• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1019
  • دوشنبه 1388/6/23
  • تاريخ :

نغمه‌ها و الحان‌ ماه رمضان

ماه مبارك رمضان با نغمه‌ها و الحان ويژه همراه است كه مهمترين آنها اذان و مناجات است كه مي‌توان نواي آنها را ماناترين موسيقي نام نهاد.

ماه مبارك رمضان با اذان گويي، مناجات خواني، ابتهال و ... عجين شده است.ايرانيان كه در طول سال موسيقي هاي فاخر بزرگان موسيقي سنتي و كلاسيك را در زندگي روزانه هميشه به همراه دارند در اين ماه گوش موسيقايي خود را براي شنيدن اين نواها تيزتر مي‌كنند.

اذان و مناجات كه ريشه در تاريخ اسلام دارد به گفته بسياري از پژوهشگران توسط ايرانيان پديد آمده است، به طوري كه هوشنگ جاويد پژوهشگر موسيقي در اين باره مي‌گويد: ايراني‌ها پس از اسلام اولين نغمه‌هاي موزون را براي اذان پديد آوردند اما در هر ناحيه از كشورمان اذان گويي به يك شكل است به طوري كه ما در منطقه جنوب در حدود لرستان از منطقه ازنا حتي از بروجرد تا نزديكي‌هاي اهواز شاهد اذان‌گويي در دستگاه چهارگاه هستيم. در قسمتي در تالش و گرگان اذان در دستگاه همايون شنيده مي‌شود كه البته ميان پيرمردها اذاني كه در شور باشد.

موذن زاده

جاويد با اشاره به اذان‌گويي در ديگر نقاط ايران ادامه مي‌دهد: من در كرمانشاه و نقاطي از كردستان اذان ماهور هم شنيديم و اين مسئله بيشتر به خاطر 5 نوبتي اذان گفتن توسط عزيزان اهل سنت است چرا كه دستگاه ماهور و اذن گويي در اين دستگاه حالت برانگيزاننده و پرپاخيزي دارد.

اذان‌گويي در گذشته توسط اساتيد به صورت حرفه‌اي و بر مبناي رديف‌ها و گوشه‌هاي موسيقي شكل مي‌گرفت و هر منطقه اذان و مناجات خاص خود را داشتند به طوري كه جاويد در اين خصوص مي‌گويد: بيشتر مناطق فارس نشين در شور اذان مي‌گويند چرا كه بيشتر با اين دستگاه‌ آشنايي داشته و بيشتر نغمات خودشان را اجرا مي‌كردند. در خرم‌آباد و لرستان و حتي خوزستان اذان در چهارگاه گفته مي‌شود چرا كه حالت برانگيزانندگي دارد و به نسبت محيط جغرافيايي زندگي‌شان كه بيشتر جدال با طبيعت است از چهارگاه بهتر از ديگر دستگاههاي موسيقي استفاده مي‌كنند. در حالي كه در مناطق شمال اذان‌ها در همايون است چون همايون حالت پدرانه‌اي دارد و دستگاهش پند دهنده است.به همين خاطر نغمه‌هايي كه براي اذان در نظر مي‌گرفتند بيشتر در همايون بوده چرا كه جغرافياي محيط هم از نظر آرامش فكري -روحي هم در اين نغمه‌ها تاثيرگذار بوده است .

در كار موسيقي مذهبي سه مورد را بايد رعايت كرد اول اينكه بايد آهنگ، رديف‌ها و گوشه‌ها را بشناسند، دوم شعر را خوب بدانند و در نهايت صداي خوب داشته باشند كه متأسفانه هيچ كدام از اين موارد رعايت نمي‌‌شود و همين مسئله باعث شده موسيقي مذهبي ما رو به ضعف كشيده شود.

جاويد با بيان اين كه در تمام دستگاه‌هاي موسيقي مي‌توان اذان گفت، ادامه مي‌دهد: متأسفانه تاكنون روي اين مسئله كار نشده و علتش هم نبود مهندسي فرهنگي و هنري در جامعه است.

اسين پژوهشگر موسيقي با بيان اينكه در گذشته ايراني‌ها از اذان استفاده‌هاي فراوان مي‌كردند، اظهار داشت:امروزه ما ايراني‌ها از اذان تنها به عنوان اعلام وقت مذهبي استفاده مي‌كنيم در حالي كه اين مسئله در زندگي مردم گذشته كاربرد و تاثير فراوان داشته به طوري كه در زمان گذشته ما اذان خبري براي خبر دادن برخي وقايع داشتيم در واقع در بعضي نقاط وقتي زلزله يا سيلي مي آمده و يا حادثه‌اي در حال روي دادن بوده، اذان مي‌گفتند. حتي در برخي از نقاط ايران براي اعلام خبر ناگوار موذنين و حتي خود مردم اذان بي‌وقت مي‌گفتند. براي ولادت بچه‌هايي كه سخت به دنيا مي‌آمدند نيز اذان مي‌گفتند و اين مسئله براي اين بود كه خداوند صدايشان را بشنوند چرا كه در آن خطه ولادتي در راه بود.

جاويد با بيان اين كه اذان بي‌وقت را براي وقايع ناگوار مي‌گفتند، مي‌گويد:در زمان گذشته اذان را حتي براي مددخواهي و كمك گرفتن هم مي‌گفتند.البته اين رويكرد بعد از اسلام زياد بوده و هر كس جايي به مشكل برمي‌خورد و يا خطري او را تهديد مي‌كرد شروع به اذان گفتن مي‌كرد تا كسي به كمكش بيايد.

به گفته برخي برخي پژوهشگران اذان ايراني با ديگر اذان‌ها متفاوت است كه اين خود به واسطه اين است كه در كشور ما موسيقي حال و هواي عرفاني دارد.

حاتم عسگري رديف‌دان و پژوهشگر موسيقي در اين باره مي‌گويد: در بين اذان‌گويان ما چند نفري بودند كه از موسيقي اصيل ايراني در نوع اذان‌گويي‌شان بهره گرفته‌اند. در حال حاضر نيز ما اگر بدانيم كه در چه دستگاهي بهتر مي‌توان اذان گفت ،مي‌توانيم اذان‌هاي خوبي را كه هشدار دهنده نيز هستند را خلق كنيم.

وي با بيان اين كه ما تا به امروز اذاني بهتر از اذان موذن‌زاده نداشتيم ، ادامه مي‌دهد: من خود چند اذان گفتم اما وصيت كردم تا وقتي زنده‌ام آن را پخش نكنند.

اين رديف‌دان با بيان اين كه در رديف آهنگ‌هاي مخصوصي براي اذان وجود دارد، مي‌گويد:اگر اذان گو از اين آهنگ‌ها براي اذان بتواند انتخاب كند، اذاني خلق مي‌كند كه بسيار تاثيرگذار است.البته همه دستگاه‌ها اين ظرفيت را دارند كه در آنها اذان گفته شود.

وي با اشاره به كمرنگ شدن پيوند موسيقي ايراني با آيين‌هاي مذهبي مي‌افزايد:به نظر من اين مسئله ضعيف نشده بلكه كساني كه هم اكنون كار مذهبي انجام مي‌دهند موسيقي را نمي‌شناسد در حالي كه اين افراد بايد لحن‌هايي كه مربوط به مذهب است را بشناسند و از هر آهنگي براي مناسبتهاي مذهبي استفاده نكنند.

وي افزود:در گذشته به هر كسي اجازه اجراي موسيقي مذهبي نمي‌دانند.بلكه افرادي بودند كه با شناخت از موسيقي،كار مذهبي مي‌كردند.

اين رديف‌دان ادامه مي‌دهد:در كار موسيقي مذهبي سه مورد را بايد رعايت كرد اول اينكه بايد آهنگ، رديف‌ها و گوشه‌ها را بشناسند، دوم شعر را خوب بدانند و در نهايت صداي خوب داشته باشند كه متأسفانه هيچ كدام از اين موارد رعايت نمي‌‌شود و همين مسئله باعث شده موسيقي مذهبي ما رو به ضعف كشيده شود.

موسيقي مذهبي و سنتي هميشه همراه هم بوده و در يك مسير حركت كرده‌اند به طوري كه جهانگير نصر اشرفي پژوهشگر موسيقي معتقد است كه موسيقي مذهبي از سنتي جدا نيست.

او مي‌گويد: موسيقي و الحان مذهبي ما ناشي از موسيقي سنتي و يا قومي‌ماست. موسيقي كه ما به عنوان موسيقي مذهبي و يا ديني -مذهبي مي‌شناسيم چيزي جدا از موسيقي سنتي،رديفي ، قومي و نواحي نيست.بر اين اساس وقتي تمامي ساختارهاي موسيقي قومي و ملي ما دستخوش تغيير شد، موسيقي مذهبي هم بالطبع دستخوش تغيير مي‌شود.

وي با اشاره به استفاده موسيقي مذهبي از رديف موسيقي سنتي ادامه مي‌دهد: در تعزيه از گوشه‌هايي كه مأخوذ از موسيقي رديف بود،استفاده مي‌شد.همچنين انواع سحري‌ها، مناجات خواني‌ها، استغاصه‌ها و ندبه‌ها همه اينها مواردي بوده كه از موسيقي سنتي و قومي ما ماخوذ بوده است .اما وقتي در حال حاضر موسيقي ملي ما(انواع موسيقي رديفي ،نواحي يا موسيقي‌هايي كه در سنت‌هاي فرهنگي ايران قابل تعريف است) دستخوش تغيير شده بالطبع موسيقي مذهبي هم كه برداشتي از آنهاست دچار تغيير مي‌شود و باعث از بين رفتن ساختارهاي اصالت آميز آنها مي‌گردد.

اين پژوهشگر موسيقي اظهار مي‌دارد: موسيقي سنتي و موسيقي مذهبي دو موضوع جداگانه نيستند. در حقيقت موسيقي مذهبي به اين معني موسيقي مذهبي است كه از مضامين خاص مذهبي برخوردار است و يا در مناسبت‌هاي ويژه‌اي مورد استفاده قرار مي‌گيرد در غير اين صورت موسيقي مذهبي چيزي غير از موسيقي رديفي يا سنتي ما نيست.البته موسيقي سنتي هم چيزي غير از موسيقي مذهبي ما نيست.

وي مي‌گويد: اين دو موسيقي از نظر ساختار و فرم يكي هستند و تنها چيزي كه موجب لقب دادن مذهبي به برخي الحان مي‌شود اين است كه يا برخي متن‌ها خود داراي مضامين مذهبي هستند و يا به دليل كاربرد مستمر در مناسبت‌هاي خاص مذهبي به الحان مذهبي و موسيقي مذهبي مشهور مي‌شوند.

اذان و مناجات كه ريشه در تاريخ اسلام دارد به گفته بسياري از پژوهشگران توسط ايرانيان پديد آمده است،

نصر اشرفي نيز در اين گفت‌وگو مي‌گويد: اكثر خوانندگان و هنرمندان دوره قاجار مثل احمدخان ساوه‌اي هم راوي موسيقي مذهبي و هم راوي رديف بودند. به عبارت ديگر اين افراد در ايام مذهبي لحن‌هاي مذهبي را و در ايام غيرمذهبي، رديف را مي‌خواندند.همچنين همه خواننده‌هاي برجسته و شاخص قاجاريه و اوايل پهلوي اول بدون استثناء علاوه بر اينكه اذان، مناجات و... مي‌گفتند و رديف هم مي‌خواندند.

اين پژوهشگر موسيقي در خاتمه مي‌گويد:‌ شرايط فرهنگي كشور به سمتي رفته كه امروزه بسياري از ساختارهاي فرهنگ ملي و فرهنگ كلاسيك ما كه به اشتباه به عنوان فرهنگ سنتي از آنها نام برده مي‌شود دستخوش تغييراتي شده كه به دنبال آن كم كم يك فرهنگ بي‌هويتي جايگزين آن مي‌شود.

منبع: فارس


تنظيم براي تبيان: گروه دين و انديشه_شکوري

نوای دلنشین ایرانیان در ادعیه (سال92)

نوای دلنشین ایرانیان در ادعیه (سال92)

نوای دلنشین ایرانیان در ادعیه (سال92)
موذن نامی کشور به لقاء حق پیوست

موذن نامی کشور به لقاء حق پیوست

موذن نامی کشور به لقاء حق پیوست
استاد صبحدل: بانی ربنای شجریان

استاد صبحدل: بانی ربنای شجریان

استاد صبحدل: بانی ربنای شجریان
المپياد بين‌المللی قرآن و حديث

المپياد بين‌المللی قرآن و حديث

المپياد بين‌المللی قرآن و حديث
UserName
عضویت در خبرنامه