• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 5938
  • سه شنبه 1386/7/3
  • تاريخ :

روش های ارزیابی و تشخیص محصولات تغییریافته ژنتیکی

در سا لهای اخیر، پیشرفت های مهندسی ژنتیک در ایجاد موجودات تغییریافتة ژنتیکی(GMOs) باعث ورود گسترده محصولات این فناوری و به خصوص گیاهان تراریخته به بازارمصرف شده است. این امر، نگرانی های سازمان های دولتی و عامه مردم را در نقاط مختلف جهان، در مورد استفاده از این محصولات در پی داشته است. معمولاً محصولات وارداتی ازطریق گمرکات کنترل می شوند؛ اما در برخی موارد ممکن است که این محصولات از مبادی غیررسمی وارد کشور شوند. بنابراین باید فرآورده های بیولوژیک موجود در بازار مصرف، مانند گیاهان و بذرهای وارداتی، از حیث GMO بودن یا نبودن مورد ارزیابی قرار گیرند. متن زیر  به معرفی روش های مختلف تشخیص و ارزیابیGMOها و مزایا و معایب هر روش  می پردازد.

gmo

مقدمه

 موجود تغییریافتة ژنتیکی یا (GMO) Genetically Modified Organismموجود زنده ای است که ساختار ژنتیکی آن با استفاده از فناورری مهندسی ژنتیک تغییر داده شده است. این موجود ممكن است یک گیاه، یک حیوان و یا یک میکروارگانیزم باشد و در فارسی به آن "تراریخته" می گویند. در حال حاضر، طیف وسیعی از گیاهان تراریخته تولید شده اند که مجوز ورود برخی از آنها به بازار مصرف صادر شده و مجوز برخی دیگر نیز در آینده صادر خواهد شد و در جریان دریافت مجوز هستند. در این میان، مساْله ای که مطرح می شود، تفکیک محصولات GMO از محصولات معمولی است. این تفكیك به خاطر نگرانی هایی است که برخی سازمان ها از محصولات GMO داشته اند و به عامه مردم نیز انتقال داده اند. البته در برخی از کشورها مانند کشورهای عضو اتحادیه اروپاحساسیت بیشتری در مورد استفاده از GMOها و بخصوص گیاهان تراریخته وجود دارد، در حالی که در کشورهای دیگر چون آمریکا و ژاپن،  این حساسیت کمتر است. اهمیت دیگر این تفکیک نیز از آن حیث است که همه محصولات وارداتی به کشورها از مبادی گمرکی وارد نشده و کنترل نمی شوند؛ لذا باید GMO بودن یا نبودن آن ها به خصوص فرآورده های موجود در بازار مصرف را مورد ارزیابی قرار داد.

بدین منظور روشهای مختلفی جهت شناسایی و تشخیص GMOها ابداع شده اند. بر اساس نوع روش مورد استفاده، GMOها را می توان در سطوح مختلف از جمله DNA ، RNA ، پروتئین، متابولیت یا فنوتیپ حاصل از ژن انتقال یافته، شناسایی نمود.

اغلب روشهای تشخیص GMO، بر تشخیص آن در سطح DNA متمرکز هستند که این امر دلایل خاص خود را دارد. برخی از این دلایل عبارتند از تکثیر میلیو نها نسخه از DNA در زمانی کوتاه؛ درحالیکه تکثیر RNA و پروتئین ها؛ پیچیده تر و از لحاظ زمانی نیز طولانی تر است. همچنین، DNA یک مولکول بسیار پایدار است در حالیکه RNA ناپایدار است و پایداری پروتئین نیز متغیر و به نوع پروتئین وابسته است.  علاوه بر آن، معمولاٌ بین مقدار GMO و DNA (حالتی که ژن انتقال یافته در هسته باشد) همبستگی وجود دارد؛ در حالی که چنین همبستگی بین مقدار GMO و مقدار پروتئین و یاRNA  وجود ندارد. دست آخر اینکه دستکاری ژنتیکی، در سطح DNA صورت می گیرد.

در آزمون های آنالیزی روی مواد خام (به عنوان مثال بذرها)، معمولاً از PCR جهت کاوش DNA درج شده،(Inserted DNA) از آزمو نهای ایمونولوژیکی ( ELISA , LFS) برای شناسایی پروتئین حاصل و از آزمو نهای زیستی (برای مثال زیست سنجی علف کش) برای ارزیابی فنوتیپ حاصل از ژن انتقالی استفاده می شود. اگرچه پیشرفت های زیادی در زمینة توسعه روش های آنالیز ژنتیکی و از جمله روش های مبتنی بر PCR صورت گرفته است، اما تکنیک های آنالیزی دیگری نیز جهت آنالیز GMO ابداع شده است.  این تکنیک ها شامل طیف نگاری جرمی، کروماتوگرافی، طیف نگاری مادون قرمز، میکروچیپ ها و به ویژه فناوری چیپ است.

gmo

 

فاکتورهای مهم در انتخاب روشهای آنالیزGMO

در انتخاب روش آنالیز  GMO باید برخی فاکتورها را در نظر گرفت. بدین معنی که روش مورد نظر باید:

1. بتواند انواع GMO را شناسایی کند

2. قادر باشد در مورد GMO اطلاعات کمی کافی را بدهد

3. بتواند نتایج کاربردی و جامعی در مورد انواع غذاها و فرآورده های کشاورزی در دسترس قرار دهد

4. حداکثر حساسیت، اطمینان، تکرارپذیری و حداقل خطا را در پی داشته باشد.

قابل ذکر است که ارزیابی نمونه ها از حیث  GMO بودن سه سطح متفاوت تقسیم می شود که نیاز است بین آنها تمایز قایل شد.

 این سه سطح عبارتند از:

1. تشخیص: هدف از تشخیص این است که بدانیم آیا یک نمونه، حاوی GMO هست یا خیر. بدین منظور با یک روش غربالگیری، می توان تشخیص داد که نمونه، حاوی محصولات GMO است یا خیر. معمولاً رو شهای غربالگیری مبتنی بر  PCR هستند .

2. شناسایی: اگر نتیجة تشخیص GMO مثبت بود، آنالیز بیشتری برای کشف نوع آن و این موضوع که آیا به صورت قانونی تصویب شده است یا خیر، لازم است.  شایان ذکر است که تنها روش آنالیزی که قادر به شناسایی هر نوع  GMO هست روش های مبتنی بر  PCR است.

3. تعیین کمی: اگر مشخص شود که فرآورده، GMO هست، مرحله بعد، ارزیابی پذیرش به عنوان GMO ،از طریق تعیین مقدار دقیق محصولات GMO موجود در نمونه است. به طور معمول، تعیین کمیGMO با استفاده از PCR نیمه کمی و Real Time PCR انجام می گیرد.

این سطوح می توانند مرحله به مرحله انجام شوند؛ اما کمپانی ها و آزمایشگاه های مختلف ممکن است استراتژی های متفاوتی برای انجام این سه سطح مختلف داشته باشند.

روش های تشخیص GMO

روش های مختلفی برای شناسایی GMOها وجود دارد که از میان آن ها روش آزمایشگاهی به سبب دقیق تر و ساده تر بودن کاربرد بیشتری دارد. شایان ذکر است که این روش ها خود به دو دسته تقسیم می گردد که عبارتند از: روش های با فناوری بالا و روشهای با فناوری پایین.

 

منبع: www.hcbio.ir

 

 

UserName