• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 4890
  • چهارشنبه 1382/8/28
  • تاريخ :

تقلید از الگوها و استقرار عادات جدید در كودكان و نوجوانان (5)


در قسمت قبل مطلب مربوط به نقش الگوهای رفتاری در پرورش احساس مذهبی را مطرح نمودیم اینك می خوانیم ...

تقلید و یادگیری مشاهده ای ، اساس رفتار و آموخته های اولیه انسان است . در واقع یادگیری از طریق تقلید و تأثیر رفتارهای كلامی و غیر كلامی الگوها ، از همان سالهای اول تولد كودك وجود دارد . به عنوان مثال یادگیری زبان تا حدود نسبتاً زیادی بر اساس تقلید است. كودك از همان ماههای اول صداهایی را كه به صورت كلمات می شنود مرتباً تقلید می كند و همین صداها به تدریج درونی شده ، یادگیری زبان را برای كودك میسر می سازد .

مسلماً كودك نسبت به صداهایی كه مشابه صدای مادر و پدر و دیگر اطرافیان است حساسیت بیشتری نشان می دهد و همین امر بتدریج پایه های اجتماعی شدن كودك را فراهم می سازد . با توجه به این مسئله بسیار مهم و در نظر گرفتن این نكته كه همواره حواس كودك متوجه اطرافیان می باشد ، بسیار شایسته است هنگامی كه پدر ، مادر و یا دیگر اعضای خانواده كه در خانه نماز می خوانند ، ترتیبی دهند تا آن جا كه مقدور است نماز خواندن آنها در حوزه توجه سمعی كودك – كه فوق العاده حساس و تأثیر پذیر است و از چند ماه قبل از تولد فعال می باشد – و همچنین در صورت امكان در محدوده ی دید نوزادان و كودكان خردسال قرار داشته باشد.

از آن جایی كه اولین مرحله در یادگیری مشاهده ای ، توجه كودكان و نوجوانان به رفتارهای كلامی و غیركلامی الگوهاست و با درك این حقیقت كه اگر یاد گیرنده به رفتار الگو توجه نكند ، چیزی از رفتار او را نخواهد آموخت ، لازم است رفتار الگوها همواره برای مشاهده كنندگان ، گیرا ، جذاب و خوشایند باشد. لذا این مرحله از یادگیری مشاهده ای ، هنگامی كه متضمن بار عاطفی و احساسی خوشایند است، بیشترین تأثیر را در رفتار كودكان و نوجوانان می گذارد و بالطبع به یادسپاری رفتار مورد نظر نیز راحت تر و آسان تر انجام می پذیرد.

در مرحله دوم  یادگیری مشاهده ای ، كودك رفتار الگوها را به صورت رمزهای كلامی یا تجسمی به خاطر می سپارد و چنان كه اشاره شد هر قدر الگو محبوب تر باشد ، یادسپاری رفتار او آسان تر است.

زمانی كه الگوهای رفتاری محبوب كودكان و نوجوانان با تعظیم و تكریم و با چهره ای مصمم و در عین حال گشاده و متبسم به نماز می ایستند و با خالق هستی سخن می گویند ، كودكان نه تنها از تماشای این حالت دچار سرور و احساس رضامندی می شوند ، بلكه سعی می كنند با انگیزه ی فراوان ، این قبیل رفتارهای الگوها را به خاطر بسپارند . اشتیاق بازآفرینی این رفتارها را می توان از نگاههای نظاره گر آنها دریافت .

كودكان و نوجوانان در نخستین فرصت مناسبی كه برایشان فراهم می آید و به محض آن كه به آمادگیهای لازم دست می یابند ، سعی می كنند كه رفتار آموخته شده را از خود نشان دهند. نماز خواندن كودكان در كنار پدر و مادر و یا به تنهایی بدون آن كه اولیا از آنان خواسته باشند و یا مستقیماً به آنها آموزش داده باشند  بیانگر همین حقیقت است. بدیهی است اگر این رفتار كودك كه خود انعكاسی است از رفتار الگوها ، مورد تأیید و تشویق والدین و الگوها قرار گیرد ، تمایل و انگیزه كودك برای افزایش انجام آن رفتار بیشتر می شود.

لازم به تذكر است  كه آن دسته از رفتارهای الگوها ، اعم از رفتار مطلوب و نامطلوب كه مورد توجه مستقیم و یا غیرمستقیم كودكان قرار می گیرد ، طبعاً توسط آنان آموخته می شود . حال اگر امكان تكرار و انجام آن رفتارها برای كودكان وجود نداشته باشد ، نمی تواند دلیل بر این باشد كه آنها رفتارهای مورد نظر را یاد نگرفته و یا  به خاطر نسپرده اند. در بسیاری از موارد ، كودك با تخیل و یا تكرار ذهنی رفتاری كه مشاهده نموده ، توانسته است رفتار مورد نظر را در حافظه اش حفظ كند. فی المثل اگر پدر یا مادری در خانه سیگار می كشد اما تقلید و یا تكرار این رفتار را در فرزند خود مشاهده نمی كند ، نباید از این امر كه كودك رفتار او را یاد نگرفته است ، كاملاً اطمینان داشته باشد . اگر فرزندان با توجه ، كنجكاوی و اشتیاق ، رفتار پدر و مادر را مشاهده كنند ، بالطبع آن را فرا می گیرند ، ولی در حال حاضر رفتار مورد نظر را از خود بروز نمی دهند ( یادگیری نهفته ) و ممكن است بعدها اگر فرصت مناسبی پیش آید آن رفتار ( سیگار كشیدن ) را از خود نشان دهند. بنابراین با اذعان به این حقیقت كه رفتارهای والدین به طور كلی مورد توجه و یادسپاری فرزندان است ، باید سعی نمود كه هرگز زمینه بدآموزی پنهان و آشكار برای كودكان فراهم نگردد.

از سوی دیگر زمانی كه اولیا و مربیان تمایل دارند رفتارهای مطلوب آنها همانند راستگویی ، صداقت ، ایثار ، حفظ حجاب ، نماز و ... عمیقا مورد توجه و یادگیری كودكان و نوجوانان قرار گیرد ، لازم است همواره در عملكردهای خود ثابت قدم بوده ، چهره ای مصمم و متبسم و شخصیتی عاطفی ، منطقی و قابل اعتماد داشته باشند .

هر قدر شخصیت الگوهای بزرگسال برای كودكان و نوجوانان محبوب و دوست داشتنی باشد ، تأثیر پذیری آنها افزایش می یابد . واضح است كه هرگز نباید به اجبار مانع مشاهده رفتارمان توسط كودكان شویم و نیز هیچ گاه نباید با اعمال زور و فشار كودكان را وادار به تقلید یا تبعیت از رفتار بزرگسالان بنماییم . در عوض شایسته است بیش از هر چیز رفتارهای مطلوب خود را افزایش دهیم و بر آن باشیم كه با كودكان و نوجوانان رابطه ای دوستانه و صمیمی داشته باشیم . اگر چنین فضایی بر خانواده ها و مدارس حاكم باشد و اولیا و مربیان بهترین و مطمئن ترین دوست و همراه برای كودكان و نوجوانان باشند ، بسیار آسان و بدون زحمت ، رفتارشان مورد توجه و تقلید آگاهانه آنها واقع می شود . پیامبر بزرگوار (ص) می فرماید : المرء علی دین خلیله و قرینه . انسان همواره پیرو باورها و رفتارهای دوست و همنشین خود است.

ادامه دارد ...

كاربر محترم در قسمت بعدی می توانید مطالب مربوط به نقل خاطره هایی زیبا درارتباط با تعظیم و تكریم « نماز » توسط الگوهای رفتاری را مطالعه نمایید.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
غیر مستقیم ،از تو می آموزد

غیر مستقیم ،از تو می آموزد

غیر مستقیم ،از تو می آموزد
قصه گویی یا آموزش اخلاق؟

قصه گویی یا آموزش اخلاق؟

قصه گویی یا آموزش اخلاق؟
بهترین زمان آموزش وفاداری

بهترین زمان آموزش وفاداری

بهترین زمان آموزش وفاداری
لذت شکستن قاعده ها

لذت شکستن قاعده ها

لذت شکستن قاعده ها
UserName
عضویت در خبرنامه