• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 952
  • چهارشنبه 1385/9/22
  • تاريخ :

گفت و گو با نادر مشایخى رهبر اركستر سمفونیك تهران

درباره زندگینامهنادرمشایخى فرزند ارشد جمشید مشایخى هنرمند سینما و تلویزیون اینطور آمده:

«نادر مشایخى متولد 1337 در تهران است. او در سال 1353 شروع به آموختن پیانو نزد پرى بركشلى مى كند و در سال 1355 وارد هنرستان عالى موسیقى مى شود و نزد اقدس پورتراب به نوازندگى پیانو و نزد مصطفى پورتراب به تحصیل هارمونى و كنترپوان مى پردازد. او در سال 1357 براى ادامه تحصیل به وین مى رود و شروع به تحصیل آهنگسازى، رهبرى و موسیقى الكترونیك مى كند.

رهبرى اركستر را نزد كارل اوسترایشر، موسیقى الكترونیك را نزد دیتر كاوفمن و آهنگسازى را نزد رومن هاوبن اشتوك راحاتى، یكى از برجسته ترین آهنگسازان قرن بیستم، مى آموزد و در سال 1366 با درجه ممتاز در این رشته فارغ التحصیل مى شود.

در سابقه كارى او مى توان ترجمه، همكارى با هنرمندان در رشته هاى دیگر مانند نقاشى، مجسمه سازى، ویدئو، فیلم، هنرمندان تئاتر و نویسندگان را دید. همكارى با هنرپیشه برجسته آلمانى، هانا شیگولا و نویسنده مشهور اتریشى (پتر تورینى) نیز از دیگر فعالیت هایى هستند كه او در سابقه كارى اش دارد.

جدا از پروژه هایى كه او اجرا كرده باید به این نكته اشاره كرد كه اركسترهاى معتبر اروپایى بسیارى از ساخته هایش را اجرا كرده اند و خود او رهبرى برخى از این اركسترها را برعهده داشته است.

مشایخى درباره موسیقى مدرن و تلفیقى در كشورهاى اروپایى، آمریكایى و آسیایى سخنرانى هاى زیادى كرده است. در سال 1379 نادر مشایخى موفق شد كه براى نخستین بار در تاریخ، اركستر سمفونیك تهران را به اروپا ببرد و نخستین كنسرت این اركستر را در اروپا رهبرى كند. او در سال 1381 اركستر مجلسى سولیست هاى تهران را تأسیس كرد و با اجراى این اركستر كنسرت فستیوال هورگانگ گشایش یافت. شهریورماه نیز پس از سالها اركستر سمفوتیك تهران را به آلمان برد تا در فستیوال اسنابروك قطعاتى به یاد ماندنى بنوازند.»

البته این بیوگرافى تنها بیوگرافى ساده اى از فعالیت هاى شبانه روزى او است. كسى كه با حمایت هاى معنوى «علیرضا مشایخى» آهنگساز مدرن موسیقى ایرانى، مى تواند تصمیم بگیرد و از میان سینما و موسیقى بالاخره موسیقى را انتخاب كند و تا به امروز كارش را ادامه بدهد. این روزها او ضمن كار روى آثار آهنگسازان ایرانى براى نخستین بار مستركلاس هاى رهبرى اركستر را در كنسرواتوار تهران دایر كرده است، وى همچنین مشغول آهنگسازى و آماده كردن اركستر براى جشنواره بین المللى موسیقى فجر مى باشد.

كافه تیتر میزبان ماست آن هم عصریك روز جمعه، در حالى كه نخستین برف امسال در حال باریدن است و در خیابان ها به سختى ماشین پیدا مى شود، اما نادر مشایخى با وجود خستگى كه از اجراهاى دو سه شب قبل در تالار وحدت در تنش مانده است سر ساعت مقرر در محل حاضر شده است و این شادابى در پنجاه سالگى موجب مى شود تا گفت و گوى ما بیش ازدو ساعت به طول بینجامد كه تنها بخش هایى از آن را مى خوانید، چرا كه با توجه به علاقه مشایخى نسبت به هنر و موسیقى مدرن و پست مدرن بحث هاى حاشیه اى زیادى از دل هر سؤال و جواب مطرح شد:


شما به تازگى 5 هدف مشخص را براى اركستر سمفونیك مشخص كرده اید كه به طور خلاصه مى توان به اجراى قطعات كلاسیك و سمفونیك، اجراى آثار آهنگسازان ایرانى، گسترش موسیقى تلفیقى، ارتباط با دیگر هنرها و مشاركت جوانان در اجراى برنامه هاى اركستر اشاره كرد، اما در كنار طراحى این اهداف به مشكلات مالى اركستر و نبود نظم هم اشاره كردید اما توضیح بیشترى نداده بودید؟

ببینید مشكل مسأله مالى اركستر سمفونیك در همان روزهاى نخست تمرین هر رهبرى با این اركستر مشخص مى شود و مسأله سخت یا پیچیده اى نیست كه رهبرى بخواهد بیاید داد و فریاد كند كه اركستر مشكل دارد، چون درك این مسأله كار سختى نیست، اما این كه خودش براى رفع این مشكل چه مى كند مهم است، یعنى كسى هنرمند است كه خودش آستین بالا بزند و بیاید راه حل ها را نشان دهد. من این راه حل ها را دارم. این راه حل ها مسائلى هستند كه مى توانند اركستر را به درآمدزایى برسانند اما باید همیشه به این نكته هم توجه داشت كه هیچ كسى نمى آید اسپانسر اركسترى بشود كه سه ماه یكبار كنسرت مى دهد. اما اركسترى كه فعال است و مى خواهد روى اجراى هنرى صحه بگذارد، قضیه اش فرق مى كند. مشكل مالى خیلى مهم است اما همه مسأله نیست از این نظر مطمئن باشید.


پیش از این قرار بود سازهاى كهنه اركستر نو شوند، شما با سازهاى جدید كار مى كنید؟

بله قرار شده كه سازها عوض شوند و انجمن موسیقى ایران بودجه آن را تأمین كرده است و اكنون در حال خرید سازهاى جدیدیم. ببینید مثلاً به تازگى مدیریت انجمن عوض شده است و با توجه به صحبت هایى كه در جلسه هاى گوناگون با مدیر جدید و جوان انجمن داشته ام، مى دانم كه او مى خواهد همكارى هایش را جدى تر انجام دهد. مثلاً همین پخش زنده كنسرت ما از رادیو در روزهاى گذشته نتیجه فعالیت هاى ایشان و زیرمجموعه شان بود.


درست است، اتفاق خوبى بود، اما از آن طرف در ظاهر با استقبالى كه در انتظارش بودید روبرو نشدید؟

بله همین طور بود، اما باز معتقدم كه اتفاق خوبى رخ داد، به هر حال باید این اتفاق ها بیفتد و از دل آن تجربه هایى بیرون بیاید، همه بتدریج خیلى چیزها را یاد مى گیرند. یاد مى گیرند چه زمانى تبلیغ كنند و در پى آن چه زمانى را به اطلاع رسانى اختصاص دهند.

از طرفى پوستر ما هم این بار با مشكلات متعدد گرافیكى روبرو شد به طورى كه از فاصله پنج مترى تاریخ برگزارى برنامه مشخص نبود، از طرفى ما یكشنبه كنسرت داشتیم و پوستر چهارشنبه آماده شد و خلاصه همه اینها روى هم علت خالى ماندن تالار بود كه امیدوارم در كنسرت بعدى این مسائل اتفاق نیفتد. به هر حال باید به این گروه جوان فرصت داد چون هم علاقمندند و هم انگیزه لازم را دارند و فقط باید فرصت كنند كه خودشان را نشان دهند. این روزها دید مسئولان نسبت به اركسترها تغییر كرده است یعنى از آقاى ایمانى خوشخو، معاون هنرى وزیر تا آقاى احمدى رئیس دفتر موسیقى همه به فكر اركستر سمفونیك و اركستر موسیقى ملى ایران هستند.


شنیده ام كه آقاى احمدى پیشنهاد تأسیس اركستر جوانان را هم داده اند، همینطور است؟

بله، وى تصمیم دارد به زودى این اركستر را تشكیل دهد و حتى كنكور موسیقى اركستر را برگزار كند. دید وى به موسیقى بسیار مثبت است.


چقدر نبود مشاوران متخصص به اركستر مى تواند ضربه بزند؟

خیلى زیاد، ببینید من فكر مى كنم اركستر باید تا حد زیادى خودش تصمیم بگیرد، چون به هر حال ما آن كارى را كه وظیفه مان ایجاب مى كند انجام مى دهیم، این اركستر با دیدى مثبت كار مى كند و نیازى نیست كه مدام او را به كارهایى كه در حال انجام آنهاست ترغیب كنیم. حرف من اصلاً این نیست كه موسیقیدانان باید مدیریت كنند، چون اغلب این نمونه ها ناموفق است. اما باید براى اركستر آیین نامه اى تشكیل شود كه با قوانین اساسى كشور همخوانى داشته باشد و مصوب شود.

باید در این آیین نامه مشخص شود كه شوراى اركستر از چه افرادى تشكیل مى شود، اصلاً در هیچ جاى دنیا آهنگسازان در مسائل اجرایى اركسترها فعالیت نمى كنند، آهنگساز باید نویسنده و مؤلف موسیقى باشد، پس نباید آنها را مجبور كرد كه در زمینه فعالیت هاى اجرایى نظر بدهند، امكان ندارد اگر پنج آهنگساز در زمینه یك كار اجرایى دور هم بنشینند و به جمعبندى درستى برسند، چون پنج دیدگاه و سلیقه مختلف دارند.

در حال حاضر روى قطعات چه آهنگسازانى كار مى كنید؟

اعتقاد دارم كه اركستر باید قطعاتى صد در صد سمفونیك بنوازد، آن وقت در قالب این قطعات سمفونیك، «رقص هاى مجار» جا نمى گیرد، آن وقت اجراى این قطعات به نظر من سرگرمى است. به هر حال بنا دارم روى آثار ملیك اصلانیان، دولتشاهى، شاهین فرهت، شیمى، علیرضا مشایخى والبته آهنگسازان دیگر كار كنم و در جشنواره موسیقى فجر آثار آنها را اجرا كنم.


صحبت شما را قبول دارم اما فكر نمى كنید كه باید به دانش عمومى موسیقى كلاسیك مردم هم توجه كرد، یعنى شاید لازم است ابتدا جملات ساده اى را تعریف كنیم تا بعد براى فهم جملات سخت تر از آنها به عنوان پایه استفاده كنیم؟

نه، چون تنها رسالتى كه موسیقى دارد، عرضه آن است، از موسیقى نباید انتظارهاى بالا داشت، موسیقى نمى تواند جامعه را دگرگون كندبه طور كلى نگرشى كه در هنر وجود دارد عرضه آن است، پس ما نمى توانیم براى موسیقى اى كه هنوز عرضه نشده اسم انتخاب كنیم، به قول «جان كیج» موسیقى مجموعه اصوات شنیده شده است. یعنى حتى اگر من چهار كتاب نت هم بنویسم نمى توان اسمش را موسیقى گذاشت تا زمانى كه اجرا شود.


با توجه به این كه برخى از اعضاى اركستر بازنشسته شده اند نوازندگى شان را چطور ارزیابى مى كنید؟ این سؤال بخاطر این است كه در كنسرت هاى اخیر صداهاى اضافى از سازها زیاد شنیده ام.

نوازندگى خوب به چند مطلب باز مى گردد؛ نخست انگیزه مالى و دوم انگیزه معنوى، از سویى دیگر نوازنده نباید از رهبر اركستر بترسد وگرنه این ترس موجب مى شود پروسه خلق به درستى شكل نگیرد. در هنر باید اشتباه باشد و فرق ما با جراح هاى قلب اصلاً همین است. آنها نمى توانند اشتباه كنند و ما مى توانیم.

هنر موتسارت و بتهوون این است كه با هر اشتباهى با قوه خلاقه روبرو مى شوند، از آن استفاده مى كنند، اما ما خط مى زنیم. انگیزه معنوى یعنى این كه شما به عنوان رهبر اركستر به نوازندگان بفهمانید كه نمى خواهید «فون كارایان» باشید و فكر كنید كه اركستربرلین را رهبرى مى كنید، نه، اجازه بدهید همه مطمئن باشند كه شما با اركستر سمفونیك تهران همنوا شده اید.


در كنسرت اخیرتان از قطعات دو آهنگساز مدرن قطعاتى را انتخاب كرده بودید، «گوستاومالر» و «اكستوكوفسكى»، دلیل خاصى براى انتخاب این قطعات داشتید؟

كیفیت قطعات اكستوكوفسكى بسیار بالاست و از سویى دیگر آثار او در ایران تا به حال اجرا نشده بود. از طرفى دیگر این آهنگساز رپرتوارى قوى در موسیقى سمفونیك دارد و من بسیار خوشحالم كه در سفر به برلین پارتیتور آثار او را كه تنظیم شده براى اركستر بود پیدا كردیم و همان جا چند نسخه تهیه كردیم و به ایران آمدیم.

انتخاب قطعات مالر، آهنگساز اتریشى هم به این دلیل بود كه او روح موسیقى مدرن را در آثارش دارد.قطعاتش و تمپوى آثارش مانند جریان آب است، سیال هستند. شما نمى توانید یك ضرب مشخص را از ابتداى قطعه بگیرید و آن را تا انتها ادامه دهید. مدام تغییر مى كند. او واقعاً یك مدرنیست است و خوب در آن سالهایى كه موج مدرنیسم هم به راه افتاده بود، مالر در آن بوده و حتى با «اوتو واگنر» معمار معروف مدرنیست دوستى زیادى داشته است. در واقع همان چیزى را كه ما در ادبیات مدرن به عنوان « جریان سیال ذهن» داریم او در آخرین سال هاى آهنگسازى اش وارد قطعاتش كرد. مدام ساختارشكنى مى كند و همواره به عنوان بهترین آهنگساز دوره خودش است. چون از همه آهنگسازان اطرافش تم هاى مختلف را وارد كارش كرده است، بخصوص تم هاى زیادى را از بتهوون گرفته است.

دلیلش هم این است كه آثار بتهوون براى نخستین بار سلول موسیقایى را به صورت فرمول شده بسط داد. او متد را وارد موسیقى كرد.


شنیده ام كه تازگى ها رهبر گروه كر اركستر سمفونیك هم عوض شده است، هم اكنون اوضاع این گروه چطور است؟

بله عوض شده است و «رادمیك آوهانیان» رهبرى آن را به عهده دارد كه بسیار خوب و موفق كارهاى گروه را پیش برده است.


گروه كر فقط در اجراى آثار آهنگسازان ایرانى براى جشنواره موسیقى فجر حضور خواهد داشت؟

ما فقط در جشنواره، آثار آهنگسازان ایرانى را در سه شب اجرا مى كنیم و گروه كر هم اجراى آواهاى آنها را به عهده خواهد داشت. در این سه شب سمفونى هاى « فلك الافلاك» آقاى روشن روان، « پیامبر اعظم (ص)» شاهین فرهت، سمفونى «خرمشهر» مجید انتظامى، «اى دلیران» هوشنگ كامكار را به صحنه مى بریم. قطعه « فیه مافیه» هم از ساخته هاى خودم نیز اجرا مى شود كه پیش از این در آلمان و در همین كنسرت اخیر هم اجرا شده است كه هر دو این اجراها بسیار خوب بود. هرچند این را بگویم كه مایلم در كنار گروه كر از تكخوان هم استفاده كنم. تكخوان هایى را هم در نظر گرفته ایم كه هنوز به جمعبندى درباره انتخاب آنها نرسیدیم.


به كیفیت اجراها اشاره كردید، شنیدم كه از اجراهاى اخیر اركستر سمفونیك بسیار راضى بودید. همین طور است؟

همین طور است اما مى توانست خیلى بهتر از این باشد. بحث همان انگیزه ها بود كه در میان گفت و گو به آن اشاره كردم.اركستر باید خودش براى خودش تلاش كند و براى خودش مسئولیت ایجاد كند. برخى از بچه هاى اركستر، براى خودشان مسئولیت ایجاد نمى كنند و به دیگران هم اجازه نمى دهند كه این كار را بكنند. به هر حال رابطه ام با بچه ها بسیار خوب است. در اركستر زمانى كه لازم است دموكراسى وجود دارد و زمانى كه وقتش برسد بچه ها نقطه نظراتشان را ابراز مى كنند.


فكر مى كنم در میان اجراهایى كه تا به حال با اركستر داشتید، بیش از همه از اجراى آلمان راضى بودید؟

كنسرت آلمان عالى بود و عالى هم ضبط شده است و قرار است كه سى دى آن به زودى منتشر شود. اما مهم ترین مسأله اى كه درباره اجراى آلمان مى توانم بگویم بازتاب هاى وسیع رسانه اى بود. اگر قبلاً نام اركستر سمفونیك تهران را در اینترنت جست وجو مى كردید. 100 سایت مى آمد، حالا بالاى 2500 سایت مى آید. رسانه هایى اخبار اركستر را پوشش دادند كه ما اصلاً فكرش را نمى كردیم. فلان روزنامه محلى از فلان ایالت كوچك آمریكا اخبار اركستر را درج كرده بود. یا مثلاً فلان روزنامه ژاپنى یك صفحه خود را به اجراى اركستر اختصاص داده بود، اصلى ترین روزنامه ها و خبرگزارى هاى دنیا این خبر را چاپ كردند. از نیوزویك تا فرانس پرس از معروف تا گمنام و... به هر حال استفاده هاى بسیار زیادى مى توان از اركستر سمفونیك كرد كه در همه جاى دنیا مرسوم است، چون اركستر هاى بزرگ سمفونیك هزینه هایى سرسام آور دارند.

منبع : سمیه قاضى زاده ( روزنامه ایران )


لینک :

نادرمشایخی : افكار عمومی آلمان را نسبت به جنایات اسرائیل آگاه میکنیم

مشکلات پخش زنده ارکستر سمفونیک از رادیو

گفت و گو با رهبر ارکستر سمفونیک تهران

ما آن شب در آلمان اركستر دیگری بودیم

UserName