی همچنان در دانشگاه تهران هنرهای زیبا (پردیس) و دانشگاه هنر سینما و تئاتر به آموزش گریم تئاتر و سینما مشغول است و به او لقب مادر گریم ایران داده شده است.

تعریف گریم از دید شما چیست؟

در گذشته، رشته گریم به دو نوع كلی تقسیم می‌شد ولی امروز بسیار گسترده‌تر از گذشته شده است. گریم صحنه، شامل: تئاتر، اپرا و باله، گریم و دوربین شامل تلویزیون، سینما و عكاسی رنگی و سیاه و سفید است. نوعی گریم كه از سر تا پای بازیگر با رنگ‌های مایع كار می‌شود و كاربرد آن برای اپرا، باله و تئاترهای مدرن است كه BADY ART نامیده می‌شود. این نوع گریم را می‌شود بر بازیگر كاملاً پوشیده با لباس مناسب، كار كرد.

گریم FASHION یا مد: كه اغلب بر چهره‌ مانكن‌ها زن و مرد كار می‌شود. گریم در سازمان‌های امنیتی كشورها كه ظریف‌ترین گریم محسوب می‌شود. برای مثال: برای فروشندگان مواد مخدر مأمور چهره خود را تبدیل به یك آدم معتاد می‌كند.

گریم جهت چهره سیاستمداران: در گذشته در مقابل دوربین به چهره سیاستمداران فقط ف‍ُن زده می‌شد ولی امروزه در غرب، مشاهده می‌كنیم كه سیاستمداران برای نشان دادن چهره جوان‌تر و شاد گریم‌های غلیظ بر چهره دارند.

گریم در راهپیمایی‌ها و در استادیوم ورزشی بر چهره‌ جوانان دیده می‌شود. گریم بر چهره كودكان مهدكودك و دبستانی در خیابان‌ها به چشم می‌خورد كه نقش حیوانات و گل‌ها را بر چهره دارند.

گریم برای فیلم‌های سوررئال1 با شخصیت‌های عجیب و غریب افكت گریم2 كه بر قسمتی از بدن ساخته‌شده بازیگر یا مانكن ساخته شده انجام می‌شود، مانند منفجر كردن سر، قطع كردن دست و پا و دو نیم كردن بدن و غیره...

آیا گریم همان MAKE UP است یا تفاوت‌هایی دارد؟

واژه MAKE UP انگلیسی به معنای آرایش برای چهره است. آرایش چهره، خود رشته‌ای ظریف و هنری است كه شامل آرایش روز، عصر، شب و عروس است كه در آرایشگاه توسط آرایشگر، انجام می‌شود.

در بعضی از فیلم‌های خارجی به جای واژه گریم، واژه MAKE UP ARTISTIC به معنای آرایش هنری، استفاده می‌شود. همچنین در زبان فرانسه واژه MAQIALLAGE به معنای آرایش است كه گاهی MAQIALLAGE ARTISQUE به معنای آرایش هنری جایگزین می‌شود.

از چه هنگام گریم با آدمی همراه شد؟

بشر، با هویت فردی در دوران‌های گذشته، جهت شكار و غلبه بر ترس از خاك، عصاره گیاهان، خاكستر چوب و رنگ‌های معدنی بر چهره و بدن استفاده كرده، سپس با سازگار كردن خود از هویت فردی به هویت گروهی و اجتماعی در مراسم آیینی و مذهبی كه با باورهایی چون انیمیسم3، اساطیر، نیایش اجداد، طلب باران، باروری، تدفین، كشاورزی، شمن4، جادوگری و... با رنگ بر چهره دیدن حركات یا رقص با ابزار ابتدایی موسیقی شركت می‌كرد. گاه برای ماندگار شدن رنگ بر بدن با ابزار ساده رنگ‌ها را بر بدن خال‌كوبی یا نقش‌هایی بر پوست چهره و بدن حك می‌كرد. او نه‌تنها از رنگ، خال‌كوبی، حك كردن بر چهره و بدن سود می‌برد بلكه با پوشاندن چهره از برگ درختان، الیاف اسكلت سر، پوست و پشم حیوانات با ماسك آشنا شد. آن‌ها را با پر، شاخ تزیین می‌كرد و در مراسم شركت می‌جست. هویت تئاتر و بازیگر از این مراسم شكل می‌گیرد. در طول تاریخ، بازیگر، جهت نقش‌آفرینی از گریم و ماسك استفاده كرده است و گریم و ماسك، هر دو یك عمل را بر چهره بازیگر انجام می‌دهند و آن استتار كردن هویت اصلی بازیگر است. گریم با رنگ و ماسك پوششی از كاغذ، مقوا، باند گچ، پارچه، اسفنج، پوست، چرم، مواد پلاستیك و...

بازیگری با گریم با بازیگری با ماسك كاملاً متفاوت است.

از چه هنگام گریم به طور حرفه‌ای وارد ایران شد؟

در دوران قاجار نفوذ تئاتر غرب مشاهده می‌شود. در این دوره آثار مولیر ترجمه می‌شود. اولین شركت نمایشی به نام فرهنگ تأسیس می‌شود. پس از مشروطیت با پیوستن هنرمندان تئاتر و نویسندگان اولین تئاتر به نام تئاتر ملی تأسیس می‌شود و فعالیت تئاتر شروع می‌شود. در این دوران، گریم با تكنیك و لوازم امروزی كار نمی‌شد. اغلب خود بازیگران گریمور بودند. موادی از چربی خوك، رنگ‌های معدنی و موم سفید را مخلوط می‌كردند و برایش ریش و سبیل پشم طبیعی حیوانات را به كار می‌بردند و بر چهره شخصیت‌پردازی می‌كردند. گریم حرفه‌ای و عنوان گریمور را باید مابین 50 یا 60 سال پیش بدانیم و از استادان این رشته كه بازیگر هم بوده‌اند مرحوم آقایان: میرزا سید علی‌خان نصر، میرعمادی، تیمور كنعانی و اكبر مشكین نام ببریم. روحشان شاد.

گریم در تئاتر را مشكل‌تر می‌دانید یا در سینما را، تفاوتشان چیست؟

گریم تئاتر و سینما هركدام دارای تكنیك، رنگ و شیوه كار خاص هستند و كلاً با هم تفاوت دارند. در تئاتر، چهره برای دیدن از دور كار می‌شود و در سینما درست عكس آن است. چشم دوربین بسیار حساس است و كوچك‌ترین زائده بر چهره را ثبت می‌كند. چنانچه گریمور آشنایی به هر دو شیوه داشته باشد هر دو نوع گریم برای او آسان خواهد بود. ف‍ُن‌ها در تئاتر رنگی‌تر و برای سینما كدر و خنثی هستند. بر صحنه تئاتر چهره بازیگر بی‌رنگ، مسطح، چشم و ابروان در هم جلوه می‌كند. ف‍ُن تئاتر به چهره زده می‌شود تا رنگ طبیعی به آن بدهد با ایجاد سایه و روشن، چهره‌ دارای حجم می‌شود چشم و ابروان كاملاً از هم با كمك رنگ باز می‌شود. چنانچه كارگردانی شخصیت‌سازی نخواهد و نورهای بی‌شماری برای نمایش در نظر بگیرد این گریم ساده و مناسب است.

به طور كلی در مقابل دوربین چهره بی‌رنگ، چربی پوست ایجاد انعكاس و رنگ‌ دندان‌ها و چشم‌ها درخشان‌تر از پوست و سایه و نامتعادلی چهره تشدید می‌شود.

بر چهره، ف‍ُن بر اساس رنگ پوست و سایه‌روشن با درجه‌بندی ف‍ُن‌ها كار می‌شود.

گریم سینما سیاه و سفید متفاوت از رنگی است در این نوع گریم هدف بر چهره ایجاد تضاد سایه‌های دودی از كم‌رنگ تا پ‍ُررنگ است در صورتی كه در گریم سینما رنگی كم كردن تضاد، ایجاد تصویر نرم و اشباع‌زدایی رنگ‌هاست. هر دو نوع گریم صحنه و دوربین دارای مبحث‌های مشترك هستند مانند آناتومی چهره، سر و بدن. شناخت چهره، تعاد‌ل‌سازی، نامتعادل‌سازی، پیر كردن، جوان كردن، ریش و سبیل بافی، كاشت مو، تكه‌سازی و ساخت اعضای بدن مانكن. افكت گریم برای سینما به كار گرفته در غرب طراح گریم اغلب در كنار فیلم‌بردار است چون طراحی چهره كه او انجام داده است بر مبنای فضای داخلی، بیرونی، حركت دوربین، زوایای مختلف، برطرف كردن انعكاس بعضی از رنگ‌های دكور، لباس كه بر چهره می‌تابد است.

چقدر گریم در پیشبرد قصه نمایش تأثیرگذار است؟

چنانچه نمایشنامه‌ای بر اساس نژاد اروپایی، آفریقایی یا روس برای مثال نمایش‌های چخوف اجرا شود. بدون تغییر چهره بازیگر به نژاد مورد نظر آیا این نمایش تأثیر خواهد گذارد؟ یا نمایشنامه‌ای تاریخی كه زندگی شخصیت است و باید چهره بازیگر كاملاً شبیه شخصیت نمایشنامه باشد چنانچه چهره شبیه‌سازی نشود تأثیر نمایش بر تماشاگر بسیار كم است. بنابراین گریم می‌تواند بسیار بر قصه نمایش تأثیر بگذارد.

به طور كلی گریم برای تئاتر بر اساس سبك و نوع نمایش به كار گرفته می‌شود برای مثال یك نمایش رئال، از دیدگاه زیبایی‌شناسی بر حقیقت استوار است در این نوع نمایش دكور، لباس و گریم باید كاملاً حقیقی كار شود شخصیت‌سازی كاملاً طبیعی انجام می‌پذیرد. ابداً از كلاه‌گیس یا ریش و سبیل كاموا و غیره استفاده نمی‌شود. موها، تماماً از جنس موی طبیعی است. گریم نمایش كلاسیك، با نمایش رئالیست متفاوت است تا حدودی از رنگ لباس‌ بر چهره كار می‌شود، امروزه برای نمایش‌های كلاسیك از گریم ماسك استفاده می‌كنند. گریم ماسك، گریمی است كه با رنگ‌های غلیظ بر چهره شخصیت‌سازی می‌شود و چهره، ماسك‌مانند جلوه می‌كند و به تئاتر كلاسیك ابهت و زیبایی می‌بخشد و برای مثال گروتسك نوعی نمایش است كه از دیدگاه زیباشناسی بر مبنای نامتعادل‌سازی است چنانچه گریم یا ماسك، لباس، دكور، بازی‌ها حتی موسیقی آن عادی باشد تأثیری بر تماشاگر نخواهد گذارد. باید تمام عوامل نامتعادل، غلوشده كار شود. با مثال‌های كوتاهی كه ذكر شد گریم حتی بدون شخصیت‌پردازی می‌تواند در پیشبرد قصه نمایش تأثیر گذارد.

رابطه گریم با شخصیت‌پردازی در چیست؟

یكی از مبحث‌های مهم رشته گریم، شخصیت‌پردازی است. بر چهره بازیگر می‌توان از ده تا صد درصد شخصیت‌پردازی كرد. زمانی كه چهره بازیگر با نقش او هم‌خوانی داشته و در ارائه نقش، میمیك و حالات مسلط باشد با گریم میمیك و حالات چهره او تشدید می‌شود در اینجا ده درصد به بازیگر كمك شده است. برعكس بازیگر را مشاهده می‌كنیم كه نقش او كاملاً با چهره متفاوت و در نقش‌آفرینی ضعیف است، باید شخصیت مورد نظر صد درصد بر چهره او كار شود یا در نمایش تاریخی بازیگر نقش شخصیت مهمی از تاریخ را ارائه می‌دهد كه باید چهره كاملاً شبیه‌سازی شود در این مرحله، نیز صد درصد شخصیت‌پردازی می‌شود.

هر چهره دارای حالات مثبت و منفی است با مطالعه و بررسی بر چهره مشاهده می‌كنیم هر چهره دارای رمز و راز است. طراح گریم با مطالعه دقیق بر چهره بازیگر، شناخت حالات می‌تواند شخصیتی مورد نظر را موفق ارائه دهد. مطالعه كتاب‌های روانشناسی (شخصیت) قیافه‌شناسی، جامعه‌شناسی و زیباشناسی برای او ضرور است.

چرا در ایران نمی‌توانیم گریم‌های فوق تصور داشته باشیم؟ در كشورهای دیگر، چهره‌های عجیب و غریب را شاهدیم.

در ایران اغلب فیلم‌ها رئال و حقیقی یا تاریخی هستند و فیلم‌های سوررئال و تخیلی كار نمی‌شود. امروزه در سینمای غرب شخصیت‌های عجیب و غریب و تخیلی طرف‌دار بسیار دارد. از این رو در گریم سینما از مبحث‌های ساخت: مانكن، عروسك شخصیت‌های تخیلی ساخت بدن بازیگر یا قسمتی از بدن بازیگر و افكت گریم بر آن‌ها كه موجب تصاویر خارق‌العاده می‌شود مانند: انفجار سر، قطع دست و پا، دو نیمه شدن بدن و... بسیار استفاده‌ می‌شود.

برای ساخت شخصیت‌های تخیلی، تنها طراح و گریمور كار نمی‌كنند بلكه بیست تا سی نفر روی چهره این شخصیت فعالیت می‌كنند. طراحی، ساخت مجسمه، ساخت قالب‌ها، ساخت پوسترها وصل كردن پوسترها به هم كار گذاشتن ابزارآلات در آن حركت اعضای بدن و ایجاد صدا و بالاخره حركت كلی آن با سیستم مكانیكی و الكترونیكی از راه دور. چنانچه فیلم‌نامه‌ای بر اساس این شخصیت‌ها نوشته شود استادان می‌توانند گروهی تشكیل بدهند و در این راه نیز موفق باشند.

معضلات گریم در ایران چیست؟

من سال‌ها، با عشق برای تئاتر ایران كار كردم و دانشجویان بااستعدادی را آموزش دادم كه سال‌هاست كه طراح و مدرس این رشته‌اند. در سال‌های اوایل انقلاب مابین هنرمندان تئاتر یك نوع‌دوستی، صمیمیت و اتحاد برقرار بود من شاهد بودم هنرمندان تئاتر با دل و جان نمایش را روی صحنه می‌بردند و كمتر به مادیات فكر می‌كردند.

نمایش‌های باارزشی مانند: مرده‌های بی ‌كفن و دفن، فیزیك‌دان‌ها، خسیس، هرپومته در زنجیر سربازها و... .

جشنواره‌های فجر در سال‌های نخست شور و حال خاصی داشت و هنرمندان شهرستان با امید بسیار، در این جشنواره‌ها شركت می‌كردند. امروزه متأسفانه تئاتر وضعیت ثابتی ندارد به‌خصوص در شهرستان‌ها بسیار نابسامان است و همین‌طور رشته‌های وابسته به آن، واحد گریم مركز هنرهای نمایش با هنرمندانی نزدیك به بیست سال كار هنوز وضعیت ثابتی ندارند و سال‌هاست در سرگردانی به سر می‌برند. در جشنواره دهه فجر نامی از‌ رشته گریم و افراد آن برده نمی‌شود در صورتی كه یكی از كارهای سنگین جشنواره به عهده این واحد است. امید است مسئولان هنری توجه بیشتری به تئاتر و رشته‌های وابسته آن و نیز گریم داشته باشند.

امروزه با دیدن یك دوره كوتاه در یك آموزشگاه گریمور و حتی طراح گریم می‌شوند و یا آسانی مجوز برای بازگشایی آموزشگاه دریافت می‌كنند! در سریال‌های تلویزیونی به غیر از كارهایی كه استادان بزرگ گریم خانم‌ها و آقایان انجام داده‌اند اسامی در تیراژ به چشم می‌خورد كه به عنوان طراح معرفی شده‌اند. به همین دلیل اغلب گریم خانم‌ها آرایش است. از دختر 16 ساله تا خانم 60 یا 70 ساله ابروان تراشیده تاتو شده سیاه نازك دارند. متأسفانه این‌ها اطلاع ندارند كه رنگ سیاه و سفید رنگ‌های ممنوعه گریم دوربینی هستند. مسئولان سازمان صدا و سیما بهتر است این سریال‌ها را پیش از پخش به استادان گریم خود سیما نشان دهند و یا ضوابطی برای طراحی در نظر گرفته شود. آرایش، با گریم متفاوت است با این طراحی‌های نادرست لطمه به رشته هنری گریم وارد می‌شود.

شما چه راهكاری برای پیشرفت هنر گریم در ایران توصیه می‌كنید؟

در دانشكده‌ها دانشجو تئاتر و سینما دو واحد گریم و ماسك (گروه تئاتر و دوربین) را می‌گذراند تازه با گریم آشنا می‌شود. سال‌ها مسئولان تلاش كردند تا واحد بیشتری به این درس داده شود ولی موافقت نكردند. جوانان بسیاری هستند كه می‌خواهند این رشته را كامل دنبال كنند. من عقیده دارم وزارت ارشاد اسلامی یا سازمان صدا و سیما هنرستان گریم و ماسك كامل به مدت سه سال دایر نمی‌كنند.

گریم صحنه و دوربین را كامل و ساخت مانكن شخصیت‌های عجیب و غریب، حركت آن‌ها و افكت گریم و غیره را با آن‌ها بیاموزند و از همه مهم‌تر دو واحد اخلاق هنرمند برای آن‌ها در نظر بگیرند كه هنرمند باید چگونه باشد و چگونه رفتار كند.

شاید كه در آینده نیز هنرمندان سینما به فكر ساختن فیلم‌هایی با شخصیت‌های تخیلی بیفتند چون این‌گونه فیلم‌ها طرف‌دار بسیار دارد به ‌خصوص نزد جوانان.

منبع : سوره مهر

 

UserName