• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1018
  • پنج شنبه 1385/7/13
  • تاريخ :

حد و مرزهاى آزادی(2)



از زاویه ابراز آزادی:

ابراز آزادى به صورت آزادى اجتماعی، آزادى فردی، آزادى جنسی، تشکیل احزاب و راهپیمایى و بیان و اظهار آزادى در رسانه‌ها و مطبوعات، به صورت مقاله،‌ کتاب و سخنرانى‌ مطرح است. استاد درباره ابراز آزادى دو نکته مهم بیان کرده که نوعى حد و مرز براى آزادى به شمار مى‌آید.

به عنوان آزادى نمى‌توان بت‌فروشی، صلیب‌فروشى و گسترش عقائد خرافى را روا دانست و به عنوان آزادى از این گونه عقیده‌ها دفاع کرد؛ زیرا چنین اندیشه‌هایى‌، سبب جمود و رکود اجتماعى مى‌شود و انسان را از رشد و تکامل و ترقى باز مى‌دارد.

الف. آزادى باید در مسیر تکامل باشد.

ب. آزادى بیان به معناى عام آن به دور از فریب و گمراهى باشد.


آزادى در مسیر تکامل

تعریف کنندگان آزادی،‌ در بیان خود، به حدود آزادى نیز پرداخته‌اند و کمتر کسى است که آزادى مطلق و بدون قید را پذیرفته باشد.منتسکیو مى‌‌نویسد:

آزادى به انجام هر کارى که قانون اجازه داده(1) است، مى‌گویند. برابر این دیدگاه آن گونه تلاشها و تکاپوهاى سیاسى آزاد است، که قانون مجاز بداند و در هر حرکت و تلاشى که برخلاف قانون باشد، آزادى نیست. این نشانه‌‌اى روشن براى حد و مرز داشتن آزادى است. "آیزایا برلین" درباره آزادى مى‌گوید:

من آزادى را عبارت از فقدان موانع در راه تحقق آرزوهاى انسان دانسته‌ام.(2)

برابر این نظر، آزادى فرد اهمیت دارد و خواسته‌هاى وى که باید برآورده شود. به طور طبیعى قانون نیز در راستاى این آرزوها تدوین مى‌شود . استاد شهید،‌ آزادى را به نبود بازدارنده در راه رسیدن به کمال و تکامل و رشد و تعالى تعریف مى‌کند:آزادى یعنى نبودن مانع، نبودن جبر،‌ نبودن هیچ قیدى در سر راه پس آزادم و مى‌توانم راه کمال خودم را طى کنم.(3)انسان باید آزاد باشد تا به رشد و تکامل برسد و این رشد و تکامل به سه چیز نیاز دارد: تربیت، امنیت و آزادی. از این روی، در بیان آزادى مى‌گوید:آزادى نبود مانع. انسانهاى آزاد، انسانهایى هستند که با موانعى که در جلوى رشد و تکاملشان هست مبارزه مى‌کنند. انسانهایى هستند که تن به وجود مانع نمى‌دهند بنابراین،‌ کسى که به عنوان آزادى در راستاى گسترش فساد و رذایل اخلاقى تلاش مى‌ورزد، مخالف آزادى است. کسى که در راه نابودى ارزشهاى اجتماعى به تکاپو پردازد، گرچه آزادى را یدک بکشد، طرفدار آزادى نیست. کسى که فحشا و زشتیها  را گسترش دهد، با آزادى میانه‌اى ندارد،‌ چون این تلاشها در راستاى رشد و تعالى و تکامل انسان نیست.آزادى تکامل‌آفرین، ‌این ویژگى‌ها را دارد و داراى این جهت‌گیریهاست:

تعریف کنندگان آزادی،‌ در بیان خود، به حدود آزادى نیز پرداخته‌اند و کمتر کسى است که آزادى مطلق و بدون قید را پذیرفته باشد.

1- آزادى انسان از اسارت طبیعت: انسانى که در زندان زمین حبس شده است،‌ اگر تلاش ورزد و به تکاپو برخیزد،‌ مى‌‌تواند بر آن چیره شود و آزاد گردد.

2- بشر تاکنون گامهاى بلندى در این راه برداشته و به گونه چشمگیر و شگفت‌انگیزى بر طبعیت چیره شده و از آن رها گردیده است:

اگر استقلال و آزادى انسان را در برابر طبیعت در نظر بگیریم بدون شک انسان در برابر طبیعت استقلال و آزادى بیشترى پیدا کرده و از اسارت طبیعت بیشتر آزاد شده (10)

3- آزادى از حکومت خود بر خود: آزادی، رهایى از هواهاى نفسانى خود انسان است. آزادى انسانیت انسان از جنبه حیوانیت خود که از آن تعبیر به (آزادى معنوی) مى‌شود.

انسان داراى دو جنبه است: بشرى و حیوانی. شهید مطهری،‌ آزادى و دموکراسى در غرب را، به معناى آزادى در جنبه حیوانیت انسان مى‌داند. اما در اسلام انسان،‌ انسان به ما هو انسان آزاد و رهاست. به تعبیر روشن‌تر جنبه انسانیت انسان آزاد است، نه جنبه حیوانیت وی.(11)

4- آزاد بودن انسان از محکومیت انسانهاى دیگر: باید توجه داشت که آزادى مطلق در برابر دیگران محال و غیرمعقول است؛ زیرا آزادى یک فرد با آزادى کسانى دیگر، ناسازگارى دارد و آن را محدود مى‌کند.(12)


به دور از فریب و به گمراهى افکندن

پیش از این اشاره شد که استاد، آزادى اندیشه و عقیده برخاسته از اندیشه و تفکر را روا و درخور پذیرش مى‌داند. در بحث از آزادى بیان و قلم، به حد و مرزهاى آن اشاره مى‌کند و از دو گونه کتاب و نوشته سخن به میان مى‌آورد:

کتابهایى که با استدلال و منطق  به موضوعى پرداخته و منطقى بحث کرده است. این کتابها، گاه با اسلام ناسازگاریهایى دارند و از آن جا که نویسندگان آنها، منطقى و اهل دلیل و استدلال و در کار خود صادق هستند، در راه برخورد با آنها ارشادى و در جهت راهنمایى است. اما گروهى ممکن است به دروغ و اغفال دست بزنند، آمارهاى غیرواقعى بدهند و هزاران دروغ به نام‌ آزادى  مطرح کنند و حتى به کسانى بهتان بزنند و سند علیه آنها بسازند و .. اینجاست که مرزى روشن براى آزادى جلوه مى‌کند و آزادى بیان محدود مى‌گردد:

حالا در این جا باید بگوییم چون کشور ما آزاد است، پس باید بگذاریم او حرفهاى خودش را در میان مردم پخش کند و آیا اگر ما جلوى دروغ و اغفال را بگیریم،‌ مرتکب سانسور شده‌ایم؟ حرف ما این است که دروغ و خیانت را باید سانسور کرد و نباید اجازه داد به نام آزادى فکر و عقیده آزادى دروغ در میان مردم رایج بشود.(13)

بنابراین، آنجا که کتاب و مقاله منصفانه‌ و در جهت نقد و انتقاد باشد، باید برتافت و با آنها، با روش احسن برخورد کرد.

اما آنگاه که از راه دروغ و تزویر و بهتان درصدد گسترش فکر و عقیده خود باشند، باید جلو دروغ و تهمت آنها گرفته شود و این مخالفت با آزادى نیست. استاد گاهى از این گونه کتابها با عنوان (اغفال و اضلال) کننده یاد مى‌کند. نشر و خرید و فروش چنین کتابهایى را مردود مى‌شمارد.(14)

همچنین آزادى نگارش و نشر کتابها و مقاله‌هایى که مردم را در جهل و خرافه‌پرستى نگه مى‌دارد و جهل را مى‌گستراند، ناروا مى‌داند.(15)

به عنوان آزادى نمى‌توان بت‌فروشی، صلیب‌فروشى و گسترش عقائد خرافى را روا دانست و به عنوان آزادى از این گونه عقیده‌ها دفاع کرد؛ زیرا چنین اندیشه‌هایى‌، سبب جمود و رکود اجتماعى  مى‌شود و انسان را از رشد و تکامل و ترقى باز مى‌دارد.


پی نوشتها:

1 - منتسکیو، روح‌‌القوانین،‌ مترجم على‌ اکبر مهتدی، ص 294

2- مطهرى‌، انسان کامل، ص 349

3- همان، گفتارهاى معنوى ص 10

4- همان، نقدى بر مارکسیسم؛ مجموعه آثار، ج 13، ص 781

5- همان، پیرامون انقلاب اسلامی، ص 77

6- همان، فلسفه تاریخ، ج 1، ص 286

7- همان، پیرامون انقلاب اسلامی، ص 77

8- همان،‌ نظرى به نظام اقتصادى اسلام، ص 210

9- همان، ص 211

نویسنده:على‌ اکبر رحمتی


ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد
اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری
انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی...

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری
راهبرد سیاست خارجی ایران از منظر حسام الدین آشنا

راهبرد سیاست خارجی ایران از منظر حسام...

راهبرد سیاست خارجی ایران از منظر حسام الدین آشنا
UserName
عضویت در خبرنامه