• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 5794
  • دوشنبه 1382/12/11
  • تاريخ :

قیام جاودانه

فصل اول: عاشورا و جهان اسلام

- حركت انقلابى عاشورا

-عاشورا، مشعل جاوید

-عدالت و عاشورا در تاكیدهاى پیامبر اكرم (ص)

- شهادت، نفى است و اثبات (نه و آرى)

فصل دوم: عاشورا و انسان نو

- عاشورا و بقاى اسلام

- اشهد ان محمدا رسول الله

-عاشورا، یك "ایست ‏بزرگ".

فصل سوم: عاشورا و عدالت

- طرح موضوع عدالت در خطبه عاشورا

- افسوسى بس گران ...

- نجوا با عاشورا و سخنى در ابعاد ...

سرآغاز

یكى از نشانه‏هاى بسیار سترگ رسالتهاى بزرگ، جداسازى "حق" از "باطل" است، در همه نمودهاى حق و همه نمودهاى باطل.

هنگامى كه بنا بر زمینه‏ها و علتهایى، حق پوشیده گشت، و امورى به نام "حق" خود را عرضه داشت، و كسانى با بهره جویى از این نام پیش افتادند، همواره نیروى حق كنار مى‏رود و جولان باطل مى‏گسترد. و اگر حق از پایگاه عظیم و خورشیدى خویش فروافكنده شد، و باطل میدان دار گشت، براى زندگى و انسان چه ارزشى بر جاى خواهد ماند؟

اینجاست كه رسالت داران بزرگ، و خورشید سازان قرون و اعصار آرام نمى‏گیرند، و براى زدودن سیاهیهاى باطل به پا مى‏خیزند، تا فروغ  دامن گستر حق دوباره جان گیرد و بر پهنه‏هاى زیست انسانى بتابد، و خردها را روشن سازد، و جانها را زنده كند، و حیات حیوانى و منحط را به حیات انسانى و متعالى بدل سازد.

از آغاز سلطنت اموى در دمشق، همه گونه زمینه سازى فراهم آمد تا حق از پایگاه عظیم خود فرو افتد، و فروغ آن نابود گردد، و باطل میدان دار و حاكم باشد، جاهلیت ‏باز گردد و "حزب اموى" پیروز شود. به خلافت رسیدن یزید (با كوششهاى مزورانه، و تهدیدها و تطمیعهاى دربار اموى دمشق، و به شهادت رساندن

بزرگان اسلام، و چه بسا دخالت مرموز ایادى دربار بیزانس، دشمنان قسم خورده اسلام و قرآن)، بزرگترین دلیل وقوع این فاجعه بزرگ بود، یعنى فروافكندن حق و نشاندن باطل به جاى آن، محو اسلام قرآنى و بازگرداندن جاهلیت ‏سفیانى ...

در تاریخ بشر هیچ گاه فاجعه‏اى به این عظمت رخ نداده بود، كه كسى مانند یزید پسر معاویه، در جاى كسى مانند پیامبر آخرالزمان و آورنده قرآن، حضرت محمد بن عبدالله (ص) بنشیند، و به نام خلیفه و جانشین پیامبر خدا و نماینده "نظام قرآنى" و مجرى احكام قرآن بر مردم حكم راند، و سرنوشت اسلام و مسلمانان را تعیین كند؛ موجودى پست و بى مقدار، در جاى بزرگترین انسان كامل سده‏ها و اعصار، اسیرى در دست‏ شیطان، در جاى تلاوتگر آیات قرآن و فریادگر توحید و عدل و احسان، نقطه سیاهى سراسر پستى و تباهى، در جاى خورشید فروغ گستر آفاق تعالى و آگاهى، خمیره‏اى از ضلال جاهلیت، در جاى اشعه زلال هدایت ...

و روشن است كه پیامد این سقوط بزرگ چیست:از میان رفتن همه آثار تربیت قرآنى و شیوع یافتن همه اوضاع منحط جاهلى.

و در چنان هنگامه‏اى - هنگامه زوال ارزشها و افول آثار جهادها و شهادتها - چه جاى زندگى و سكوت بود، در آن تباهستان؛ تباهی زار حاكمیت ‏یزیدى، و فجور و انحطاط و نیرنگ اشرافیت مشرك جاهلى ... كه "لعبت هاشم بالملك ..." را در گوشها مى‏خواندند ...؟ ! و آیا آن چه كس بود كه مى ‏بایست پرچم خورشید را برافرازد، و قله‏هاى كهكشان قرآنى را پرتو افشان سازد، آیا حسین (ع) زنده باشد و اسلام مرده؟ آیا پسر على و فاطمه (ع) جان داشته باشد و قرآن به صورت جسمى بى جان درآمده؟ این چگونه ممكن است؟ عالم مصرى، شیخ محمد محمد مدنى درست مى‏گوید كه فریادى از درون، هماره حسین (ع) را مخاطب قرار

مى‏داد كه: "اى فرزند پیامبر! تو مرد میدان این مبارزه‏اى! "

و آن امام شهیدان خود چنین مى‏گفت: "انى لا ارى الموت الا سعادة، ولا الحیاة مع الظالمین الا برما." (1)

من اكنون خوشبختى را در مرگ مى‏بینم، و از زندگى با این ستمگران به تنگ آمده‏ام.

و مى‏گفت:

"اللهم انك تعلم انه لم یكن ما كان منا، تنافسا فى سلطان ولا التماسا من فضول الحطام، ولكن لنرى المعالم من دینك، و نظهرالاصلاح فى بلادك، و یامن المظلومون من عبادك ..." (2)

خداوندا! تو خود مى ‏دانى كه قیام ما براى آن نیست كه به حكومتى برسیم یا چیزى از مال و متاع دنیا به چنگ آوریم، بلكه ما مى‏خواهیم راه روشن دین تو را به همگان نشان دهیم، و شهرها و آبادیها را از چنگ فساد رها سازیم، تا مظلومان ستمكش نجات یابند و ...

پس رسالت جدا سازى حق از باطل و عدل از ظلم به منظور پایدارى حق و عدل و نابودى باطل و ظلم - همواره - رسالتى عظیم است، و عاشوراى عظیم تجلى تام اداى این رسالت است. به هراندازه فاجعه قرار گرفتن یزید در جاى حضرت محمد (ص) بزرگ است، و ظلمات آفرین، و جاهلیت زنده كن، به همان ‏اندازه حركت ‏بیدارى آفرین عاشورا بزرگ است ... عاشورا دست‏ بلندى است كه از افق شهادت كربلا برآمد، و تا قله خورشید فرا رفت، و تا هماره تاریخ برفراز ماند، و سیاهی هاى جاهلیت از نو جان یافته را - در همه ابعاد الحاد و ظلم و فجور و ظلالت و بی خبرى - از چهره خورشید اسلام و قرآن فرو شست. عاشورا فریادى است كه براى همیشه خواب غفلت را از سرهاى شورگستران آبادیها و افقها بیرون كرد. عاشورا براى همیشه حق را از باطل جدا ساخت، تا دیگر یزیدیان عصرها نتوانند، با پوشش اسلام، جاهلیت را زنده سازند، چه جاهلیت كهن و چه جاهلیت نو.

فصل اول: عاشورا و جهان اسلام

1- حركت انقلابى عاشورا

ما مسلمانان براى ساختن جامعه‏هاى خویش و محتوا بخشیدن به حركتهاى خود سرمشقهایى بسیار داریم. "قرآن كریم" كه داستان انقلابهاى انبیایى را نقل كرده است ‏براى همین منظور است (برهم زدن جامعه ناسالم، و فروافكندن نظام ناسالم و ساختن نظام سالم) . و همچنین است:

- سیره انقلابى پیامبر اكرم (ص) در برابر اشرافیت قریش و سرمایه دارى جاهلیت؛

- حكومت على (ع) و منشورهاى آفتابسان "نهج البلاغه"؛

- خطب فاطمیه در دفاع از آرمان "حكومت قرآنى".

اینها همه مى‏توانند براى هر حركت و انقلابى سرمشقهایى سازنده و تعیین كننده باشند.

یكى دیگر از سرمشقهاى بسیار مهم، در راه شكل دادن به یك انقلاب راستین، محتواى حركت عاشوراى حسینى است ‏به شرط " تبیین درست". آگاهان بی غرض به خوبى مى‏دانند كه این حركت ‏خونین و تكان دهنده، كه همواره كاخهاى ستم را لرزانده، و جانها را بیدار ساخته، و آبادیها را به خود آورده، و ارزشهاى فراموش گشته را از نو زنده كرده است، یك انقلاب سریع و پویا بود كه فاصله "عبادت" را در "مكه" و "شهادت" را در "كربلا" حذف كرد، و نشان داد كه خدا هنگامى به درستى عبادت مى‏شود كه عدالت ‏برقرارباشد، با ستمكاران مبارزه شود، و از ستمدیدگان حمایت ‏به عمل آید، وعدالت هنگامى درست عملى مى‏گردد كه ایمان به خدا در كار باشد و به قصد پرستش خدا تحقق یابد. عاشورا نقطه پیوند میان "توحید" و "عدل" است، یعنى بازتاب فریاد پیامبران: "ان اعبدواالله ... و اوفوا الكیل والمیزان" خداى را بپرستید ... و عدالت اقتصادى را برپاى دارید. عاشورا، حضور مجدد آدم و نوح و ابراهیم و اسماعیل و موسى و عیسى - على نبینا و آله و علیهم السلام - است در قله فریادگرى و هدایت. این كه حسین (ع) را وارث آدم (ع) مى‏خوانیم و زیارت "وارث" را با سلام به آن پیامبران الهى آغاز مى‏كنیم براى همین است، یعنى نقطه اتصال همه حركتهاى الهى و انقلابهاى خدایى، به صورت تجسم دوباره:

1- آدم (ع)، نوح (ع)، ابراهیم (ع)، اسماعیل (ع)، موسى (ع)، عیسى (ع)، محمد (ص)،على (ع)، فاطمه (س)،امام حسن(ع)، در لحظه‏هاى خورشیدى عاشوراى و واقعیت‏ سرشار كربلا ...

2- عاشورا، مشعل جاوید

حركت عاشورا یك حركت قرآنى (انقلابى) است، حركتى كه فرزند متقى و رشید و آگاه پیامبر (ص)، در راه زنده كردن قرآن و فعال ساختن ارزشهاى فراموش شده اسلام آن را پدید آورد. این حركت نخست ‏با درخواست فراوان و اصرار آمیز جمع بسیارى از مسلمانان، و برخى از مبارزان آگاه متعهد و با سابقه آغاز گشت، و پس از حوادثى كه پیش آمد، و بعد از تذكرهاى بسیار و سخنرانیهاى فراوان در جهت ‏بیدار كردن سپاه اموى كوفه و شام و نپذیرفتن آنان سخن حق و عدل را، كار به درگیرى و جنگ كشید. و در این هنگام امام حسین (ع) و یاران او، با كمال شهامت و آزادگى و استقامت و فداكارى، در دفاعى مقدس از مرزهاى دین توحید و عدل، با ایمانى ژرف و حماسه آفرینى‏هایى شگرف، به آستان شهادت سر نهادند، و در راه بقاى دین خدا جان دادند، و

تجلى آیین محمدى را جاودان ساختند.

بدین گونه عاشورا ... نشان بزرگ افتخار است كه تاریخ آن را به سینه اسلام آویخته است ... و مشعل جاوید هدایت است كه تاریخ آن را بر سر راه فرزندان اسلام قرار داده است. و این فرزندان اسلامند در همه سرزمینهاى اسلامى و در همه زمانها، كه باید آن را زنده  بدارند و مراسم عاشورا را - با یاد كرد هماره اهداف والاى آن - برگزار كنند. و از مكتب انسان ساز و مجاهد پرور عاشورا پیوسته بهره مند گردد.

حسین (ع) فرزند پیغمبر اسلام است، با آن همه احادیث و سخنان كه شیعه و سنى درباره او از پیامبر اكرم (ص) نقل كرده‏اند.

بنابراین، چگونه مسلمانان جهان حاضرند از یاد شهادت نور چشم پیامبر خود، كه در راه حفظ دین و پایدارى آیین آنان شهید گشته است، و خود و خاندان خود را آن گونه فداى دین كرده است، غفلت كنند، چگونه؟ ... و چگونه غیرت و شرف و شهامت و انسانیت و اسلامیت آنان اجازه مى‏دهد كه از كنار این حادثه بزرگ به سادگى بگذرند، چگونه؟ ... و چگونه ارادت و محبتشان به پیامبر خدا، محمد مصطفى (ص)، مى‏گذارد كه این خون مقدس را فراموش كنند، چگونه؟ ...

3- عدالت و عاشورا در تاكیدهاى پیامبر اكرم (ص)

پیامبر بزرگوار (ص)، درباره چیزهایى بسیار به سختى تاكید فرموده و آنها را یادآور شده است، عدالت و "عاشورا" از جمله این تاكیدهایند.

- اجراى عدالت

واى، كه تا چه‏ اندازه در این باره تاكید كرده‏اند، به طورى كه دین اسلام، دین "توحید و عدل" خوانده شده است، عدل به همه معانى و در همه مصداقهاى آن. همه مسلمانان خداى متعال را "عادل" مى‏دانند، پس او چگونه به ظلم راضى است؟ هرگز چنین نیست. عدل جز ذات دین است؟ و همین عدل است كه پیامبر (ص) فرموده است:

"یك ساعت اجراى عدالت ‏بهتر است از هفتاد سال عبادت، شبانه روز نماز و روزه". (3)

و خوشبختانه براى فهمیدن معناى "عدل" نیازى به كسى و تعریفى و فلسفه‏اى نداریم، زیرا از امامان معصوم (ع) در این باره صریحترین بیان، در معتبرترین كتاب آمده است. شیخ بزرگوار كلینى، از حضرت امام جعفر صادق (ع) نقل كرده است كه فرمود:

"اگر در میان مردم به عدالت رفتار شود، همه بى نیازى خواهند گشت". (4)

پس عدالت اجتماعى و اقتصادى یعنى رسیدن به زندگى منهاى فقر. پس هر جا فقر است عدل نیست. و هر جا عدل نیست توحید نیز – چنان كه باید - نیست.

- عاشورا ...

پیامبر اكرم (ص) درباره عاشورا - قبل از وقوع حادثه - سخن گفته است، و تاثیر حیاتى آن را در سرنوشت اسلام یادآور شده است.

در این باره نیز عالمان سنى و شیعه احادیث متعدد نقل كرده‏اند، و همچنین درباره موقعیت ‏حضرت امام حسین (ع) . (5)

یكى از این احادیث، حدیث معروف "حسین منى و انا من حسین" است، یعنى حسین از من است و من از حسینم. و این معنى بسیار عظیم است و بسیار مهم، (6) و اشاره دارد به حقیقت استثنایى "عاشورا" در تاریخ اسلام.

4- شهادت، نفى است و اثبات (نه و آرى)

و اما حدیث مذكور (حسین منى ...)، حكمت آن بسیار روشن است، زیرا كه شهادت حضرت امام حسین (ع)، با آن چگونگى، دو معنى داشت:

1- نفى آنچه به نام اسلام مطرح بود.

2- اثبات آنچه از اسلام فراموش گشته و انكار شده بود. (7)

و این هر دو با هم، یعنى احیاى اسلام. در حكومت كسى چون یزید بن معاویه، اسلام محو گشته بود، و ضد اسلام به نام اسلام مطرح بود. دین توحید و عدل به نظامى طاغوتى و اشرافى منش (مانند دوران ابوسفیان و بنى امیه در عهد جاهلیت)، بدل گشته بود، به جاى توحید و عدل انكار وحى بود و نشر ظلم ... (8) و این بود كه عاشورا دنباله "جنگ بدر" بود، یعنى جهاد با جاهلیت از نو زنده گشته، جاهلیت ‏سلطنت اموى به نام خلافت اسلامى و از اینجاست كه در زیارت سردار رشید عاشورا و پرچمدار سپاه قرآن، یعنى حضرت ابوالفضل العباس (ع) آمده است:

"اشهدالله: انك مضیت على ما مضى به البدریون."

من خدا را گواه مى‏گیرم كه تو - اى شهید بزرگوار- همان راهى را رفتى كه شهیدان جنگ "بدر" (در ركاب پیامبر خدا) رفتند.

آرى، جنایات بنى امیه و پس از آنان بنى عباس در تاریخ اسلام معروف است. اگر تاریخ بر همان منوال مى‏گذشت و عاشورایى پدید نمى‏آمد، و سپس مجاهدات و جانفشانى‏هایى كه دیگر امامان و فرزندانشان (سادات حسنى و سادات حسینى) كردند نمى‏بود، امروز چه بسا اسمى از اسلام و قرآن و نماز و قبله و حج و جهاد نبود. پس عاشورا به گردن همه مسلمانان - چه سنى و چه شیعه - حقى بزرگ دارد، حقى به عظمت ‏بقاى اسلام و قرآن، و برقرارى قبله و نماز و ادامه حج و جهاد ...

این است كه این یك تكلیف سترگ و ژرف اسلامى است كه مسلمانان بدانند كه خاندان پیامبر (ص) آن همه مصائب سنگین را كه در طول زمانى دو قرن و نیم، و سپس فرزندانشان در طول قرنها و سده‏ها تحمل كردند براى چه بود. آنهمه مصائب كه تحمل كردند، و خود و فرزندان و خاندان و حتى كودكان شیرخوار خود را در راه اسلام دادند، و در یك دوره طولانى 250 ساله، نسل‏اندرنسلشان در مبارزه و شهادت و رنج و اسارت و زندان و شكنجه و تبعید و محرومیت ‏به سر بردند، و پس از واقعه بزرگ كربلا، واقعه شهادت على بن محمد - فرزند امام محمد باقر (ع) - و یارانش در "مشهد اردهال"، و شهادت زید بن على بن الحسین (ع) و یارانش

در "كوفه"، و شهادت حسین بن على حسنى و یارانش در "فخ" (نزدیك مكه) و سپس واقعه‏ها و شهادتهاى دیگر، و زندانها و شكنجه‏هاى دیگر كه پیش آمد ... اینها همه براى این بود كه دین خدا باقى بماند و مشعل جاوید هدایت فرونیفتد، و به دست آیندگان برسد، و انسانها در هرعصر و نسل بتوانند از فروغ هدایت ‏بهره گیرند، و كتاب خدا را در دسترس داشته باشند، و به آیین محمدى بگروند، و ارزشهاى الهى و معیارهاى سعادت و نجات را بشناسند. و هم اكنون همین ‏اندازه از میراث دین كه به ما و نسلهاى ما رسیده است از بركت مجاهدات و مبارزات خاندان پیامبر اكرم (ص) است و مصیبتهاى بزرگى كه دیدند و رنجهاى توانفرسایى كه پذیرا شدند. و اگر جز این بود امروز دین نبود؛ از امثال یزید بن معاویه و متوكل عباسى دینى بر جاى نمى‏ماند.

بدین گونه یاد آن مصیبتها و مجاهدتها از نظر حقشناسى ضرورى، و از نظر ساختن انسان متعهد و جامعه با رسالت وظیفه است.

به خوبى روشن است كه مقصود اصلى، حفظ دین خدا، و بیدارى مردم، و مبارزه با ظلم و ستم و استوارى معالم قرآن است. (9) و زنده كردن آن مصیبتها و تجسم بخشیدن به آن حماسه ها، همواره باید در همین جهت قرار داشته باشد، یعنى در جهت هوشیارى مردم و بیدارى افكار، نه در جهت تخدیر اذهان و تسلیم نفوس در برابر طاغوتان و طاغوتیان سیاسى و اقتصادى.

فصل دوم: عاشورا و انسان نو

1- عاشورا و بقاى اسلام

امام حسین (ع) بر همه انسانهاى پس از خود تا آخر تاریخ و بر همه بشریت و تمدنهاى پس از خود حق دارد، و همه - هر كدام به گونه‏اى - مرهون و مدیون اویند؛ زیرا اگر امام حسین (ع) نبود عاشورا نبود، و اگر عاشورا نبود اسلام نمى‏ماند، و اگر اسلام نمانده بود تمدن اسلامى پدید نمى‏آمد تا مایه اصلى تمدنها و پیشرفتهاى بعدى و ظهور رنسانس در غرب بشود؛ و در آن صورت این تمدن كنونى وجود نداشت.

آیا با وجود حكومتهایى سفاك و بى اعتماد و تابع جاهلیت كه اصل وحى الهى و نبوت محمدى را منكر بودند، مانند حكومت‏یزید و ولید بن یزید بن عبدالملك ... اسلام بر جاى مى‏ماند، و به سده چهارم و پنجم مى‏رسید، و آن تمدن شكوفا و سترگ پدید مى‏آمد، و آن علم و فرهنگ و ادبیات و اخلاق و حقوق و طب و شیمى و صنعت و فیزیك و ریاضیات و تكنیك ... سامان مى‏یافت تا به تدریج‏ به دست غربیان افتد و تمدن كنونى آنان را پایه ریزى كند، و آنان را به آستانه "رنسانس" برساند، و از ظلمات و جهل و عقب ماندگى قرون وسطى رهایى بخشد؟ و اینها همه در تاریخ مسلم است. (10)

در اینجا براى جوانان و كسانى كه به متون تواریخ مراجعه‏اى ندارند، و كم كم از شناختن واقعیات آن روزگار (و احوال و اوضاع دوران سلطنت اموى و اهداف امویان) دور شده‏اند، خوب است ‏خلاصه‏اى آورده شود. فرزندان امیه كه خلافت اسلامى را تصاحب كردند، و با تفكر و عقیده وصایت و امامت (و این كه پیامبر اكرم (ص)، خود جانشین و وصى داشته است و آن وصى را به عنوان پیشواى مسلمانان، پس از خود به امر خداوند متعال معرفى كرده است، تا جامعه اسلامى را براساس ملاكهاى قرآنى بسازد، و خود عالم به قرآن و عامل به قرآن باشد)، به شدت مبارزه مى‏كردند، در این راه خونها ریختند و جنایتها كردند، كه یكى از آنان واقعه كربلاست. هدف اصلى شان محو اسلام و از میان بردن قرآن و حذف كامل دین خدا و نام محمد (ص) بود از صحنه زندگى، و بازگرداندن مردم به دوران جاهلیت.

در این باره به‏ اندازه یك كتاب چند جلدى مدرك و سند در تواریخ و مدارك اسلامى وجود دارد كه نمى ‏توان اكنون آنها را مطرح  ساخت. در اینجا به چندین اشاره و مطلب كوتاه بسنده مى‏كنیم و همانها واقعیات را تا حدودى مى‏نمایاند:

رئیس بنى امیه ابوسفیان بود. معروف است كه وى روزى خطاب به افراد قبیله خود چنین گفت:

"یا بنى امیة! تلقفوها تلقف الكرة." (11)

اى فرزندان امیه! با خلافت اسلامى مانند توپ، بازى كنید و آن را (در میان خود نگاه دارید و) به یكدیگر پاس دهید.

این جمله ابوسفیان در تاریخ معروف است. و مى‏بینید كه اصلا، سخن از دین و خدا و معاد و عقیده و تعهد و عدالت و حق و انسانیت در كار نیست، بلكه سخن از فرصت طلبى است كه حال كه دسترسى به خلافت اسلامى (و نشستن در جاى آورنده وحى) پیدا كرده اید و بر مسلمانان و سرزمینهاى اسلام استیلا یافته اید، آن را همواره در میان خود بچرخانید و نگذارید از دست ‏شما خارج گردد.

ابوسفیان در اواخر عمر نابینا شده بود. این عباس مى‏گوید: به خدا سوگند ابوسفیان یك منافق بود و به ظاهر اظهار مسلمانى مى‏كرد. روزى در محفلى بودیم كه ابوسفیان - در روزگارنابینایى - در آنجا بود. على (ع) نیز حاضر بود. در آن هنگام موذن شروع كرد به اذان گفتن، تا رسید به جمله "اشهد ان محمدا رسول الله"، ابوسفیان گفت: "در مجلس، كس غیرى هست؟ " یكى از حاضران گفت: "نه! " ابوسفیان گفت: "ببیند، این هاشمى - یعنى حضر ت محمد (ص) - اسم خود را در كجا قرار داد و چگونه بالا برد." على (ع) فرمود: "خدا چشمان تو را در مصیبت ‏بگریاند، خداوند اسم او را بالا برد، چنان كه خود فرموده است:

"و رفعنا لك ذكرك" ؛ ما نام و آوازه تو را بلند كردیم.

ابوسفیان گفت: "خدا چشمان كسى را در مصیبت ‏بگریاند كه به من گفت در مجلس كس غیرى نیست." (12)

از این نقلهاى تاریخى و مستند درباره ابوسفیان بسیار است. (13) اصل كیفیت مسلمان شدنش نیز دلیل بر عدم اعتقاد اوست كه باز معروف است. و اما فرزندش معاویه، كسى است كه امیرالمومنین (ع) - كه پس از عثمان حتى به قول اهل سنت نیز خلیفه بود و اطاعتش واجب بود - آن گونه جنگید، و پس از شهادت آن امام به دست ابن ملجم مرادى اظهار شادمانى كرد، چه بسیار از بزرگان شیعه را (كه همه از بزرگان اسلام و از عابدان و پرهیزگاران بودند مانند "حجربن عدى") به شهادت رسانید ... (14) و نور چشم پیامبر(ص) و حجت‏ خدا، و پشتوانه عظیم ارزشهاى اسلامى، امام حسن مجتبى (ع) را با سم شهید كرد؛ و سرانجام مثل یزید كسى را، بر

مسلمانان - به نام خلیفه و جانشین پیامبر خدا - مسلط ساخت. و همین اقدام بس است ‏براى روشن ساختن ماهیت او و اهداف او، به عنوان یكى از چند چهره شاخص بنى امیه.

و آیا كافى نیست ‏براى ویران كردن بنیاد اسلام كه كسى مانند یزید خلیفه شود؟ آیا معاویه فرزند خود را نمى‏شناخت؟ (15) آیا با وجود اشخاص بزرگ و متعهدى در میان امت، كه پاره‏اى خود از اصحاب پیامبر (ص) بودند و پیامبر اكرم را درك كرده بودند - صرف نظر از حضرت امام حسین (ع) درست‏ بود كه معاویه آنهمه جنایت مرتكب شود (از جمله شهید كردن امام حسن مجتبى (ع)، و كشتن حجربن عدى، و كشتن بسیارى دیگر از بزرگان صحابه و شیعه)، تا براى مثل یزید كسى از مسلمانان بیعت ‏بگیرد؟ و آیا چرا "اصل شورى" را زیر پا گذاشت؟ آیا در واقع او به چه چیز معتقد بود و به چه چیز متعهد؟

مورخان معتبر نقل كرده‏اند كه حسن بصرى مى‏گفته است:"معاویه چهار كار كرد، كه تنها یكى از آنها بس است كه او را به هلاكت ابدى برساند:

1- مسلط شدن بر امت اسلام بر فرصت‏ طلبى، به كمك اشخاصى سبكسر و بى شخصیت و اختصاص دادن حكومت ‏به خود، بدون مشورت و نظرخواهى از مردم، با این كه هنوز، جمعى از اصحاب پیامبر (ص) و صاحبان فضیلت در میان مردم بودند.

2- به خلافت رساندن فرزندش یزید، آن میگسار باده پرست فاجر فاسد (تعبیرهاى حسن بصرى).

3- زیاد بن ابیه (زنا زاده) را فرزند پدر خویش قرار دادن، برخلاف سخن پیامبر (ص) كه فرموده بود: "فرزند از آن زنا شویى شرعى است، و جزاى نابكار سنگ است".

4- كشتن حجربن عدى؛ واى بر معاویه از كشتن حجر و یاران حجر." (این جمله را دوبار گفته است) . (16)

اما یزید بن معاویه، تاملى كوتاه در گفته‏ها و اعمال او - و گفته‏هاى بزرگان تاریخ اسلام درباره او - كافى است كه مقاصد او را روشن كند. او در سخنان و اشعار چندى كه از وى نقل شده است، دین و وحى و قرآن را انكار كرده است. و اما در عمل، چه از این بالاتر كه پسر پیامبر (ص) را شهید كند، و سربریده او را در تشت طلا گذارد، و بر لبان او چوب بزند، و خاندان پیامبر (ص) را آن گونه اسیر كند و در شهرها و بیابانها بگرداند؟ آیا چنین كسى به این پیامبر و این دین و این قرآن اعتقاد دارد؟ و حافظ دین و قرآن خواهد بود؟

و یزید همان كسى است كه جمعى از لشكر او، به دستور او مردم مدینه را قتل عام كردند، و سپس به غارت شهر پرداختند، و اموال و زنان اهل مدینه را تا سه روز بر خود مباح ساختند، و لشكر فاسد یزید - كه مانند خود او بودند - به اعمال منافى عفت دست‏ یازیدند، و دست تعدى بر اموال و اعراض مسلمانان گشودند، و فساد و بی شرمى ر ا به نهایت رساندند تا جایى كه در مسجد پیامبر (ص) ... (17) همچنین این لشگر سپس به مكه رفتند، و به هنگام درگیرى با عبدالله بن زبیر، خانه خدا را نیز به منجنیق (توپ جنگى قدیم) بستند و آن را ویران ساختند.

بسیارى از بزرگان مسلمین به معاویه تذكر دادند (و حتى سخنانى تند به او گفتند)، تا یزید را بر اسلام و مسلمانان مسلط نسازد، از جمله احنف بن قیس، (18) كه در ضمن سخنانى خطاب به معاویه گفت:

"... تو از همه بهتر یزید را مى‏شناسى، كه شب و روز به چه چیز سرگرم است، و در پنهان و آشكارا چه مى‏كند، و چه عنصرى است و چه كاره است ... اگر یزید را بر حسن (ع) و حسین (ع) مقدم بدارى - و تو خوب مى‏دانى این دو بزرگوار از چه عظمتى برخوردارند - در نزد خدا هیچ عذرى ندارى..." (19)

و هنگامى كه اهل مدینه منوره - مركز سیاسى و اجتماعى و فرهنگى اسلام در آن روزگار، و شهر انصار و اصحاب - تنى چند از بزرگان خود (از جمله، عبدالله غسیل الملائكه، عبدالله بن ابى عمر و مخزومى، منذربن زبیر و ...) را براى شناسایى یزید به دمشق فرستادند. آنان پس از دیدن و آزمودن یزید، هنگامى كه به مدینه بازگشتند، گفتند:

"ما از نزد كسى مى‏آییم كه دین ندارد، مى‏  مى آشامد، سرگرم نوازندگى و عیاشى با دختران ترانه خوان است، سگ بازى مى‏كند، و همدم دزدان و اوباش است ..." (20)

2- اشهد ان محمدا رسول الله

اینها و دهها سند معتبر از این دست - كه همه حاكى از واقعیات تاریخى است - روشن مى‏سازد كه قصد اصلى سلطنت دمشق، و بیعت گرفتن براى یزید، ویران سازى  بنیان اسلام و محو قرآن كریم از صفحه روزگار بوده است، تا یادى از "اشهد ان لااله الاالله، اشهد ان محمدا رسول الله"، برجاى نماند. و از اینجا معنا و واقعیت ‏سخن بانوى بزرگوار، حضرت زینب كبرى (س) به خوبى آشكار مى‏شود كه در ضمن سخنان خود در مجلس یزید فرمود: "فوالله لا تمحو ذكرنا، ولا تمیت وحینا". (21) اى یزید! به خدا سوگند نمى‏توانى یاد آل محمد را از میان ببرى و قرآن را براندازى.

بانوى بزرگوار خود به خوبى در جریان امور بود و از نزدیك اوضاع را مى‏دید، از این رو - با اطمینان و قاطعیت - یزید را در صدد از میان بردن اسلام و قرآن و برگرداندن مردم به دوران جاهلیت معرفى فرمود، آن هم در حضور خود یزید، و در مجلس رسمى دربار دمشق، با حضور رجال دمشق و دعوت شدگان رسمى ... و اگر جز این بود، و فضاى سلطنت اموى شام این امر را تایید نمى‏كرد، و كردار یزید شاهدى بزرگ بر این هدف شوم نبود، یزید مى‏توانست از همین سخن نقطه ضعفى بگیرد و با شدت هرچه بیشتر با این اظهارات مخالفت ورزد و آنها را رد كند، و گوینده سخن را محكوم سازد. اما سخن یاد شده بیان واقعیتى بود كه فضاى آن حكومت و كردار بنى امیه آن را - مثل روز - روشن ساخته بود.

این گونه بود واقعیت این فرزندان ناپاك جاهلیت، كه بر اسلام و مسلمین چیرگى یافتند، و آن گونه عمل مى‏كردند. نمونه‏اى دیگر ولیدبن یزید بن عبدالملك مروانى بود، كه به هنگام خلافت‏ خود، قرآن كریم را به تیر بست، و خطاب به كتاب الهى گفت: "هنگامى كه نزد خدا رفتى بگو ولید مرا با تیر پاره پاره كرد". (22) این ملحد بی شرم خلیفه بود، و این ماهیت ‏بنى امیه و سلطنت ‏بنى امیه بود؛ و این بود رفتارشان با دو یادگار هدایت، قرآن و عترت، كه پیامبر اكرم (ص) در میان امت‏ باقى گذاشته بود، و آن همه درباره آن دو رمزهدایت ‏سفارش كرده بود، و فرموده بود كه دیندارى و رستگارى در پیروى از قرآن و عترت است. آرى، این اسلام ستیزان حقیقى و جاهلیت دوستان واقعى همواره مى‏كوشیدند تا اسمى از اسلام نباشد و ورقى از قرآن نماند و شاخصى از اهل بیت پیامبر (ص)، مورد رجوع كسى قرار نگیرد.

در اینجا توجه به یك گفتگوى كوتاه - ولیكن ژرف و آگاهى آفرین - بسیار مناسب است تا نشان دهد كه هدف "حزب اموى" (این جریان شرك و اشرافیت و تكاثر و سرمایه دارى جاهلیت) چه بود، و عاشوراى حسینى چه كرد.

هنگامى كه امام سجاد (ع)، پس از فاجعه كربلا، با خاندان امام حسین (ع) به مدینه بازگشتند، و در آن ‏اندوه بزرگ غرق بودند، روزى یكى از بنى امیه (ابراهیم بن طلحة بن عبیدالله)، از روى سرزنش به آن حضرت گفت: "من الغالب؟ "، یعنى پدرت رفت ‏به كربلا و جنگ كرد و كشته شد، اكنون چه كسى غالب و پیروز گشت؟ (پدر تو و یارانش كشته شدند، پس چه نتیجه‏اى گرفتید؟) .

امام سجاد (ع) فرمود: "اذا دخل وقت الصلاة، فاذن و اقم، تعرف الغالب." (23) هنگامى كه وقت نماز رسید، اذان و اقامه بگو، خواهى فهمید چه كسى غالب و پیروز است.

این پاسخ به فرد سرشناسى از خاندان اموى، به خوبى و روشنى مى‏گوید كه شما بنى امیه مى‏خواستید اذان نماند، نماز نماند، واشهد ان محمدا رسول الله برافتد؛ و حال دیدید كه چنین نشد، و اذان ماند، و نماز ماند، و دین خدا ماند و ... و شما كمترین موفقیتى به دست نیاوردید؛ پس كربلا پیروز است نه دمشق، و حسین (ع) پیروز است نه یزید، و اسلام پیروز است نه جاهلیت.

و این بخشى بود از كردار دین ستیزانه اینان در طول تاریخ سیاه هزار ماه خویش. (24) اكنون به خوبى روشن مى‏شود كه "عاشورا" یعنى چه، و امام حسین (ع) یعنى كه؟ ... در حدیث نبوى – چنان كه پیشتر گذشت - رسیده است كه پیامبر اكرم (ص) فرمود: "حسین منى و انا من حسین." حسین از من است و من از حسینم.

معناى جمله نخست روشن است، حسین از من است ‏یعنى فرزند من و نواده من است. درباره معناى جمله دوم (من از حسینم) گفته‏اند، یعنى بقاى دین من و آیین من به وسیله حسین است؛ و دین اسلام از حسین (ع) قوت مى‏گیرد، و با شهادت او از نابودى مصون مى‏گردد و باقى مى‏ماند. و از اینجاست كه گفته‏اند: دین اسلام، "محمدى الحدوث" و "حسینى البقاء" است، كه اگر شهادت عاشورا - با آن ابعاد ویژه - نبود، در اثر حكومت كسانى مانند یزید بن معاویه و ولید بن یزید بن عبدالملك و... - به مرور زمان - اثرى از اسلام و قرآن برجاى نمى‏ماند. حدیث مذكور، در مدارك شیعه و سنى آمده است. (25)

درباره اهمیت عاشورا كتابها و مقاله‏هاى بسیارى نوشته شده است، از جمله:

- " نهضة الحسین (ع) "، كتابى عمیق و زیبا، از علامه مجاهد و مصلح، سید هبة‏الدین شهرستانى عراقى (م: 1386ق) ؛

- "الكلام حول النهضة الحسینیة"، بحثى پرمحتوى، از علامه امینى (م: 1390ق)، "الغدیر" ج‏3، ص‏258- 264، نیز بحث "اضرار خلافة مثل یزید".

- "چرا حسین (ع) قیام كرد؟ "، از استاد محمدتقى شریعتى مزینانى (م: 1366ش) .

3- عاشورا، یك "ایست ‏بزرگ".

از سر درد و دریغ مى‏گویم، افسوس كه شیعه بیشتر بر "مصائب عاشورا" گریست، و كمتر در "مسائل عاشورا"اندیشید. شیعه عاشورا را نگاه داشت لیكن درست نشناساند. آفرین بر او كه نگاه داشت، و دریغا از او كه نشناساند. و حتى فرزندان ائمه (ع) و جوانان مومن و غیور شیعه، چه بسیار - در طول تاریخ تا هم امروز - كه پرتوى از عاشورا را در سرزمینها تكرار كردند، در روزهایى عظیم و خدایى، روزهایى كه خون گرم جوانان عرصه‏ها را رنگین كرد، و تلالو آفتابها را لاله وار ساخت، و حضور لاله‏ها را جشن گرفت، و دلها

داغدار گشت و سرها پرشور، و پیكرها زیر سنگ سنگین حادثه مجروح، و گونه‏ها با خون افشان دلهاى خونین سرخ، و فضاى شهرها و روستاها خونفشان و بیدار، و جنازه‏هاى خونین سر دستها در حال پرواز، و زمان غرق در هیبت ‏حادثه، و زمین در گامها لرزان و مرعوب، و گورستانها آماده پذیرایى پاره‏اى از پیكرشان در ماهیت تاریخ ادغام گشته، و قله‏ها خاضع در برابر چكادهاى صبر و پایدارى، و چشمها خیره به امواج توفنده شهرها و آبادیها، و تاریخ  سرخوش از سرشارى ذات لحظه، و حیات سرمست از بشكوهى مضمون، و روزها سرگرم شمارش نفسهاى آفتاب، و آزادگى نمازگزار در معبد توحید، و حماسه معتكف در ساحل ایمان، و فرشتگان مجذوب والاییهاى انسان، و دلها - پاسدارى  شرف و ناموس و خاك را - پرستنده ایثار ...

آرى، همه معیارهاى الهى، و معالم ربانى، و تجلیهاى قرآنى، و ارزشهاى انسانى، و انفجارهاى وجدانى در سایه "قیام حسینى" پناه جست، و همه ضد معیارها و ضد ارزشها و ضد وجدانها در دربار یزید و سپاه شام و كوفه ... و زندگیها دو گونه گشت: حسینى و یزیدى، هرچه عدالت است‏ حسینى است و هرچه دور از عدالت، یزیدى. و ركن مهم عدالت، عدالت معیشتى و اقتصادى است، تا انسانها به تمایزهاى قارونى مبتلا نگردند، و سقوط نكنند، توانگر از طغیان، و محروم از حرمان ...

هر قطره‏اى از اقیانوس عاشورا، یك شعور ناب قوى، و یك محتواى ژرف غنى، و یك مكتب آموزنده انسانى، و یك ترتیل خونبارآیات قرآنى، و یك سجده مترنم نورانى، و یك سیال حیات آفرین اخلاقى، و یك حماسه پویا در صیرورتهاى بلند آهنگ بشرى است.

عاشورا، مشرق انوار "توحید" و "عدل" است، و توحید و عدل خورشید روشنگر ارواحند. جهان همواره به دو خورشید نیاز دارد:

خورشید روشنگر اجسام، و خورشید روشنگر ارواح، خورشید تن و خورشید جان. اگر تنها فضاى تن روشن باشد و فضاى جان تیره و تار ... همین است كه مى‏نگرید ... ظلم و ستم، تفاوت و تبعیض، فساد و فحشا، قتل و كشتار ... و عاشورا وجدان بیدار بشریت است.

در اعماق غفلت قرنها و عصرها ... عاشورا یك "ایست ‏بزرگ" است در برابر سیل بنیان كن جاهلیت. یزید از همه ظلم تاریخ حمایت كرد، و حسین (ع) از همه عدل تاریخ. یزید مظهر همه ضد ارزشها بود، و حسین (ع) مظهر همه ارزشها. و در یك كارزار عجیب، پرچمدار بزرگ ارزشها با خون خود و فرزندان و برادران و یاران خود، همه ضد ارزشها را محكوم كرد. امضاى سرخ عاشورا بر طومار حیات قرآن ثبت گشت، و جاهلیت از نو جان یافته را نابود ساخت، و نگذاشت ‏سفارش ابوسفیان تحقق یابد و تداوم بنى امیه بقاى شعارهاى قرآنى را متزلزل گرداند. عاشورا آرمان پلید شیطانى بنى امیه را از تحققى كارساز براى آنان بازداشت. عاشورا "بعثت" را زنده كرد. عاشورا، براى همیشه، محتواى "غدیر" را در معبر اعصار بشریت‏ به فریاد خواند.

و عاشورا یك "ایست ‏بزرگ" است،

- در برابر سیل بنیان كن جاهلیت در عصر تمدن ...

- در برابر این سقوطها و انحطاطها، این الحادها و ضلالتها، این ستمها و بیدادها ...

- در برابر این بشریت فرورفته در تباهى، و این روزگار سراسر سیاهى ...

- در برابر این مادیت منحط اخلاقى و این غفلت عمیق عاطفى ...

- در برابر انسانهاى سرگردان و بشریت‏ حیران ...

- در برابر زندگیهاى بى محتوى و حماسه‏هاى فراموش گشته ...

- در برابر پذیرش ذلت و بردگى و وداع با عزت و آزادگى ...

بالاترین و والاترین همه مظهرها و جلوه‏ گاهها كه ارزشهاى متعالى، در آنها ظهور و تجلى كرده‏اند و تجلى خواهند كرد، و انسان را به شناخت آن ارزشها و متعهد بودن نسبت ‏به آنها فرا خوانده‏اند و فرا خواهند خواند، این چهار تجلی گاه سترگند در همه اعصار تاریخ انسان، یعنى: "بعثت"، "غدیر"، "عاشورا"، "مهدى"، ...

حاصل بعثت، قرآن كریم است؛ و حاصل غدیر، نهج البلاغه؛ و حاصل عاشورا تداوم حیات قرآن و نهج البلاغه، و صحیفه سجادیه، و تعالیم امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، و معارف قرآنى خالص حضرت امام رضا (ع) ... و دیگر آثار ائمه طاهرین (ع)؛ و حاصل ظهور مهدى (عج)، گسترش عدالت است در همه جهان، عدالت آفاقى و انفسى.

و عاشورا، نقطه اتصال "بعثت" و "غدیر" است ‏به "ظهور مهدى (عج) "، و امام حسین (ع)، تجسم سترگ آدم (ع) است تا خاتم (ص)، در تثبیت ارزشهاى الهى، و تقوم انسانیت انسان، و الهى شدن زمین، و اوست تكرار كننده نزول قرآن، در صیانتى بزرگ - و اوست مفسر "خطب فاطمیه"، و فریادگر "نهج البلاغه"، و معلم حماسه و آزادى، و مبشر ظهور عدل مطلق، و اسوه بزرگ زندگى و آزادگى .

فصل سوم: عاشورا و عدالت

1- طرح موضوع عدالت در خطبه عاشورا

هنگامى كه مى‏نگریم در "خطبه عاشورا"، سخن از عدل مى‏رود و از این كه عدالت از میان رفته است ... (26) مى‏فهمیم كه ما نیز باید با دفاع از "عدالت" فلسفه عاشورا را زنده نگاه بداریم، و با قیام براى اجراى عدالت از عاشورا دم بزنیم و خود را وارث عاشورا بدانیم.

هنگامى كه مى‏بینیم "حبیب بن مظاهر اسدى" و "سلیمان بن صرد خزاعى"، در نامه خود به امام حسین (ع) از آن امام بزرگ مى‏خواهند تا بیاید و با ظلمهاى اقتصادى نیز مبارزه كند، و براى غلبه سرمایه داران بر جامعه اسلامى و سرنوشت جامعه چاره‏اى بیندیشد، (27) خوب درك مى‏كنیم كه تكلیف مسلمانان حسینى و مومنان عاشورایى چیست، و وظیفه مردمى كه خود را ادامه وجود و استمرار تعهد حبیب بن مظاهرها و سلیمان بن صردها مى‏دانند (و باید هم چنین باشد)، و ذكر و وردشان "یا لیتنا كنا معكم" است، یعنى "اى عاشوراییان! كاش ما هم  با شما بودیم، و در راه یارى حسین شهید مى‏شدیم"، كدام است؟

... و خوب پى مى‏بریم كه آن خون كه در جام خورشید ریخته است، و فجر و شفق را بر سراسر آبادیها و زندگیها مى‏تاباند، تجسم كدام آرمان و تبلور كدام فریاد است. اینهمه و اینهمه، فریاد دفاع از حقیقت و عدالت است كه از حلقوم خونین عاشورا، لحظه به لحظه، چونان تندرهاى ستیغ لرزان، در اعماق زندگیها و ملتها طنین مى‏افكند، و رسالت ‏سترگ عاشوراییان را، هرچه با عظمت تر، منعكس مى‏سازد ...

آرى، مردمى كه اهمیت ‏حیاتى و دینى و انسانى عدالت را درك نكنند جاهلند. و مردمى كه عدالتخواه نباشند مرده‏اند. و مردمى كه ظلم را منحصر در ظلم سیاسى بدانند و از ظلم اقتصادى و معیشتى و فاجعه بزرگ آن - چنانكه باید - آگاه نباشند، فریب خورده‏اند ... و جامعه عاشورایى هرگز این چنینها نیست، و نباید باشد ... زیرا كه جامعه خورشید جامعه روز است (آگاهى و بیدارى)، نه جامعه شب (جهل و فریب‏خوردگى) .

2- افسوسى بس گران ...

سرانجام، در اینجا، نمى‏توانم از یاد كرد افسوسى بس گران بگذرم. و آن افسوس بس گران این است كه عاشورا، هنوز هم، چنانكه باید شناخته باشد شناخته نیست. دوست ‏به گونه‏اى عاشورا را ننمایانده است، و دشمن به گونه‏اى عاشورا را پوشانده است. دوستان و معتقدان بیشتر از هر چیز به بعد عاطفى عاشورا گراییدند، و در راه تحقق بخشیدن به رسالتهاى گران عاشورا كوتاهى كردند. و دشمنان در نشناختن عاشورا، یا كوچك شمردن عظمتهاى آن اصرار ورزیدند، و براى دور نگاه داشتن افكار و اذهان و نسلها و شهرها از آشنایى با عاشورا و هماهنگ شدن با اهداف آن، كوشش بسیار كردند. اگر دوستان هرچه بیشتر به شناساندن ابعاد عجیب و عظیم عاشورا پرداخته بودند، دشمنان توفیق چندانى نمى‏یافتند. خورشید كه طلوع مى‏كند همه بشریت آن را مى‏بینند، و همه انسانها خورشید را مى‏شناسند و از عظمت و ارزش آفتاب آگاهند. و مگر عاشورا خورشید تابیده در آفاق ارزشهاى انسانى و تعالیم روحى بشرى نیست. پس چرا چنان كه باید، شناخته نیست؟ شب عاشورا، روز بزرگ انسانیت است، و روز عاشورا ملكوت سترگ همه روزهاست ...

افسوس كه گویندگان عاشورا، ذات عاشورا را نگفتند؛ یا كمتر گفتند ...

ذات عاشورا ذات طلوع است: حماسه و رسالت ... و آنان بیشتر از غروب دم زدند: كشته شدن و اسارت ...؟

ذات عاشورا نماز است و عدالت، نه تنها عزادارى و مصیبت. اگر كسى عاشورا را با همه ابعاد آن بشناسد، اصل مصیبت امام‏ حسین (ع) را فراموش مى‏كند، و براى "عاشوراى حسینى" به سوگ مى‏نشیند.

افسوس كه زبان عاشورا، آنسان كه باید فهمیده بشود نشد، و كسان از نزد خویش راى پیام عاشورا واژه ساختند؛ و همان را كه وارثان عاشورا در "زیارت عاشورا" آموخته بودند، یعنى دشمنى با ستمگران (حرب لمن حاربكم) نیز - چنانكه باید - نیاموختند، و چهره‏هاى ستمگران اصلى را نشناختند و نشناساندند - و گاه پنهان داشتند - و افسوس! ...

واژه‏هاى عاشورا، تنها "تشنگى"، "شهادت" و "اسارت" نیست، "نماز" و "عدالت" نیز هست؛ (28) بلكه واژه‏هاى اصلى، همین دوتاست، نماز واژه شب عاشورا است، و عدالت واژه روز عاشورا ... یعنى پیام شب عاشورا نماز است، و پیام روز عاشورا عدالت. و آن سه (تشنگى، شهادت و اسارت)، سكوى پرتاب است، لیكن چنین درك نشد و نمى‏شود، و آن همه زیارتهاى آموزنده در متن آموزشها جاى داده نشد و نمى‏شود، آن زیارت كه مى‏گوید:

"اشهد انك قد امرت بالقسط والعدل و دعوت الیهما، و انك صادق صدیق صدقت فیما دعوت الیه."

من گواهى مى‏دهم (یا حسین) كه تو به اجراى قسط و عدل فرمان دادى، و جامعه اسلامى را به قسط و عدل فراخواندى. و تو راستگویى و صدیقى (ولى راستین خدایى)، و به هر چه فراخواندى صادقانه  فراخواندى... (29)

3- نجوا با عاشورا و سخنى در ابعاد ...

و اكنون - با بارى بس گران و طاقت ‏سوز، ازاندوهان و تجربه‏ها و چگونگى رویدادها... - دوست دارم با "عاشورا" نجوا كنم، و در معبر جلیل این حضور عظیم، سر بر آستان لحظه‏هاى صیرورتهاى متعالى نهم، و فیضان آیات عدل را در این منشور خونین لمس كنم، و دردهاى تراكم یافته در استخوان انسان محروم و مظلوم را، و مظلومیت تعالیم مغفول و مكتوم را، با فریاد باز گویم، و همه بیدادهایى را كه بر ستمدیدگان رفته است و مى‏رود - دوباره - در گوش "عاشورا" زمزمه كنم، و خون دلى را كه بر گونه‏هاى انسان بى‏پناه روان است ‏بر " لوح عاشورا" بنگارم ... و لحظه‏هایى در جاذبه این حضور شگرف انسانیت محو گردم:

عاشورا حضور شگرف انسانیت است، در هر جا و هر روز ...

عاشورا مائده بزرگ روح انسان است، در تداوم اعصار ...

عاشورا محتواى راستین زمان است، در ملكوت زمین ...

عاشورا ضربان قلب خورشید است، در سینه خاك ...

عاشورا صیرورت روح كلى است، در تكاپوى پرشكوه تكلیف ...

عاشورا تجسم اعلاى وجدان بزرگ است، در دادگاه روزگار ...

عاشورا ذات متعالى ارزش است، در مقایسها، هر مقیاس ...

عاشورا عظمت ‏سرشارى لحظه‏هاست، در فوران بزرگ سپیده ...

عاشورا حضور نور است، در سیطره بى امان ظلمت ...

عاشورا صلابت ‏شجاعت انسان است، در تجلیگاه ایمان ...

عاشورا جارى سیال مناجات است، در محراب حماسه ...

عاشورا طواف خون است، در احرام فریاد ...

عاشورا تجلى كعبه است، در میقات خون ...

عاشورا بلوغ روز است، در استلام آفتاب ...

عاشورا شفق خونبار است، در فجر آگاهى ...

عاشورا روح توفانگر عدالت است، در كالبد آفاق ...

عاشورا بارش خونین لحظه هاست، بر ارواح خروشان ...

عاشورا نقش بیدار گذرها و رهگذرهاست، در كارون دراز آهنگ زندگیها و عبورها ...

عاشورا نجواى بزرگ صخره هاست، در دشتها و هامونها ...

عاشورا بازخوان تورات و انجیل و زبور است، در معبد اقدام ...

عاشورا ترتیل آیات قرآن است، در الواح ابدیت ...

عاشورا دژ نگهبانى تعالیم وحى است، در آفاق زمانها ...

عاشورا خون خداست، جارى در رگهاست تنزیل ...

عاشورا اعلان "ان الله یامر بالعدل" است، و پشتوانه "لیقوم الناس بالقسط" ...

عاشورا حنجره خونین كوه "حرا"ست، در ستیغ ابلاغ ...

عاشورا درگیرى دوباره محمد (ص) است، با جاهلیت‏ بنى امیه و شرك قریش... (30)

عاشورا تجدید مطلع رجزهاى "بدر" است و "حنین" ...

عاشورا خط بطلان است ‏بر موجودیت دوباره "احزاب" و "خیبر" ...

عاشورا انفجار نماز است در شهادت، و انفجار شهادت است در نماز ...

عاشورا راز حب ازلى است، در افشایى شكوهمند ...

عاشورا قتلگاه اشباح توحید است، در مصاف تجسم شرك ...

عاشورا تبلور شكوهزاد جاودانگى حق است، در تباهستان نابود باطل ...

عاشورا نماز شب یازدهم است، در سكوت خروشان خیمه‏هاى سوزان ...

عاشورا هشدار خونین حسینیه‏هاست، در معبر و اقوام ...

عاشورا رمز بقاى دین اسلام است و برقرارى آیین حق (حسین منى و انا من حسین) .

عاشورا خروش تندر آساى "عدل" است، در كلیت ناچیز كاخ دمشق، و سپس كلیت ناچیزهمه كاخها و قدرتها.

عاشورا نفى همه ستمها و پلیدیها و پستیها و فجورها و ظلمها و حق كشى‏هاست ‏به هر نام و در هر عملكرد ...

عاشورا فریاد گستر انسانهاى مظلوم است، در همه تاریخ ...

عاشورا غمگسار سترگ یتیمان و كوخ نشینان است، در هر جاى زمین ...

عاشورا دست نوازش انسانیت است، بر سر بى پناهان ...

عاشورا رواق سرخ حماسه است، در تاریكستان سیاهى و بیداد ...

عاشورا قلب تپنده دادخواهان است، در محكمه بشریت ...

عاشورا طنین بلند پیروزى است، در گوش آبادیها ...

عاشورا عطشى است دریا آفرین، در اقیانوس حیات ...

عاشورا شهادتى است تابیده، بر چكادهاى افراشته پیروزى ...

عاشورا "رسالتى" است ‏بزرگ، بر دوش "اسارتى" رهایى بخش ...

عاشورا خروش طنین افكن آزادگى است، در زندگى ...

عاشورا زنده كننده اسلام است، و اسلام زنده شده عاشورا ...

عاشورا بانگ رساى همه انسانهاست، در همه تاریخ، از همه حنجره‏هاى پاك و خدایى ...

عاشورا آبروى نمازگزاران است و عزت مسلمانان ...

و سرانجام، عاشورا، ركن كعبه است، و پایه قبله و عماد امت، و حیات قرآن، و روح نماز، و بقاى حج، و صفاى صفا و مروه، و جان مشعر و منى ...

و عاشورا، هدیه اسلام است ‏به بشریت و تاریخ ... آرى، عاشورا، از لحظه آغازین خویش، یعنى ترك "مكه" در روز "ترویه" (روز هشتم ماه ذیحجه كه مسلمانان متوجه مكه مكرمه‏اند، و هر كس امكانى دارد مى‏ كوشد تا در حج‏ شركت جوید، به ویژه مجاوران)، زلزله‏اى خروشناك و گسترنده بود، كه معیارها را دگرگون كرد، و پرچم رسالتى بزرگ را برافراشت، و مرزهاى صیانت قرآن را استوار گردانید، و بنیاد جامعه منحرف اسلامى آن روز را (از سیاست قرآنى و اقتصاد قرآنى و قضاوت قرآنى و عدالت قرآنى و تربیت و اخلاق قرآنى دور افتاده بود، و خصلتهاى جاهلیت از نو در آن زنده شده بود، و تبعیض و تفاوت در آن حضور داشت، و سستى و مردگى بر آن حكومت مى‏كرد)، به لرزه درآورد ... عاشورا حاكمیت ضد قرآنى دربار دمشق را مطرود اعلام نمود. افكار تخدیر شده را به خود آورد. آن دسته از اصحاب پیامبر (ص) و عالمان و محدثان و بزرگان مسلمین را كه مى‏پنداشتند در برابر اوضاع انحرافى جامعه اسلامى هیچ تكلیفى ندارند محكوم كرد. زهد پیشگان صوفى مشرب را (كه محصول نفوذ فرهنگهاى بیگانه در اسلام و اغلب موید ستمگران و موجب تخدیر اذهان و سستى در حركتهاى اجتماعى و انقلابى بودند) رسوا ساخت. اعتبار واعظان و عالمانى را كه در جو اختناق زندگى مى‏كردند و پذیراى ذلت ‏بودند كاست. ماهیت اسلام را كه حاكمیت‏ حق و عدل است از نو مطرح كرد. حكومت تحمیلى و صد در صد غیر مشروع یزید را باطل خواند. نظام انبیایى فراموش شده را كه شالوده آن بر اجراى عدالت - در همه جا و براى همه كس – است ‏به یادها آورد. خصلتهاى جاهلیت را كه زنده شده بود به سوى نابودى راند و به نسلهاى پرشور جوان تفسیر زندگى آموخت.

... هر جا و هركس با خود مى‏گفت: عاشورا! شهادت پسر پیامبر! اسارت دختران پیامبر! چرا؟ و براى چه؟ و این خروش صخره‏هاى  ساحل فرات بود كه دلها را مى‏لرزاند و از جا مى‏كند. و این انفجار بیدارگر خونى بود كه در زمزمه مناجات سحرگاهان راه یافت، و سپیده دمان را طلایه‏دار اعلام حضور خویش ساخت، و روزها را از تلالو شكوهمند تعهد و رسالت‏ بیا كند، و در واژه‏هاى زندگى سارى گشت ...

عاشورا، شهادت پسر پیامبر، اسارت دختران پیامبر، و آواره گرداندن آنان در شهرها و بیابانها، و حاضر نمودن آنان - با غل و زنجیر- در دربار دمشق، در حضور حاضران مجلس یزید، به همراه اظهار شادمانى از فتح و پیروزى و غلبه بر فرزندان پیامبر، چرا؟ و براى چه؟ این سوالى بود كه افكار را به خود مشغول مى‏داشت، و سینه‏ها را مى‏جوشاند... تا خطبه‏هاى على وار بانوى قهرمان كربلا، و سخنرانى ولى خدا (در اجتماع شام، در مركز حاكمیت ‏حزب اموى و پهنه نفوذ فرهنگ جاهلیت ‏سفیانى)، كه ماییم فرزندان مكه و منى، و زمزم و صفا ... و ماییم فریادگران راستین اذان، و حاملان راستین قرآن ...

و بدین گونه عاشورا از مرز شهادت و اسارت گذشت و بر فراز قله جاودان رسالت جاى گرفت، رسالت احیاى قرآن و نجات انسان. و بدین گونه عاشورا دوباره حق نزول قرآن را بازسازى كرد، و سیاهیهاى متراكم جاهلیت را زدود. و نجات این كتاب آسمانى را از همه تمهیدهاى الحادى و حذفهاى تعبیه شده اموى تضمین نمود. قرآن یك بار دیگر با حنجره عاشورا تلاوت شد، تا هیچ‏گاه - آرى، هیچ گاه - فراموش نگردد. و فراموش نمى‏گردد، تا وارث كبیر عاشورا بار دیگر آن را تلاوت كند، و احكام فراموش شده آن را عملى گرداند، زندگیها را تطهیر كند، و زندگى قرآنى را نمودار سازد، و معناى حكومت اسلامى را نشان دهد ...

و اكنون ما مسلمانیم و دو تجدید نظر ضرورى، یعنى دو تكلیف بزرگ، در برابر عاشورا:

الف - تجدید نظر در شناخت عاشورا، شناختى ژرف و گسترده، و رابطه آن با اهداف پیامبران و آرمانهاى قرآن؛ و سپس شناساندن آن، به همه ابعاد، و رساندن پیام آن، به همه انسانها، به نام یك وظیفه بزرگ انسانى، و یك اقدام سترگ اسلامى.

ب - تجدید نظر در چگونگى بهره ورى از عاشورا، و بهره رسانى به انسانها به وسیله آن، و مناسبات متصدیان، و شرایط ضرورى و بسیار مهم و لازم الرعایه وعاظ حسینى و ذاكران و مداحان و هیاتهاى عزادارى، و چگونگى اشعار و ادبیات عاشورا، و خلاصه بازسازى "فرهنگ عاشورا" در جهت هرچه بیشتر عمق بخشیدن به آن، و بهره رسانى و ساخته شدن و سازندگى به وسیله آن، و گسترش دادن نفوذ آن، در نسلها و عصرها ... به منظور رهایى خلقها از باطل و ستم و رسیدن به حق و عدالت ...

پی ‏نوشت ها:

- فرازهایى برگزیده از رساله بلند در آستانه نشرى از استاد محمد رضا حکیمی، با نام قیام جاودانه.

1- "تحف العقول"، ص‏176 (چاپ بیروت) .

2- "تحف العقول"، ص 172.

3- "بحارالانوار" ج‏72، ص‏352 (چاپ بیروت)، از كتاب "جامع الاخبار".

4- "كافى" ج‏3، ص‏568.

5- به كتاب "سیرتنا و سنتنا سیرة نبینا (ص) و سنته"، تالیف علامه مجاهد امینى (صاحب "الغدیر") مراجعه كنید.

6- براى اطلاع از اسناد و مدارك و تبیین محتواى این حدیث نبوى عظیم، رجوع كنید به "یاد نامه علامه امینى"، مقاله چهاردهم، از استاد محمد باقر بهبودى، چاپ سوم، تهران، موسسه انجام كتاب (1361ش) / نیز رجوع كنید به مقاله بسیار خوب استاد شیخ محمد جواد مغنیه لبنانى، زیر عنوان "الشیعة و یوم عاشوراء"، در مجله "رسالة الاسلام"، شماره سوم، سال یازدهم (محرم 1379ق)، ص‏261- 265، چاپ افست جدید، به وسیله "بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى" و "مجمع التقریب بین المذاهب الاسلامیة"، مشهد (1411ق) .

7- كلمه "توحید" و شهادت دادن به اسلام یعنى: "لااله الاالله" نیز همین گونه است: نفى است و اثبات؛ و سعادت انسان و نجات بشریت در گرو همین نفى و اثبات است، نفى شركت و ظلم، اثبات توحید و عدل.

8- "لعبت هاشم بالملك ولا ..." "لیت اشیاخى ببدر شهدوا ..."، از اشعار و سخنان یزید، كتاب "تتمة المنتهى" ملاحظه شود، همچنین مدارك تاریخى قدیم.

9- لنرى المعالم من دینك، و نظهر الاصلاح فى بلادك، ویامن المظلومون من عبادك، و یعمل بفرائضك و سننك و احكامك." "خداوندا! تو مى‏دانى كه ما براى این قیام كردیم تا ... معالم (نشانه‏هاى برجسته) دین تو را (كه ستمگران بى‏ایمان پوشانده‏اند)، در پیش دیدها نهیم، و شهرها را (كه ظالمان غرق در فساد كرده‏اند) اصلاح كنیم، تا بندگان مظلوم تو نجات یابند، و همه احكام دین تو مورد عمل قرار گیرد." از سخنان حضرت

امام ‏حسین (ع) "تحف العقول" ص‏172.

10- در این باره، یعنى مدیون بودن علم و تمدن جدید به اسلام و مسلمین مقاله ها، رساله‏ها و كتابهاى فراوانى نوشته شده است، و شمار قابل توجهى به دست ‏خود محققان و مورخان غربى. رجوع كنید به "دانش مسلمین" و كتابنامه پایان آن (ص‏367- 385)، كه در این بخش، 150 كتاب و مقاله در این خصوص معرفى شده است.

11- "سفینة البحار" ج‏1، ص‏633.

12- همان.

13- "الغدیر" ج‏3، صص‏249- 254 دیده شود؛ نیز: ج‏10، صص‏80- 84.

 14- جمعى از كسانى را كه معاویه به جرم محبت على (ع) و پیروى از آن امام كشت، از اصحاب پیامبر (ص) بودند. شرحى مستند از این جنایات عجیب را در كتاب "الغدیر" ج‏11 ملاحظه كنید.

15- او در نامه‏اى كه به مناسبتى به پسر خود یزید نوشته است، وى را به عنوان فردى میگسار، تارك نماز،

داراى عیوب، مرتكب گناهان، بى ‏شرم و بى شخصیت ‏یاد كرده است. "صبح الاعشى" ج‏6، ص‏387/ "الغدیر" ج‏10، ص‏256.

16- "تاریخ ابن عساكر دمشقى" ج‏2، ص‏281/ "تاریخ طبرى" ج‏6، ص‏157/ "كامل ابن اثیر" ج‏4، ص‏209/ "تاریخ ابن كثیر" ج‏8،‏130/ "محاضرات راغب اصفهانى" ج‏2، ص‏214/ "النجوم الزاهرة" ج‏1، ص‏141- مآخذ در "الغدیر" ج‏10، ص‏225. براى شناخت مستند این عنصر اموى به جلد دهم و یازدهم "الغدیر" و بحثهاى بسیار مهم، و اسناد و مدارك فراوان آنها مراجعه كنید.

17- رجوع شود به كتاب "مروج الذهب"، تالیف مورخ اسلامى معروف، على بن حسین مسعودى بغدادى مصرى (م: 1346ق)، نیز كتاب "تتمة المنتهى"، تالیف مورخ و محدث موثق، حاج شیخ عباس قمى (م: 1359ق)، ص‏39.

18- احنف بن قیس تمیمى (م: 67ق)، از بزرگان و سران عرب در آغاز اسلام، و معروف به بزرگى و دلیرى و زبان‏آورى و حلم و فرزانگى.

19- "الغدیر" ج‏10، صص‏233 و 255.

20- همان.

21- بخشى از این سخنان تاریخى و انقلابى خواهد آمد.

22- "تتمة المنتهى" ص‏93.

23- "الامام زین العابدین (ع) "، استاد عبدالرزاق موسوى مقرم عراقى، ص‏370 (چاپ دار الشبسترى للمطبوعات) .

24- خلافت اموى از سال 41 تا 132 هجرى قمرى بوده است، یعنى 91 سال; لیكن برخى مدت آن را هزار ماه به شمار آورده‏اند؛ یعنى 83 سال و 4 ماه. رجوع شود به "تتمة المنتهى" و مدارك آن: "مروج الذهب" و "شرح قصیده ابوفراس حمدانى"، و "شرح زیارت عاشورا"، حاج میرزا ابوالفضل طهرانى.

25- پانوشت‏ شماره 6 ملاحظه شود.

26- مقتل معتبر "ابصارالعین"، از علامه شیخ محمد سماوى عراقى، صص‏7 و 11.

27- "بحارالانوار" ج‏44، ص‏333، به نقل از شیخ مفید (ره) . به این موضوع به دلیل اهمیت اصولى و بسیار آن پیشتر نیز اشاره كردیم.

28- سخنان حضرت امام حسین (ع) را، كه از كتاب "تحف العقول" نقل شد، دوباره بخوانید و در آنها ژرف بیندیشید، نیز خطبه دوم روز عاشورا را ابصارالعین" ص‏7 و 11.

29- زیارت روز اول ماه رجب.

30- پانوشت ‏شماره 8 ملاحظه شود/ نیز احوال كسانى چون ولید بن یزید بن عبدالملك و رفتارش با قرآن ‏كریم" كه در تاریخها و كتابهاى معتبر آمده است، از جمله "تتمة المنتهى".

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
سیر تاریخى عزادارى امام حسین علیه السلام

سیر تاریخى عزادارى امام حسین علیه...

سیر تاریخى عزادارى امام حسین علیه السلام
گفتار امام درعصر تاسوعا

گفتار امام درعصر تاسوعا

گفتار امام درعصر تاسوعا
سخنان حسین بن علی(ع) در شب عاشورا

سخنان حسین بن علی(ع) در شب عاشورا

سخنان حسین بن علی(ع) در شب عاشورا
چهل حدیث عزادارى

چهل حدیث عزادارى

چهل حدیث عزادارى
UserName