• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 6211
  • شنبه 1386/6/31
  • تاريخ :

حقیقت دعا و آثار آن

(2)

دعا

اثر سوم دعا 

سومین اثر دعا، خدا باورى است كه كرایم نهفته بسیارى را به همراه دارد و تمامى آن ها نهفته در رابطه بین خالق و خلق است .

همین راز و نكته مهم ، یكى از علل اصلى تاسیس مكتب دعا مى باشد كه خود از سنن بزرگ الهى است.

اما این كه چگونه دعا، خدا باورى را به همراه مى آورد، نكته دقیقى است كه در حد این رساله به تبیین آن مى پردازیم

در مباحث قبل گفتیم كه انسان به محض توجه به خود و خارج از خود، به انبوهى از نیازهاى درونى و بیرونى برمى خورد كه چاره اى جز برآوردن آن ها ندارد. در نتیجه ، پیوسته به دنبال مددى است كه در حل این مشكلات او را یارى كند؛ اگر این انسان بهترین مددكار را خدا دانست ، پیوسته رو به درگاه او كرده و با تضرع و انابه حل مشكلات خود را از آن درگاه مى طلبد.

به درستى كه فراموشى كسى كه همه چیز از اوست ، فراموشى همه چیز است ؛ زیرا در این حال ، انسان هیچ چیز را در موطن اصلى خود نشناخته همه چیز را با ظاهرى گسسته و انحرافى دیده و در استفاده از آن دچار سردرگمى و حیرت مى گردد

با توجه به این كه آدمى هرگز از نیازها خالى و خارج نیست و با انبوه احتیاجات به آن جانب متوجه مى گردد، لذا پیوستگى دائم او به خداى متعال در همه وقت و همه حال ، قابل انكار نخواهد بود. این توجه دائم و ذكر و یادآورى همیشگى ، گنجینه هاى عظیمى را به روى انسان باز مى كند؛ و در قرآن كریم یاد خدا نمودن بطور مكرر آمده است و ما در این جا به ذكر چند نمونه از آن آیات بسنده مى كنیم :

• فاذكروا الله قیاما و قعودا و على جنوبكم(1)

خداوند را به یاد آوردید، در حالى كه ایستاده ، نشسته ، یا به روى پهلو آرمیده اید.

• یا ایها الذین امنوا اذكروا الله ذكرا كثیرا(2)

اى كسانى كه ایمان آورده اید خداوند را بسیار زیاد یاد كنید!

• و اذكروا الله كثیرا لعلكم تفلحون (3)

خداوند را بسیار یاد كنید شاید رستگار شوید.

• فاذكرونى اذكركم و اشكروا لى و لا تفكرون(4)

مرا به یاد آورید تا من شما را به یاد آورم ، و در مقابل من شكرگزار باشید و كفران نورزید.

• یا ایها الذین امنوا لا تلهكم اموالكم و لا اولادكم عن ذكر الله و من یفعل ذلك فاولئك هم الخاسرون(5)

اى كسانى كه ایمان آورده اید، دارایى ها و فرزندانتان شما را از یاد خدا باز ندارند. هر كسى كه این گونه عمل كند زیانكار واقعى است .

• رجال لا تلهیهم تجاره و لا بیع عن ذكر الله (6)

مردانى كه هیچ تجارت و خرید و فروشى آنان را از یاد خدا باز نمى دارند.

 

هم چنین قرآن در نكوهش كسانى كه از یاد خدا اعراض مى كنند مى فرماید :

• و من اظلم ممن ذكر بایات ربه ثم اعرض عنها انا من المجرمین منتقمون (7)

و چه كسى ظالم تر از آن كسى است كه آیات خدا را به یاد او آوردند و او روى گرداند؟ ما از مجرمین انتقام خواهیم گرفت !

• و من یعش عن ذكر الرحمن نقیض له شیطانا فهو له قرین(8)

و هر كس از یاد رحمان (خداوند) روى گردان شود، براى او شیطانى قرار مى دهیم كه همواره همراه اوست .

• و من اعرض عن ذكرى فان له معیشه ضنكا و نحشره یوم القیامه اعمى(9)

و هر كس از یاد من روى گرداند، زندگى سختى خواهد داشت و روز قیامت كور محشور خواهد شد.

• و در كریمه دیگرى در علامت منافقین مى فرماید : لا یذكرون الله الا قلیلا(10)

 

و در مورد كافرین مى فرماید :

الذین كانت اعینهم فى غطاء عن ذكرى و كانوا لا یستطیعون سمعا (11)

 

در قرآن براى ذكر، خواص بى شمارى آمده است ؛ از جمله :

• الذین آمنوا و تطمئن قلوبهم بذكر الله تطمئن القلوب .(12)

قهرا، دعاى كثیر، مستلزم معرفت خواهد بود. فلاح در آیه كریمه و اذكروا الله كثیرا لعلكم تفلحون (13) نیز ناظر به همین رشد در جهت كمالات الهى و معنوى مى باشد، زیرا خداى متعال، بسیار بخشنده هدایا است .

پس این دعوت ، گذشته از آن كه به نیایش بندگان و دعاى آنان جواب مثبت داده و بسیارى از دعاهاى آنان را كه معقول و با نظام احسن الهى متناسب است ، اجابت مى گرداند، اثر دیگرى نیز دارد كه از اصل مطلوب شخص ‍ نیایش كننده فراتر و از آنچه بر درخواست آن اصرار ورزیده عظیم تر مى باشد و آن ، آشنایى با مبدئیت عالم است كه در توان درخواست بسیارى از بندگان نیست ، ولى كمالى است كه خداوند براى بندگان صالح خود ذخیره كرده و بدین وسیله به تكریم آنان پرداخته و فوق درخواست آنان را به ایشان بخشیده است . كه لهم ما یشاؤن فیها ولدینا مزید(14) (در بهشت ) هر آنچه بخواهند براى ایشان مهیا است و در نزد ما نیز اضافاتى هست .

اما این كه ضایعه خود فراموشى چه خواهد بود؟ به كجا مى انجامد؟ و نتیجه این جریان هولناك براى انسانى كه تاب كمترین ناراحتى را ندارد چه خواهد بود؟ با اندك نظرى در حال كسى كه چشم او نمى بیند و گوش او نمى شنود، ولى هنوز خود را فراموش نكرده ، روشن خواهد شد.

اثر چهارم دعا

چهارمین اثر دعا كه بر اثر سوم مترتب است ، خودباورى و خودشناسى است ؛ یعنى انسان در پناه دعا، از وادى حیرت دورى از خدا نجات پیدا كرده ، ارباب متفرق را از دست داده و به درگاه كسى روى آورده كه همه چیز از آن ولله ما فى السموات و ما فى الارض و كان الله بكل شى محیطا(15) و آنچه كه در آسمان ها و زمین است فقط از آن خداست . به درستى كه خداوند بر همه چیز احاطه دارد.

به درستى كه فراموشى كسى كه همه چیز از اوست ، فراموشى همه چیز است ؛ زیرا در این حال ، انسان هیچ چیز را در موطن اصلى خود نشناخته همه چیز را با ظاهرى گسسته و انحرافى دیده و در استفاده از آن دچار سردرگمى و حیرت مى گردد

قرآن كریم به اثر مهمى از خدا فراموشى اشاره فرموده كه هیچ مكتب فكرى و هیچ یك از داعیان انسان شناسى توان دریافت آن را نداشته اند، و به طور قطع مى توان باور داشت كه هرگز فهم این نكته دقیق در توان آنان نمى باشد، زیرا مقدمات علمى آنان در حد پیدایش این نتیجه نیست.

تعبیرهاى گوناگونى در قرآن كریم آمده كه (صریحا یا به طور كنایه ) از این راز پرده برداشته است . در سوره حشر مى خوانیم : و لا تكونوا كالذین نسوا الله فانساهم انفسهم اولئك هم الفاسقون (16)، كه به صورت صریح خدا فراموشى را سبب خود فراموشى دانسته است .

و در كریمه دیگرى در وصف منافقین مى فرماید : نسوا الله فنسیهم ان المنافقین هم الفاسقون(17) آن ها خدا را فراموش كردند و خداوند هم ایشان را فراموش كرد. به درستى كه منافقین همان فاسقین هستند.

در مجموع این آیات ، دو مساءله مورد توجه بوده است : اول آن كه خدا فراموشى ، موجب خود فراموشى است ؛ و دوم آن كه اگر كسى خدا را فراموش كند، خداى متعال نیز او را به حال خود رها مى سازد. با اندكى دقت و تدبیر، ارتباط بین این دو دسته از آیات كریمه نیز روشن خواهد شد.

مرحوم علامه طباطبایى رحمه الله مى فرمایند : در آیه یسئلونك عن الروح قل الروح من امر ربى . از مشكله نفس انسانى جواب داده شده كه روح از عالم امر است .

سپس ایشان به توضیح كلمه امر پرداخته و به آیه شریفه تمسك كرده و مى فرماید : امر الهى عبارت از مبداءیت قدرتى است كه به وسیله آن ، به محض تعلق اراده به هر شى ء آن حقیقت در خارج پیدا مى شود؛ و روح از همین عالم امر است انما امره اذا اراد شیئا اءن یقول له كن فیكون(18)

قهرا، دعاى كثیر، مستلزم معرفت خواهد بود. فلاح در آیه كریمه و اذكروا الله كثیرا لعلكم تفلحون (13) نیز ناظر به همین رشد در جهت كمالات الهى و معنوى مى باشد، زیرا خداى متعال، بسیار بخشنده هدایا است .

در نتیجه ، با توجه دقیق به این معنى مى رسیم كه خدا فراموشى ، در حقیقت خود فراموشى است ، زیرا كسى كه خدا را فراموش كرده ، امر او را نیز به فراموشى سپرده است . پس روح انسان هم كه از مقوله امر است به فراموشى افتاده است ، و از آن جا كه تمام حقیقت انسانى نفس و روح او است ، پس او حقیقتا خود را فراموش كرده است .

اما این كه ضایعه خود فراموشى چه خواهد بود؟ به كجا مى انجامد؟ و نتیجه این جریان هولناك براى انسانى كه تاب كمترین ناراحتى را ندارد چه خواهد بود؟ با اندك نظرى در حال كسى كه چشم او نمى بیند و گوش او نمى شنود، ولى هنوز خود را فراموش نكرده ، روشن خواهد شد. اگر چنین شخصى را در بیابانى سهمگین و پر از خطرات رها كنند، حالتى رقت بار و سخت هول انگیز دارد، چه رسد به كسى كه خود را هم فراموش كرده است ؛ به چه وادى هاى سخت و چه گرداب هاى ضلالت بارى دچار شده و به چه دره ها و چاه هاى هولناكى سقوط خواهد كرد! به راستى او چه زمانى متوجه سقوط خود خواهد شد؟ این سؤ الى است كه پاسخ آن خارج از تصور و توهم هر ذهن و فكرى است :

 و من یعرض عن ذكر ربه یسلكه عذابا صعدا (19)

و هر كس از یاد پروردگار روى گرداند، خداوند او را در عذابى (كه لحظه به لحظه افزایش مى یابد) قرار مى دهد.

* و لا تطع من اغفلنا قلبه عن ذكرنا و اتبع هواه و كان امره فرطا (20)

و دنباله روى نكن از كسى كه ما قلب او را از یاد خود غافل ساختیم ؛ همان ها كه از هواى نفس پیروى كردند و كارهایشان افراطى است .

استحوذ علیهم الشیطان فانساهم ذكر الله اولئك حزب الشیطان الا ان حزب الشیطان هم الخاسرون(21)

شیطان بر ایشان غلبه نمود. پس ایشان را از یاد خدا به فراموشى انداخت . اینان حزب شیطانند. آگاه باشید كه حزب شیطان زیان كارانند!

آرى قرآن كریم است كه این پیش بینى را كرده و براى جلوگیرى از آن دستور داده و انسان را به جاده اى مستقیم و دور از خطرات دعوت نموده است ، كه ادع الى سبیل ربك (22) به راه پروردگارت دعوت كن ، و ان هذا صراطى مستقیما(23) به درستى كه این راه من است كه مستقیم مى باشد.


(1) نساء، 10

(2) احزاب ، 41.

(3) انفال ، 45

(4) بقره ، 15

(5) منافقون ،9

(6) نور، 37.

(7) سجده ، 22

(8) زخوف ، 36

(9) طه ، 124

(10) نساء، 142

(11) كهف ، 101

(12) رعد، 28

(13) انفال ، 45

(14) ق ، 35

(15) (سلام الله علیها)

(16) حشر، 19

(17) توبه،67

(18) یس ، 82

(19) جن ، 17

(20) كهف ، 28

(21) مجادله ، 19

(22) نحل ، 125

(23) انعام ، 153

ر.ك : شرح صحیفه سجادیه - آیت الله ممدوحی

 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
حقیقت دعا و آثار آن(1)

حقیقت دعا و آثار آن(1)

اولین اثر دعا پركردن آن خلاء فطرى است كه در وجود انسان نهاده شده است؛ راهى كه قهرا سبب مى شود پاى انسان به كژ راهه ها باز نشود و از انحرافاتى كه از هر جهت براى انسان مضر است جلوگیرى گردد؛
اركان دعا

اركان دعا

دعا با قطع نظر از اجابت آن و نتایج فوق العاده اى كه بر آن مترتب است، خود فضیلتى بس ‍ بزرگ به شمار مى آید كه خداوند متعال به بندگانش عطا فرموده است
اقسام دعا(2)

اقسام دعا(2)

گفته شد كه دعا به اعتبارات گوناگون دارای اقسام مختلفی است و در بحث گذشته دو قسم از تقسیمات دعا به لحاظ هماهنگى زبان ، قلب و حقیقت بیان شد و اینك سومین قسم آن
UserName
عضویت در خبرنامه