• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1411
  • پنج شنبه 1383/5/29
  • تاريخ :

مسجد كوفه(1)


اشاره

سیماى مسجد كوفه از منظرآیات، روایات

اقامه نماز جمعه و جماعت ‏حضرت بقیة الله علیه السلام

توسعه مسجد اعظم كوفه

كلاس هاى قرآن در مسجد كوفه

از نشانه ‏هاى ظهور در مسجد كوفه

مسجد كوفه در عصر رجعت


اشاره

مسجد اعظم كوفه یكى از كهن‏ترین اماكن زیارتى منتسب به حضرت بقیة الله ( ارواحنا فداه) مى‏ باشد.

مركز قضاوت، محل نصب منبر، محل تاسیس كلاس‏هاى ‏آموزش قرآن و محل اقامه ‏ى نماز جمعه و جماعت آن حضرت در عهد ظهور مى ‏باشد.

مسجد كوفه در اصل بسیار گسترده بود. مهدى موعود (عجل‏ الله ‏تعالى‏ فرجه ‏الشریف) به هنگام ظهور آن را منهدم كرده، به پایه‏ هاى نخستین برمى گرداند و سه مسجد دیگر در كنار آن بنیاد مى ‏نهد.


سیماى مسجد كوفه از منظرآیات، روایات

روزگارى مسجد اعظم كوفه مركز داورى و دادرسى مولاى متقیان امیرمومنان علیه ‏السلام بود به هنگام ظهورامام عصر(عج) نیز مركز داورى و دادرسى حضرت بقیة الله (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) خواهد بود.

1- امام صادق علیه السلام  در این رابطه مى‏ فرماید: " دار ملكه الكوفة و مجلس حكمه جامعها." (1)؛ مركز حكومت او، كوفه، و مركز قضاوت و دادرسى او مسجد اعظم كوفه مى ‏باشد.

پایگاه تبلیغاتى امام زمان (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) روزگارى شیفتگان خاندان عصمت و طهارت در مسجد اعظم كوفه پیروان منبر امیر بیان، مولاى متقیان علیه‏ السلام  گرد آمده، از بیانات دّر بارش كسب نور مى‏كردند(2)، در هنگام ظهور نیز در پیرامون منبر آخرین امام نور گرد آمده از سخنان گهر بارش فیض مى ‏برند.

2- امام صادق علیه‏ السلام در این رابطه مى‏ فرماید: " كانى انظر الى القائم على منبرالكوفة و حوله اصحابه، ثلاث مائة و ثلاثة عشر رجلا عدة اهل بدر، و هم اصحاب الالویة، و هم حكام الله فى ارضه على خلقه."(3) گویى به سوى قائم علیه‏ السلام مى‏نگرم كه بر فراز منبر مسجد كوفه قرار گرفته، تعداد 313 یارش در اطراف او حلقه زده‏اند. كه پرچم داران و فرمانروایان خداوند برفراز گیتى در میان بندگان خدایند.

3- امام باقرعلیه‏ السلام  در همین رابطه مى‏ فرماید: " یدخل المهدى (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) الكوفة و بها ثلاث رایات قد اضطربت، فیصطفوا له و یدخل حتى یاتى المنبر، فیخطب فلا یدرى الناس ما یقول من البكاء. (4) ؛ مهدىعلیه‏ السلام  وارد كوفه مى ‏شود سه گروه درگیر در یك صف براى او گرد آیند، او بر فراز منبر قرار گرفته، خطبه مى‏خواند، مردم آن قدر اشك شوق مى‏ریزد كه متوجه سخنان او نمى‏شوند.

4- ابان بن تغلب گوید: در محضر امام صادق علیه‏ السلام در ناحیه‏ كوفه بودم . در سه نقطه پیاده شدند و در هر نقطه دو ركعت نماز گزاردند، در توضیح آن سه نقطه فرمودند: یكى از آنها محل قبر امیرمومنان علیه‏ السلام و دیگرى محل نهادن سر مقدس امام حسین علیه‏ السلام بود، اما سومى: و الثالث موضع القائم (علیه‏ السلام) . (5)  سومى محل منبر حضرت قائم علیه‏ السلام  بود.


اقامه نماز جمعه و جماعت ‏حضرت بقیة الله علیه السلام

روزگارى مسجد كوفه محل برگزارى جمعه و جماعت امیر هدایت، شاه ولایت، حضرت على علیه‏ السلام بود، روزگارى بس دراز نیز محل اقامه‏ى جمعه و جماعت آخرین سفیر الهى خواهد بود.

5- امیرمؤمنان علیه‏ السلام در یك خطبه‏ى طولانى به تفصیل از ویژگیهاى مسجد كوفه سخن گفته و مى‏ فرماید: " اى اهل كوفه خداوند به شما نعمت‏هایى عطا فرموده كه به هیچ كس عطا نكرده است. از برترى محل برگزارى نماز شما این است كه اینجا خانه‏ آدم، خانه‏ نوح، خانه‏ ادریس، عبادتگاه حضرت ابراهیم خلیل و عبادتگاه برادرم حضرت خضرعلیه‏ السلام بود و امروزه محل عبادت و مناجات من است. سپس در ادامه فرمود: براى مسجد كوفه زمانى فرا مى‏رسد كه محل برگزارى نماز حضرت مهدى (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) از تبار من، محل عبادت هر مؤمن مى ‏شود. هیچ مؤمنى در روى زمین نمى‏ماند جز این كه به این مسجد بیاید، یا قلبش براى این مسجد پَر بزند. (6)

6- امیرمؤمنان علیه‏ السلام  گشت و گزارى در سرزمین فعلى نجف داشتند، از توسعه‏  روز افزون كوفه صحبت كردند و فرمودند:" در سرزمین حیره (7) مسجدى با 500 در ساخته مى ‏شود كه نماینده‏  حضرت قائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) در آن نماز مى‏گذارد، زیرا مسجد كوفه براى آنها گنجایش نخواهد داشت.

و در آن دوازده امام عادل، امامت مى‏ كند.

راوى پرسید: آیا مسجد كوفه گنجایش آن همه جمعیت را ‏خواهد داشت؟ فرمود: براى آن حضرت چهار مسجد ساخته مى ‏شود كه مسجد كوفه كوچك‏ ترین آنها خواهد بود، و این مسجد (مسجد حیره با 500 در) و دو مسجد در دو طرف كوفه، از این سمت. ( با دست مبارك اشاره فرمودند به سوى بصره و نجف) (8)

7- امام صادق علیه‏ السلام در این رابطه مى‏ فرماید:

هنگامى كه قائم آل محمد علیه‏ السلام قیام كند در پشت كوفه مسجدى تاسیس مى‏كند كه 1000 در دارد و خانه‏هاى كوفه به دو رود كربلا متصل مى ‏شود. (9)


توسعه مسجد اعظم كوفه

نخستین بنیانگذار مسجد كوفه حضرت آدم علیه‏ السلام  مى‏باشد و در گذشته خیلى وسیع ‏تر از ساختمان فعلى آن بوده است.

8- امیرمؤمنان علیه‏ السلام در مقابل در مسجد مى‏ایستاد. تیرى در چله‏ى  كمان نهاده پرتاب مى‏كرد، تیر در میان خرما فروش‏ها مى‏افتاد، مى‏فرمود: تا آنجا جزو مسجد بوده است و مى‏فرمود: قد نقص من اساس المسجد مثل ما نقص فى تربیعه. (10) ؛ از اساس مسجد به مقدارى كم از مربع شدن آن، كم شده است. (11)

9- حذیفة بن یمان گوید: به مقدار 12000 ذراع از مساحت آن كم شده است. (12)

10- مفضل گوید: در محضر امام صادق علیه‏ السلام  بودم، هنگامى كه در آخر بازار سراج‏ها، به طاق زیّاتین - روغن فروش ها-  رسیدیم، از اسب پیاده شد و به من فرمود: " انزل، فان هذا الموضع كان مسجد الكوفة الاول الذى خطه آدم علیه‏ السلام و انا اكره ان ادخله راكبا. (13) ؛ پیاده شو، زیرا اینجا جزو نخستین مسجد كوفه است كه حضرت آدم علیه‏ السلام آن را طرح ریزى كرده بود، من دوست ندارم كه سواره وارد شوم . پرسیدم: چه كسى آن را تغییر داد؟

فرمود: نخستین دگرگونى آن در هنگامه‏  طوفان رخ داد، سپس كسان كسرى، (14) بعدا نعمان (15) و بعدها زیاد (ابن ابیه) آن را تغییر دادند.

11- سابق بربرى گوید: دیدم كه امیرمؤمنان علیه‏ السلام مسجد كوفه را وجب به وجب تا طاق زیات‏ها بنیاد نهاد. (16)

و این دقیقا منطبق مى ‏شود با آخر بازار سراج‏ها كه در حدیث پیشین از امام صادق علیه‏ السلام نقل كردیم .

12- امام صادق علیه‏ السلام فرمود:

ان القائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) اذا اقام رد البیت الحرام الى اساسه، و رد مسجد رسول الله  صلى‏الله علیه ‏و آله ‏وسلم  الى اساسه، و رد مسجد الكوفة الى اساسه. (17)

13- امام باقر علیه‏ السلام  در فرازى از یك حدیث طولانى مى‏ فرماید: اذا قام القائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) دخل الكوفة و امر یهدم المساجد الاربعة حتى یبلغ اساسها. (18) ؛ هنگامى كه قائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) قیام كند وارد كوفه مى ‏شود و فرمان مى‏دهد كه چهار مسجد را ویران كنند تا به پایه‏ هاى نخستین برگردد.

14- امیرمؤمنان علیه‏ السلام در مسجد كوفه خطاب به مسجد كوفه فرمود:

واى بر كسى كه ترا ویران كند واى بر كسى كه مقدمات ویرانى ترا فراهم سازد واى بر كسى كه ترا با آجر بسازد و قبله‏ حضرت نوح را تغییر دهد. و در پایان فرمود: طوبى لمن شهد هدمك مع قائم اهل بیتى، اولئك خیارالامة مع ابرارالعترة . (19) ؛ خوشا به حال كسى كه ویران كردن ترا در حضور قائم اهل بیت من درك كند. آنان برگزیدگان امت در محضر نیكان عترت هستند. در این حدیث‏ شریف از دگرگون شدن قبله‏ حضرت نوح علیه‏ السلام  گفت و گو شده، در این رابطه علامه مجلسى (طاب ثراه) تحقیق بسیار ارزشمندى دارد، علاقه ‏مندان به دائرة المعارف بزرگ بحار مراجعه فرمایند. (20)

15- امیرمؤمنان علیه‏ السلام در حدیث دیگرى در این رابطه مى‏ فرماید:

اما ان قائمنا اذا قام كسره و سوى قبلته. (21) ؛ چون قائم ما (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) قیام كند، مسجد كوفه را در هم مى‏كوبد و قبله‏ ى آن را ا صلاح مى‏ فرماید .


كلاس هاى قرآن در مسجد كوفه

در احادیث فراوانى از تاسیس پایگاه‏هاى آموزش قرآن در مسجد كوفه بحث ‏شده كه به چند نمونه از آنها اشاره مى ‏شود:

16- امام صادق علیه‏ السلام مى‏ فرماید: چگونه خواهید بود هنگامى كه اصحاب قائم علیه‏ السلام در مسجد كوفه خیمه زده، (قرآن را) به شیوه‏ جدید عرضه مى‏دارند، شیوه‏اى تازه كه (آموزش و یا پذیرش آن) برعرب دشوار است. (22)

منظور از شیوه‏ جدید آموزش قرآن به ترتیب نزول آیات است، چنان كه در احادیث دیگر به آن اشاره شده است.

17- امیرمؤمنان علیه‏ السلام در این رابطه مى‏ فرماید: گویى شیعیان خود را مى‏بینم كه در مسجد كوفه خیمه زده، به مردم قرآن را آن گونه كه نازل شده آموزش مى‏دهند. (23)

18- و در حدیث دیگرى در همین رابطه فرمود: كانى بالعجم فساطیطهم فى مسجد الكوفة یعلمون الناس القرآن كما انزل. (24) ؛ گویى ایرانیان را با چشم خود مى‏بینم كه در مسجد كوفه خیمه زده قرآن را آن گونه كه نازل شده، به مردمان آموزش مى‏دهند.


از نشانه ‏هاى ظهور در مسجد كوفه

در منابع فراوانى فرو ریختن دیوار مسجد اعظم كوفه را در شمار نشانه‏هاى ظهور آخرین امام نور بر شمرده‏اند، (25) كه در برخى از احادیث ‏به صورت شفاف بیان شده است:

19- امام صادق علیه‏ السلام در این رابطه مى‏ فرماید:

اذا هدم حائط مسجد الكوفة مما یلى دار عبدالله بن مسعود، فعند ذلك زوال ملك القوم و عند زواله خروج القائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) . (26) ؛ هنگامى كه دیوار مسجد كوفه از سمت ‏خانه‏ عبدالله بن مسعود فرو بریزد، سیطره‏ قوم از بین مى‏رود و هنگامه‏ ظهور قائم (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) فرا مى‏رسد.

علامه‏ مجلسى از صاحب «العدد القویه‏» نقل كرده كه دیوار مسجد كوفه فرو ریخت و این نشانه به وقوع پیوست (27) ، صاحب تاریخ كوفه نیز مى‏گوید: قسمتى از دیوار مسجد كوفه از سمت‏ خانه‏ مختار فرو ریخت و یوسف بن عمر آن را ساخت. (28)

یكى دیگر از نشانه‏هاى ظهور، كشتار دسته جمعى در نزد مسجد كوفه است:

20- امام صادق علیه‏ السلام در این رابطه مى‏ فرماید:

ان لولد فلان عند مسجدكم - یعنى مسجد الكوفة - لوقعة عربة، یقتل فیها اربعة آلاف من باب الفیل الى اصحاب الصابون . براى فرزندان فلان، در روز جمعه‏اى در نزد مسجد شما (مسجد كوفه) حادثه‏اى هست كه در آن در میان باب فیل تا اصحاب صابون، 4000 نفر كشته مى ‏شود، از این رهگذر از این مسیر به شدت دورى بجویید .


 مسجد كوفه در عصر رجعت

در احادیث فراوانى از رجعت پیشوایان و فرمانروایى آنان بعد از حكومت جهانى حضرت بقیة الله (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) گفت و گو شده كه به برخى از آنها اشاره مى‏كنیم:

21- امام صادق علیه‏ السلام در یك حدیث طولانى از رجعت امیرمؤمنان علیه‏ السلام  و فرمانروایى آن حضرت به تفصیل سخن گفته، در پایان مى‏ فرماید:

و عند ذلك تظهرالجنتان المدهامتان عند مسجد الكوفة و ما حوله بما شاء الله . (29) ؛ در آن زمان آن دو باغستان سبز و خرم در نزد مسجد كوفه و در پیرامونش، آن گونه كه خدا  بخواهد پدیدار مى‏گردد.

22- امام صادق علیه‏ السلام  در فراز دیگرى از حدیث‏ یاد شده از نابودى شیطان و یارانش به دست امیرمؤمنان علیه‏ السلام  در واپسین رجعت آن حضرت سخن گفته است. (30)

23- در حدیث دیگرى امام صادق علیه‏ السلام  از كشته شدن ابلیس توسط حضرت بقیة الله (عجل‏ الله ‏تعالى ‏فرجه ‏الشریف) در مسجد كوفه سخن گفته مى‏ فرماید:

 خداوند او را تا روز خروج قائم ما علیه‏ السلام  مهلت داده است. هنگامى كه خدا قائم ما را ظاهر مى‏كند، او در مسجد كوفه خواهد بود، پس ابلیس به حضورش مى‏آید و در مقابلش زانو مى‏زند و مى‏گوید: اى واى بر او از چنین روزى . پس امام او را با دست قدرت مى‏گیرد و گردنش را مى‏زند. (31)


پى ‏نوشت ها:

1- بحارالانوار، ج 53، ص 11 .

2- سید رضى (متوفاى 406 ه . ق) گزیده ‏اى از خطبه‏هاى امیرمومنان علیه‏ السلام  برفراز منبر مسجد كوفه را در كتاب بى نظیر«نهج البلاغه‏» گرد آورده است .

3- بحارالانوار، ج 52، ص 326/  تاریخ الكوفه، ص 100 .

4- روضة الواعظین، ج‏2، ص 263/  كشف الغمه، ج 2، ص 463 .

5- بحارالانوار، ج 100، ص 246/  كامل الزیارات، ص 34 .

6- من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 150/  امالى شیخ صدوق، ص 189/ روضة الواعظین، ج 2، ص 337/ وسائل الشیعه، ج 5، ص 257 .

7- شهرى بود در سرزمین فعلى نجف به فاصله ‏ سه میل از كوفه (معجم البلدان، ج 2، ص 328) .

8- تهذیب الاحكام، ج 3، ص 254/  تاریخ الكوفة، ص 99 .

9- ارشاد شیخ مفید ، ج 2، ص 380/  غیبت‏ شیخ طوسى، ص 468/ اثبات الهداة، ج 3، ص 515/  كشف الغمة، ج 2 ، ص 464.

10- كافى، ج 3، ص 492/  بحارالانوار، ج 100، ص 398 .

11- منظور این است كه مسجد كوفه به صورت مربع بوده،  به قدرى از آن كم شده كه اكنون به صورت مستطیل در آمده است .

12- المزارالكبیر، ص 129/  بحارالانوار، ج 100، ص 396 .

13- كافى، ج 8، ص 234/ تهذیب الاحكام، ج 3، ص 255/  تفسیر عیاشى، ج 2، ص 144/  وسائل الشیعه، ج 5، ص 255/ مستدرك وسائل، ج 3، ص 400/  بحارالانوار، ج 11، ص 331/  ج 100، ص 386/ تفسیر برهان، ج 5، ص 130 .

14- كسرى به سلاطین ایران گفته مى‏شد .

15- منظور از نعمان، «نعمان بن منذر» است . (مرآة العقول، ج 26، ص 296) .

16- بحارالانوار، ج 34، ص 352 .

17- تهذیب الاحكام، ج 5، ص 452 .

18- غیبت‏ شیخ طوسى، ص 475/ اثبات الهداة، ج 3، ص 517.

19- غیبت ‏شیخ طوسى، ص 473/ اثبات الهداة، ج 3 ص 516/  بحارالانوار، ج 52، ص 332 .

20- بحارالانوار، ج 100، ص 431 - 434 .

21- غیبت نعمانى، ص 318/  بحارالانوار، ج 52، ص 364/ ج 92، ص 59 .

22- غیبت نعمانى، ص 319/  بحارالانوار، ج 52، ص 365 .

23- غیبت نعمانى، ص 318/ بحارالانوار، ج 52 . ص 364 .

24- همان .

25- روضة الواعظین، ج 1، ص 262/ كشف الغمه، ج 2، ص 475/ بحارالانوار، ج 52، ص 220.

26- ارشاد شیخ مفید، ج 2، ص 375/  كشف الغمه، ج 2، ص 460/ الخرائج و الجرائح، ج 3، ص 1163/ الصراط المستقیم، ج 2، ص 249.

27- العدد القویه، ص 77/  بحارالانوار، ج 52، ص 275 .

28- تاریخ الكوفه، ص 178 .

29- بحارالانوار، ج 53، ص 43/  تفسیر البرهان، ج 5، ص 485 .

30- بحارالانوار، ج 53، ص 42/ مختصر بصائرالدرجات، ص 27 .

31- تفسیر عیاشى، ج 2، ص 429/  دلائل الامامه، ص 453/  حلیة الابرار، ج 2، ص 681 / تفسیر البرهان، ج 5، ص 486/ بحارالانوار، ج 52، ص 376.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
سیره امامان در شب قدر

سیره امامان در شب قدر

سیره امامان در شب قدر
احادیث نماز

احادیث نماز

احادیث نماز
معراج مؤمن

معراج مؤمن

معراج مؤمن
عرفه روز خداست!

عرفه روز خداست!

عرفه روز خداست!
UserName
عضویت در خبرنامه