• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 5361
  • چهارشنبه 1385/5/4
  • تاريخ :

آداب سلوك پیامبر اكرم با خانواده (2)

پیامبرصلى الله علیه وآله مى‏فرمود: «اللهمّ احینى مسكینا و امتنى مسكینا واحشُرنى فى زمرة المساكین‏(1)؛ خدایا! مرا مسكین و فقیر زنده نگاه‏دار، فقیر بمیران و در زمره فقیران محشورم نما.»

به راستى این خواست و پیام رسول اللهصلى الله علیه وآله سیره عملى وى در زندگى با بركت و پر رحمتش بود كه تجلى آن در تمام سال‏ها، ماه‏ها، روزها، و... در وجود آن خورشید دو عالَم همچنان روشن ماند و مى‏توان جلوه این اخلاق حضرت را با یك بررسى مختصر در تمامى شئون زندگانى آن حضرت نظاره كرد. قرآن نیز در تبیین جایگاه واقعى و تكوینى رسول گرامى مى‏آورد:

«اى پیامبر! وجود تو براى تمام عالم هستى، رحمت است.»(2)

عایشه مى‏گوید: پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله در حالى از دنیا رفت كه از خویش دینار، درهم، گوسفند و شترى به جا نگذاشته بود.

پیامبر گرامىصلى الله علیه وآله و سلم نه تنها در زندگى، مسكین گونه زیست؛ بلكه در هنگامه وفات هم فقیرانه به دیدار معبود شتافت. چنانچه ابن عباس مى‏گوید:

«انّ رسول اللهصلى الله علیه و آله تَوَفَّى و درعه مرهونة عند رجلٍ من الیهود على ثلاثین صاعاً من شعیر اخذها رزقاً لعیاله (‏3)؛ حضرت هنگام وفات زره مبارك را در برابر30  پیمانه (‏4) جو(كه براى برآوردن نیازهاى تغذیه‏اى خانواده، قرض گرفته بود) نزد مرد یهودى در گرو نهاده بود.»

عایشه مى‏گوید: پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله در حالى از دنیا رفت كه از خویش دینار، درهم، گوسفند و شترى به جا نگذاشته بود.(5)

اگر در درستى آنچه كه گذشت، تردیدى به خویش راه ندهیم و به توجیه و تأویل نپردازیم، چه‏ بسا بتوان از آنچه كه در سیره رفتارى آن حضرت یافت مى‏شود، بهره جست و براى تحقق آن در زندگى رهروان و الگوپذیران آن حضرت، به تلاش و كوشش پرداخت و با اراده‏اى قاطع و نفى هر توجیه و تأویلى، بدان عمل نمود.

در این راستا به كلامى از امام باقرعلیه السلام در بیان نخستین اصلِ اقتصاد در زندگى مى‏پردازیم كه مى‏فرماید:

«در بررسى وضعیت اقتصادى خویش ملاك و الگوى خود را آن كس كه بیش از تو مال دارد، قرار نده؛ به گونه‏اى كه آرزوى داشتن آنچه را او دارد، بنمایى و بر آنچه خود دارى، خشنود نباشى!»

در پى این دستورالعمل، امام باقرعلیه السلام به آیاتى از قرآن استناد نموده، و نحوه زندگى رسول گرامى را یادآور مى‏شود:

«فانّما كان قُوتُه الشَّعیر و حلواه التَّمر و وقودُهُ السَّعف اذا وجده (‏6)؛ غذاى رسول گرامى، جو و شیرینى ایشان، خرما و سوخت وى براى تهیه غذا و گرما، شاخه‏هاى درخت خرما بوده، البته تهیه این‏ها هم اگر برایش امكان‏پذیر مى‏بود.»

تكیه و تأكید بر جو و خرما(7) به عنوان مهم‏ترین مواد غذایى مورد استفاده حضرت، بیانگر نوع زندگى و سیره تغذیه‏اى ایشان است. در زمانى كه پیامبر خداصلى الله علیه وآله و سلم بالاترینجایگاه اجتماعى را دارا بود

امام باقرعلیه السلاممی‌فرماید: غذاى رسول گرامى، جو و شیرینى ایشان، خرما و سوخت وى براى تهیه غذا و گرما، شاخه‏هاى درخت خرما بوده، البته تهیه این‏ها هم اگر برایش امكان‏پذیر مى‏بود.

 و رهبرى یك حكومت و بزرگ‏ترین مسئولیت اجرایى را در دست داشتو ساكنان شهر مدینه، از انواع گوشت‏، لبنیات و غذاهاى دیگر استفاده مى‏كردند، خرما و جو، ارزان‏ترین و فراوان‏ترین كالاى موجود بود كه تهیه آن براى محروم‏ترین ساكنان مدینه امكان‏پذیر بود.

با بررسى بیشتر در مى‏یابیم كه این نوع زندگى تنها ویژه شخص ایشان نبوده، بلكه خانواده آن حضرت نیز همین روش را داشته‏اند.

عایشه مى‏گوید:

«والذى بعث محمّداً بالحقّ ما رأى مُنخلاً ولا اَكَلَ خُبزاً منخولاً منذ بعث الله الى ان قُبِضَصلى الله علیه وآله ...(8) ؛ سوگند به خدایى كه محمدصلى الله علیه وآله را به حق برگزید، از آن زمان كه خداوند وى را به پیامبرى برگزیده تا آنگاه كه فراخوانده شد، آرد جوى نرم شده (الك شده) و نان جوىِ با آرد نرم در منزل ایشان دیده نشده است!»

عروة، با تعجب مى‏پرسد: پس چگونه جوىِ سخت را مى‏خوردید؟

عایشه در پاسخ مى‏گوید: پیوسته آخ، آخ، مى‏گفتیم!

پیامبرصلى الله علیه وآله زمانى براى خانواده، چنین برنامه غذایى را اجرا مى‏نماید كه توانایى استفاده از هر نوع امكانات و لوازم را براى بهترین زندگى اقتصادى دارد. روزى زنى از انصار براى منزل پیامبرصلى الله علیه وآله زیراندازى هدیه مى‏آورد، پیامبرصلى الله علیه وآله ضمن آن كه از عایشه مى‏خواهد آن را به وى برگرداند، مى‏فرماید:

«فوالله لو شئتُ لأجرى الله معى جبال الذّهب والفضّة(9)؛ به خدا سوگند! اگر اراده مى‏كردم، خداوند براى من كوه‏هاى طلا و نقره را فراهم مى‏نمود.»

پیامبر گرامى به ما مى‏فهماند كه این گونه زیستن، بر اساس نداشتن و محرومیت نیست، بلكه تفكر و خواست قلبى و عملى خاتم پیامبران این چنین بوده است. حضرت در كلامى فرمود:

«والقُربة الى الله حُبّ المساكین والدّنو منهم(‏10)؛ نزدیكى به پروردگار، با عشق ورزیدن و نزدیك شدن به مسكینان به دست مى‏آید.»

عایشه مى‏گوید: سوگند به خدایى كه محمدصلى الله علیه وآلهرا به حق برگزید، از آن زمان كه خداوند وى را به پیامبرى برگزیده تا آنگاه كه فراخوانده شد، آرد جوى نرم شده (الك شده) و نان جوىِ با آرد نرم در منزل ایشان دیده نشده است!

رسیدن به این «حُبّ» با استفاده از انواع بهترین خوراكى‏ها، صورت نمى‏گیرد. چگونه مى‏توان انتظار هم‌نشینى و همراه شدن با مسكین را داشت و از طرف دیگر به مانند آنان زندگى نكرد؟ حضرت فرمودند: دوست داشتن و نزدیك شدن به مسكینان، عاملى در تحقق قرب به خداوند است.

زمانى مى‏توان به مسكین نزدیك شد كه مانند او به تغذیه خویش بپردازیم. گروه مسكین علاوه بر ناتوانى مالى، امكان استفاده از مواد غذایى را به طور كمّى و كیفى نیز ندارد. در این راستا پیامبرصلى الله علیه وآله و سلم فرموده است:

«والتّباعد من الله الشّبع (‏11)؛ سیر خوردن، باعث دورى از خداوند مى‏شود.»

پیامبرصلى الله علیه وآله و سلم نه تنها خود بر این كلام جامه عمل پوشاند، بلكه در خانواده به چنین سیره‏اى دست یافت، چنانچه عایشه مى‏گوید:

«ما شبع آل محمّدصلى الله علیه وآله غداءً ولاعشاءً من خبز الشّعیر ثلاثة ایام، متتابعات حتى لحق بالله عزّوجلّ (‏12)؛ خانواده محمدصلى الله علیه وآله سه روز پى ‏در پى از نان جو نیز سیر نخوردند، تا این كه ایشان به خداوند عزّوجل پیوست و رحلت كرد.»

عایشه در جاى دیگر آورده است: «خانواده محمدصلى الله علیه وآله، یك شب با شكم سیر نخوابیدند.»(13)

عایشه در مورد زمان شروع این رفتار پیامبر به صراحت مى‏گوید:

پیامبرصلى الله علیه وآله فرموده است: سیر خوردن، باعث دورى از خداوند مى‏شود.

از ابتداى ورود به مدینه، این وضعیت موجود بوده است.»(14)

اگر كارگزاران، رهرو و احیاگر سیره الهى پیامبران علیهم السلام نباشند، چه كسانى توانایى زنده نمودن این تفكر الهى را دارند، تا بدانسان به سیر نمودن گرسنگان و نجات محرومان دست یازند؟! البته این سخن بدان معنا نیست كه این الگو، ویژه مسئولان نظام اسلامى است و بس؛ بلكه هر انسانِ معتقد به خدا و پیرو ادیان الهى باید چنین باشد؛ زیرا پیامبران الهى علیهم السلام نیز در جامعه خویش، این گونه بودند. چنانكه، یاور محرومان و گرسنگان، امیرمؤمنانعلیه السلام مى‏فرماید:

«واِن شئتَ ثَنَّیتُ بموسى كلیم الله -صلى الله علیه وآله - اذ یقول: «ربِّ انّى لِما اَنزلتَ الىّ من خیرٍ فقیر»(15) و الله ما سأله الاّ خُبزاً یأكُلُهُ لانّه كان یأكُلُ بقلة الارض...؛ و اگر خواهى دومین را موسىعلیه السلام مَثَل آرم كه گفت: «پروردگارا! من به چیزى كه برایم فرستى نیازمندم.» به خدا، كه از او نخواست جز نانى كه آن را بخورد كه موسىعلیه السلام از سبزى زمین مى‏خورد. و اگر خواهى سومین را داودعلیه السلام گویم، صاحب مزامیر و زبور و خواننده بهشتیان، كه به دست خود از برگ خرما زنبیل‏ها مى‏بافت و مجلسیان خویش را مى‏گفت: كدام یك از شما در فروختن آن مرا یارى مى‏كند؟ و از بهاى آن زنبیل، گرده‏اى نان جوین مى‏خورد. و اگر خواهى از عیسى بن مریمعلیه السلام گویم: كه سنگ را بالین مى‏كرد و جامه درشت به تن داشت و خوراك ناگوار مى‏خورد و نان و خورشت او گرسنگى بود و چراغش در شب ماه، و در زمستان مشرق و مغرب زمین او را سایبان(‏16) بود و جاى پناه، و میوه و ریحان(‏17) او آنچه زمین براى چهارپایان رویاند از گیاه...»(18)

به راستى سیره رفتارى پیامبر گرامى و سایر پیامبران بیانگر چگونه زیستن‌اند.


پى‏نوشت‏ها:

1-مشكاة الانوار، ص 228، ح 639 .

2-و ما ارسلناك الاّ رحمة للعالمین. (انبیاء / 107)

3-مكارم الاخلاق، ج 1، ص 65، ح 66 .

4-پیمانه‏اى كه به اندازه چهار مُد باشد.

5-توفى رسول الله(ص) و ما خَلَّف دیناراً ولا درهماً ولا شاةً ولا بعیراً. (سیره ابن عساكر، ج 4، ص 70).

6-اصول كافى، ج 2، ص 137، ح 1، باب القناعه، (با اختلاف اندك در اصول كافى، ج 8، ص 168، ح 189.)

7-دانستنى‏هاى تغذیه براى بهبود رشد كودكان، اداره بهبود تغذیه جامعه، چاپ فروردین 1380 ش.

8- سیره ابن عساكر، ج 4، ص71 .

9-همان، ص 74.

10-مكارم الاخلاق، ج 1، ص 320، ح 1024 .

11-همان.

12-سیره ابن عساكر، ج 4، ص71.

13-همان.

14-همان، ص 72.

15-قصص / 24.

16-جائى نداشت كه آن را پناه گیرد.

17-ریحان: هر گیاه خوشبو.

18-نهج البلاغه، ترجمه دكتر شهیدى، خ 160، صص 161 و 162.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
نحوه ارتباط امام باقر(علیه السلام) با خانواده

نحوه ارتباط امام باقر(علیه السلام) با خانواده

نحوه ارتباط امام باقر(علیه السلام) با خانواده
آداب سلوك پیامبر اكرم با خانواده (1)

آداب سلوك پیامبر اكرم با خانواده (1)

آداب سلوك پیامبر اكرم با خانواده (1)
متأهل ها بخوانند !

متأهل ها بخوانند !

متأهل ها بخوانند !
امام علي علیه السلام و تربيت فرزند

امام علي علیه السلام و تربيت فرزند

امام علي علیه السلام و تربيت فرزند
UserName