• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 4174
  • پنج شنبه 1386/2/13
  • تاريخ :

حكومت جهانى امام عصر و نظریه جهانى‏شدن در عصر ما

(2)

گفتار دوم: جهان‏گرایى و جهان ‏شمولى اسلام

امام زمان

جهانى‏سازى و جهان‏گرایى علاوه بر اینكه همواره یكى از اهداف مصلحین بزرگ بشرى بوده است؛ اساساً ریشه در تعالیم و رسالت ادیان بزرگ الهى دارد و مى‏توان آن را یكى از اصلى‏ترین آرمان‏هاى همه انبیاء و ادیان بزرگ الهى از جمله اسلام به شمار آورد.(1) بنابراین این اصطلاح واژه جدیدى نیست و در حقیقت در عصرِ حكومت حضرت مهدى این رسالت نبوى و هدف اولیاء الهى و ائمه طاهرین‏علیهم السلام را به بهترین شكلِ ممكن محقق خواهد ساخت و این طرح جهانى را تكمیل خواهد نمود. زیرا در غیر این صورت خاتمیت دین اسلام معناى حقیقى خود را از دست داده و به واژه‏اى بى‏معنا تبدیل خواهد شد.

شیعه بیشترین ملازمت را در بین مذاهب با خردورزى دارد. لذا این عناصر را مى‏توان در عقلانیت، اجتهاد، عدالت، مهدویت و فرازمانى و فرامكانى بودن پیام تشیع ملاحظه نمود و تمام این عناصر مورد تاكید و تصریح تشیع مى‏باشد

ریشه‏هاى جهان‏شمولى دین اسلام در مبتنى بودن آن بر فطرت، انعطاف‏پذیر بودن آموزه‏هاى آن و حركت و تطابق اجتهاد آن بر مبناى مقتضیات زمان و مكان نهفته است. باید اذعان نمود كه اسلام و دستورهاى آن با فطرت انسانى كه همان بُعد ثابت حیات انسانى است؛ هماهنگ است و به همین خاطر اسلام دین جامع و فراگیر بوده و مى‏تواند جهان‏شمول گردد. از سویى عناصر جهانى‏شدن نیز در مذهب تشیع به وفور دیده مى‏شود. از جمله شیعه بیشترین ملازمت را در بین مذاهب با خردورزى دارد. لذا این عناصر را مى‏توان در عقلانیت، اجتهاد، عدالت، مهدویت و فرازمانى و فرامكانى بودن پیام تشیع ملاحظه نمود و تمام این عناصر مورد تاكید و تصریح تشیع مى‏باشد.

در اینجا شایسته است قدرى به آیات و قرائن دال بر جهان‏شمولى اسلام پرداخته شود. از جمله در تعالیم اسلامى، از كره زمین به بیت و خانه تعبیر شده و انسان به طور مطلق از هر نژاد و رنگ و زبان و ملیت و طبقه‏اى، مالك این خانه به حساب آمده است. در تفكر قرآنى، انسان - از هر نژاد و جنسیّت و طبقه‏اى - نماینده و خلیفه خداوند در زمین است:

"وَ هُوَ الذى جَعَلَكُم خَلائِفَ الاَرض" (انعام/ 165)؛ اوست خدایى كه شما را [در زمین] جانشین [یكدیگر] قرار داد.

این مضمون حداقل در سه آیه دیگر در سوره‏هاى یونس (آیه‏هاى 13 و 73) و فاطر (آیه 39) آمده است كه رسالت كلى همه افراد انسانى را در این زیست‏گاه كه زمین نام دارد؛ تبیین مى‏كند. پیامبران و رسولان الهى نیز راهنمایان براى همه انسان‏ها هستند و تعلیم و تربیت و نظام بخشى به زیست فردى و گروهى انسان‏ها را بر عهده دارند تا مدیران جامعه بشرى در همه ابعاد باشند.

ریشه‏هاى جهان‏شمولى دین اسلام در مبتنى بودن آن بر فطرت، انعطاف‏پذیر بودن آموزه‏هاى آن و حركت و تطابق اجتهاد آن بر مبناى مقتضیات زمان و مكان نهفته است

قرآن كریم در رسالت اولین رسولان الهى چنین گفته است:

" وَ اِذ قَالَ رَبُكَ لِلمَلائِكَةِ اِنِّى جَاعِلٌ فِى الارضِ خَلیفَةً " (بقره/ 30)؛ و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در زمین جانشینى خواهم گماشت.

و در خطاب به داود پیامبر علیه السلام چنین آمده است: " یا داودُ اِنّا جَعَلنَاكَ خَلیفَةً فِى الاَرض " (ص/ 26)؛ اى داود ما تو را در زمین به خلافت و جانشینى گماردیم.

این آیات بیانگر آن است كه رسول ‏حق، به عنوان نماینده و مدیر منصوب الهى در كل پهنه زمین مأموریت مى‏یابد؛ نه در بخش خاص یا نژادى ویژه. درباره پیامبر اسلام این رسالت جهانى و فراگیر با صراحت بیشترى مطرح گردیده است:

1 - تَبَارَكَ الذى نَزَّلَ الفُرقانَ عَلى عَبدِهِ لِیَكُونَ لِلعالَمینَ نَذیراً (فرقان/ 1)؛ بزرگوار است پاك خداوندى كه قرآن را بر بنده خاص خود نازل فرمود تا اهل عالم را متذكر و خدا ترس گرداند.

2 - قُل یَا اَیُها الناسُ اِنِّى رَسولُ اللهِ اِلَیكُم جَمیعاً (اعراف/ 158)؛ بگو: اى مردم، من پیامبر خدا به سوى همه شما هستم.

3 - وَ مَا اَرسَلناكَ اِلا كَافّةً لِلنَّاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً (سبا/ 28)؛ و ما تو را جز مژده‏آور و هشدار دهنده براى تمامى مردم نفرستادیم.

امام زمان

این آیات بیانگر آن است كه هدف اسلام همانند سایر ادیان بزرگ الهى، اصلاح كلیت جامعه انسانى در فراخناى گیتى و بدون توجه به حدود جغرافیایى و مرزهاى ساختگى است. به همین خاطر این ادیان و از جمله اسلام همه حكومت و دولت‏ها را وراى مرزها و نژادهایشان به یك دین و دولت واحد و مركزیتى یگانه فرا مى‏خواند. همچنانكه در صدر اسلام، پیامبر به حكام ایران، مصر، حبشه، یمن، روم و ... نامه مى‏نویسد و آنان را به تن دادن به مدیریت واحد در جامعه انسانى دعوت مى‏نماید.

هدف اسلام همانند سایر ادیان بزرگ الهى، اصلاح كلیت جامعه انسانى در فراخناى گیتى و بدون توجه به حدود جغرافیایى و مرزهاى ساختگى است

براى تبیین این اصل محورى، واژه‏هاى "الانسان" و "الناس" در قرآن بارها به كار رفته است. نزدیك به 240 بار كلمه "الناس" در قرآن آمده و نزدیك به 65 بار كلمه "الانسان" تكرار شده كه واژه‏اى عام براى همه افراد انسانى مى‏باشد، و در بسیارى از موارد عمومیت و كلیت خطاب‏ها بسیار روشن است. مانند: "قُل یَا اَیُهَا النَاسُ اِنَّمَا اَنَا لَكُم نَذِیرٌ مُبینٌ (حج/ 49)؛ بگو: اى مردم! من براى شما فقط هشدار دهنده‏اى آشكارم. و یا "اِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَاسِ اِمَاماً" (بقره/ 124)؛ من تو را پیشواى مردمان قرار دادم.

در این خطاب‏هاى قرآنى هدایت الهى و آموزش‏هاى پیامبران براى همه انسان‏ها ضرورى شمرده شده است، و فرق‏ها و امتیازهاى موهوم كه ممكن است یگانگى و یكپارچگى جامعه انسان را بگسلد، باطل و پوچ معرفى گشته است. بدین گونه نگرش قرآنى به انسان و رهبران جامعه انسانى فراگیر و جهانى است كه هیچ مرز و مانعى را در راستاى اهداف بلند جهان‏شمول و جهان وطنانه خویش نمى‏شناسد.(2)

در آیه 143 سوره بقره به صراحت بر مسأله جهانى‏سازى تأكید شده و آن را مسئولیت خطیر جامعه اسلامى به شمار آورده و از آنها مى‏خواهد با تمام توان خود در ساخت ‏و ساز ملت‏ها و اصلاح جوامع بشرى در سراسر جهان بكوشند. آنجا كه مى‏فرماید: "وَ كَذلِكَ جَعَلنَاكُم اُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلى النَاسِ وَ یَكونَ الرَسُولُ عَلَیكُم شَهِیداً"؛ و ما شما مسلمین را با آیین اسلام هدایت كردیم به اخلاق معتدل و سیرت نیكو، تا گواه مردم باشید و سایر ملل عالم نیكى و درستى را از شما بیاموزند. و پیغمبر را گواه شما كردیم تا شما از وى بیاموزید.

 در آیه 143 سوره بقره به صراحت بر مسأله جهانى‏سازى تأكید شده و آن را مسئولیت خطیر جامعه اسلامى به شمار آورده و از آنها مى‏خواهد با تمام توان خود در ساخت ‏و ساز ملت‏ها و اصلاح جوامع بشرى در سراسر جهان بكوشند

همچنین قرآن در آیه 28 سوره فتح فرموده است: "هُوَ الذِى اَرسَلَ رَسُولَهُ بِالهُدَى وَ دِینِ الحَقّ لِیُظهِرَهُ عَلَى الدِّینِ كُلِّهِ وَ كَفَى بِاللَّهِ شَهِیداً"؛ او خدایست كه رسول خود را [بقصد] هدایت و دین حق فرستاد تا او را بر همه ادیان دنیا غالب گرداند و [بر حقیقت این سخن] گواهىِ خدا كافیست.

در این آیه به برترى فرهنگ اسلامى اشاره شده تا شایستگى آن بر دیگر فرهنگ‏ها را در راستاى جهانى‏سازى اسلام و ایجاد حیات طیبه براى همه عالمیان مبرهن سازد. از دیدگاه آیات الهى در چنین حیات مؤمنانه‏اى بركات الهى، جهان را فرا خواهد گرفت:

وَ لَو اَنَّ اَهلَ القُرَى آمَنُوا وَ اتَّقَوا لَفَتَحنَا عَلَیهِم بَرَكاتٍ مِنَ السَمَاءِ وَ الاَرضِ (اعراف/ 96)؛ چنانچه مردم شهرها همه ایمان آورده و پرهیزكار مى‏شدند، همانا ما درهاى بركات آسمانى و زمین را بر روى آنها مى‏گشودیم.

بدین‏ترتیب هرگاه ایمان و تقوا (التزام به تعهدات انسانى) در جامعه گسترش یابد و انسان‏ها حریم خود و خدا را حفظ كنند؛ هرآئینه بركات الهى جهان را فرا خواهد گرفت. و اگر مسلمانان جهانیان را به این حقیقت رهنمون شوند، آن‏گاه زمام جهانى‏سازى بشردوستانه را به دست گرفته و مسئولیت پیش‏گفته خویش را در برابر خدا و خلق به نحو احسن ادا خواهند نمود.(3) در این صورت فرهنگ اسلامى جهانى خواهد شد و آگاهى و دانایى گسترش یافته و عدل، جهان را در بر خواهد گرفت و كلیه نظام‏هاى سلطه و استثمار جهانى فرو خواهد ریخت.

ادامه دارد... .

 

پیوند:

گفتار اول : مفهوم جهانى‏شدن و برداشتهاى مختلف از آن

 


1.  براى اطلاع بیشتر از بحث روابط اسلام و جهانى‏شدن معدود آثارى نگاشته شده است. به عنوان نمونه ر.ك: سیدطاها مرقاطى، جهان‏شمولى اسلام و جهانى‏سازى (مجموعه مقالات)، تهران، مجمع جهانى تقریب مذاهب، 1382.

محمد قطب، مسلمانان و مسأله جهانى‏شدن، ترجمه زاهد اویسى، تهران، شركت چاپ و نشر بین‏الملل، 1381.

فصلنامه قبسات، پائیز 1383، فصلنامه كتاب نقد، پائیز و زمستان 1381.

2.  ر.ك: محمدحكیمى، جهانى‏سازى اسلامى - جهانى‏سازى غربى، فصلنامه كتاب نقد، پائیز و زمستان 1381، شماره 24 و 25، ص 108 الى 112.

3.   ر.ك: محمدهادى معرفت، جهانى‏شدن زمینه جهانى‏سازى یا در انتظار یوم موعود، فصلنامه قبسات، پائیز 1383، ص 59.

دكتر بهرام اخوان كاظمى

 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
آیا امام زمان مصداق آیات وراثت زمین است؟

آیا امام زمان مصداق آیات وراثت زمین است؟

آیا امام زمان مصداق آیات وراثت زمین است؟
پرچم اسلام بر بام جهان

پرچم اسلام بر بام جهان

پرچم اسلام بر بام جهان
امام مهدی و شكوفائی تمدن اسلامی

امام مهدی و شكوفائی تمدن اسلامی

امام مهدی و شكوفائی تمدن اسلامی
حكومت جهانى امام عصر و نظریه جهانى‏شدن در عصر ما (4)

حكومت جهانى امام عصر و نظریه...

حكومت جهانى امام عصر و نظریه جهانى‏شدن در عصر ما (4)
UserName
عضویت در خبرنامه