• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 799
  • يکشنبه 1385/4/11
  • تاريخ :

نظارت همگانى


یكى از اصول نظام اسلامى كه عامل بازدارنده نیرومندى در برابر لغزش مسؤولین امر محسوب‏مى‏شود و جلو هرگونه خطا و اشتباه را در اجراى سیاستهاى اتخاذ شده مى‏گیرد، مساله «نظارت همگانى‏»است. یكایك آحاد امت مسؤولیت نظارت را بر عهده دارند و مساله «نصح الائمة‏» یكى از فرائض اسلامى است.پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله در این زمینه مى‏فرماید:

«من اصبح و لم یهتم بامور المسلمین فلیس منهم‏» (1) .

هر كه روزانه درباره امور مسلمین اهتمام نورزد، از آنان شمرده نمى‏شود.

عبارت «من اصبح‏»، مفاد «روزانه‏» را مى‏رساند یعنى هر روز كه از خواب برمى‏خیزد، اولین چیزى كه باید درباره آن بیاندیشد، همانا امور جارى در رابطه با شؤون عامه مسلمانان است.

همكارى و وفادارى توام با نظارت و حسن مراقبت، بهترین و مستحكم‏ترین پشتوانه‏اى است، كه‏ یك دولت مردمى مى‏تواند بدان اعتماد كند و پایه‏هاى حكومت و دولت را بر اساس آن هر چه استوارتر سازد.

و این گونه اهمیت دادن به شؤون مسلمین، باید عملكرد پیوسته و همیشگى هر فرد مسلمان باشد وعبارت «امور المسلمین‏» تمامى شؤون مسلمانان را در رابطه با مصالح عامه شامل مى‏شود كه از مهم‏ترین آنها جریانات سیاسى، فرهنگى، اقتصادى هستند و هر چه از این قبیل بوده و از شؤون عامه محسوب مى‏گردد، زیرا«شؤون‏» عام است و به - مسلمین كه كلمه جمع است - اضافه شده است. بنابراین مصالح همگانى مورد نظراست. پس هر مسلمانى باید همواره در صحنه حاضر باشد و خود را در اداره شؤون ملت ‏سهیم بداند و با چشمى‏باز و بینشى عمیق، ناظر بر جریانات باشد. در روایت دیگرى پیامبر صلى الله علیه و آله مى‏گوید:

«ثلاث لا یغل علیها قلب امرء مسلم: اخلاص العمل‏لله. والنصیحة لائمة المسلمین. واللزوم‏لجماعتهم‏» (2) .

سه چیز است كه وجدان پاك یك فرد مسلمان، از آن فروگذارى نمى‏كند و بر خود روا نمى‏دارد كه درباره ‏آن كوتاهى نماید: - خلوص نیت در رفتار و كردار خویش و پیوسته خدا را در نظر داشتن. - اندرز پاك و دور از آلایش، نسبت ‏به مسؤولان امر روا داشتن. - پیوستن به بافت جماعت مسلمان و از ایشان كناره نگرفتن.

و این یك وظیفه شرعى است كه آحاد مسلمین، بایستى همواره در جریان امور باشند و نسبت‏به جریانات‏كشور بى‏تفاوت نباشند و كشور و دولت را از خود بدانند و خود را صاحبان حقیقى كشور و مصالح امت ‏بدانند و دولت مردان را خدمت‏گذاران مخلص ملت دانسته، علاوه بر همكارى و وفادارى نسبت ‏به آنان، بر رفتار و كردارآنان نظارت كامل از خود نشان دهند، تا دولت‏مردان پیوسته احساس كنند كه صاحبان حقیقى كشور شاهد و ناظر رفتار آنان مى‏باشند.

در مقابل، وظیفه دولت‏مردان است كه همواره مردم را در جریانات كارها در تمامى ابعاد ‏قرار دهند و هرگز از آنان فاصله نگیرند و آنان را بیگانه ندانند.

و این همكارى و وفادارى توام با نظارت و حسن مراقبت، بهترین و مستحكم‏ترین پشتوانه‏اى است، كه‏ یك دولت مردمى مى‏تواند بدان اعتماد كند و پایه‏هاى حكومت و دولت را بر اساس آن هر چه استوارتر سازد، لذا باید این اعتماد و حس همكارى دو طرفه باشد.

امیرمؤمنان علیه السلام مى‏فرماید:

«فاذا عملت الخاصة بالمنكر جهارا، فلم تغیر العامة ذلك، استوجب الفریقان العقوبة من الله‏» (3)

اگر خواص مرتكب خلاف شوند و عامه مردم بر آنان خرده نگیرند، هر دو دچار سوء عاقبت ‏خواهند گردید.


مسؤولیت رهبر در پیشگاه خدا و مردم

مساله مسؤولیت مقام رهبرى در پیشگاه خدا و مردم از همین وظیفه متقابل رهبر و مردم نشات گرفته،زیرا مقام رهبرى در پیشگاه الهى مسؤولیت دارد تا مجرى عدالت ‏باشد و احكام اسلامى را بدون كم و كاست‏ اجرا نماید و بدین جهت است كه افزون بر علم و اقتدار، عدالت و تقوا نیز در مقام رهبرى شرط است. او همچنین در مقابل ملت نیز مسؤولیت دارد و باید جوابگوى نیازهاى عمومى باشد و در تامین مصالح همگانى‏در همه زمینه‏ها بكوشد و اگر كوتاهى كند یا كوتاه آید و نتواند از عهده آن برآید، از جانب مردم به وسیله‏خبرگان منتخب آنان بركنار مى‏شود كه در اصل یكصد و یازدهم قانون اساسى شرح آن آمده است. امام‏امیرمؤمنان علیه السلام در رابطه با حق متقابل رهبر و مردم و مسؤولیتى كه در مقابل یكدیگر دارند، مى‏فرماید:

«ایها الناس ان لی علیكم حقا، و لكم على حق. فاما حقكم علی فالنصیحة لكم، و توفیر فیئكم علیكم، وتعلیمكم كى لا تجهلوا. و تادیبكم كیما تعملوا. و اما حقى علیكم فالوفاء بالبیعة، و ا لنصیحة فى المشهد والمغیب. والاجابة حین ادعوكم. و الطاعة حین آمركم‏» (4) .

اى مردم، همان‏گونه كه من بر شما حقى دارم، شما نیز بر من حقى دارید. حق شما بر من آن است كه‏هیچ‏گاه از رهنمودهاى خالصانه دریغ نورزم و در تامین رفاه زندگى شما بكوشم و در تربیت و تعلیم‏همگانى كوتاهى نكنم.

امام علیه السلام در این سخن، سه موضوع مهم را مطرح مى‏كند:

1. رهنمودهاى خالصانه، پدرانه و حكیمانه، بدون جهت‏گیرى. كه همه آحاد ملت مدنظر باشند.

2. تامین رفاه در زندگى در سطح عموم و ایجاد اشتغال و رونق دادن به کسب و كار و صنعت و تجارت و بالابردن سطح درآمدها.

3. تعلیم و تربیت‏به صورت فراگیر و فراهم نمودن امكانات پیشرفت‏ بسوى مدارج عالیه دانش و ایجاد پژوهشگاههاى علمى در تمامى زمینه‏ها. البته این با قطع نظر از دیگر وظایف نظام حكومت اسلامى از قبیل ‏حراست از سرزمین اسلامى و ثروت ملى و ارزشهاى دینى و فرهنگى و نیز بالا بردن توان سیاسى و نظامى واقتصادى كشور است كه در دیگر كلمات مولا امیرمؤمنان علیه السلام آمده است. و اما حق رهبر بر ملت، یعنى ‏مسؤولیت امت در مقابل دولت‏ حاكم، این است كه به پیمان خود وفادار باشند و اگر كاستیهایى مى‏بینند، درحضور مسؤولان یادآور شوند و در غیاب آنان در صدد افشاى عیوب و اشكالات نباشند و دستورات را به طوركامل انجام دهند.


پى‏نوشت‏ها:

1) كافى شریف ج‏2ص‏163.

2) بحار الانوار ج‏75 ص‏66 رقم‏5.

3) وسائل الشیعة باب 4 (امربه معروف) ج‏16 ص‏136 رقم 1.

4) نهج‏البلاغة: خطبه‏34 (صبحى صالح) ص 79.

منبع: مجله كتاب نقد، شماره 7 - نویسنده: آیت الله معرفت


لینک مطالب مرتبط:

 حكومت و جامعه الهی 

 دانش اسلامی؛ نگاهی متفاوت، چالشی نو...‌ 

 توسعه سیاسى در نظام سیاسى اسلام 

 اسلام و سرمایه دارى 

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در سیاست خارجی

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در...

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در سیاست خارجی
ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد
اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری
انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی...

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری
UserName
عضویت در خبرنامه