• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1518
  • شنبه 1382/11/4
  • تاريخ :

مناظره‏اى از امام جواد علیه السلام


امام نهم كه نامش «محمد» و كنیه‏اش «ابوجعفر» و لقب او «تقى‏» و «جواد» مى‏باشد، در نیمه ماه رجب 195 ه . ق در شهر مدینه دیده به جهان گشود(1).

مادر او «سبیكه‏» كه از خاندان «ماریه قبطیه‏» همسر پیامبر اسلام به شمار مى‏رود، از نظر فضایل اخلاقى، در درجه والایى قرار داشت و برترین زنان زمان خود بود، به طورى كه امام رضا علیه السلام از او به عنوان بانویى منزه و پاكدامن و با فضیلت ‏یاد مى‏كرد.(2)

حضرت در مجموع دوران امامت ‏خود با دو خلیفه عباسى، یعنى مامون (193 - 218) و معتصم (218 - 227) معاصر بوده است .

«ابن حجر هیثمى‏» از علماى اهل تسنن مى‏نویسد: «مامون او را به دامادى انتخاب كرد، زیرا با وجود كمى سن، از نظر علم و آگاهى و حلم بر همه دانشمندان برترى داشت . (3)»

شبلنجى عالم دیگر اهل تسنن مى‏گوید: «مامون پیوسته شیفته او بود، زیرا با وجود كمى سن، فضل و علم و كمال عقل خود را نشان داده، عظمت‏ خود را آشكار ساخت . (4)»

به بهانه آخرذیقعده و سال روز شهادت آن حضرت، دراین مقال برآنیم با ارائه یكى از مناظرات آن حضرت، خوشه‏اى از خرمن علم و فضل و كمال عقل او برگیریم، و فرا روى اندیشه خویش قرار دهیم .

مناظره امام جواد علیه السلام با یحیى بن اكثم

از امام جواد علیه السلام مناظرات متعددى نقل شده(5)است كه به عنوان نمونه به یكى از آن‏ها كه مختصر و مربوط به مسائل اعتقادى است اشاره مى‏شود، با تذكر این نكته كه امام با حفظ  تقیه، این مناظره را انجام داده است .

بعد از آن كه مامون ام الفضل را به تزویج‏ حضرت جواد علیه السلام در آورد، یحیى بن اكثم (یكى از علماى اهل سنت) نزد آن حضرت و مامون آمدند . یحیى عرض كرد: اى پسر رسول خدا! نظر شما درباره روایتى كه [در مدارك اهل سنت] نقل شده است كه «خداوند جبرئیل را فرستاد تا از پیامبر صلى الله علیه و آله بخواهد كه از ابابكر سؤال كند: آیا او از خداوند راضى هست ‏یا نه؟ با این كه خداوند از او راضى مى‏باشد» چیست؟

امام جواد علیه السلام فرمود: من منكر فضیلت ابابكر نیستم، ولى بر ناقل این سطور لازم است كه طبق دستور پیامبر صلى الله علیه و آله عمل كند . پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله در حجة الوداع فرمود: «بعد از من جاعلان حدیث فراوان مى‏شوند، لذا باید احادیث را بر قرآن و احادیث عرضه كنید؛ هر حدیثى كه موافق قرآن و سنت من باشد به آن عمل كنید و اگر مخالف آن دو بود، بدان عمل نشود .»

این خبر موافق با قرآن نیست، زیرا خداوند مى‏فرماید: «ما انسان را آفریدیم و وسوسه‏هاى نفس او را مى‏دانیم و ما از رگ قلبش به او نزدیك تریم . (6)» آن گاه چگونه مى‏شود خداوند از رضایت و غضب ابابكر نسبت ‏به خود بى خبر باشد، تا نیاز به سؤال داشته باشد؟ این عقلا محال است .

یحیى گفت: روایت ‏شده كه ابابكر و عمر در زمین مانند جبرئیل و میكائیل در آسمان مى‏باشند؟

حضرت فرمود: در این حدیث هم باید دقت نمود، چرا كه آن دو فرشته از فرشتگان مقرب بوده، لحظه‏اى از طاعت‏ خدا جدا نشدند و هرگز خدا را معصیت نكردند، و حال آن كه آن دو مشرك بودند، بعد مسلمان شدند و اكثر عمر خود را در شرك به سر بردند، آن گاه چگونه مى‏توانند همسان جبرئیل و میكائیل باشند؟

یحیى گفت: در روایات آمده كه آن دو (ابابكر و عمر)، پیر مردان اهل بهشت مى‏باشند، در این زمینه چه مى‏گوئید؟

حضرت فرمود: این هم محال است، چون بهشتى‏ها همه جوانند و در آن جا پیرمردى وجود ندارد . این روایت را بنى امیه در مقابله با آن روایتى كه مى‏گوید: «حسن و حسین آقاى جوانان بهشتى مى‏باشند» ، ساختند .

یحیى گفت: نقل شده كه عمر چراغ اهل بهشت است .

حضرت فرمود: این هم محال است، چرا كه در بهشت فرشتگان مقرب، پیامبران، آدم و محمد صلى الله علیه و آله حضور دارند . چگونه بهشت ‏با نور آن‏ها روشن نشده كه نیاز به نور عمر باشد؟!

یحیى گفت: نقل شده كه پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: اگر من مبعوث نمى‏شدم، عمر به جاى من مبعوث مى‏شد .

حضرت فرمود: قرآن راستگوتر از این حدیث است، آن جا كه مى‏فرماید: « وهنگامى كه از پیامبران پیمان گرفتیم، و از تو و از نوح و ابراهیم و موسى و عیسى بن مریم، و ما از همه آنان پیمان محكمى گرفتیم . (7)» آن گاه چگونه پیمان خداوند عوض مى‏شود؟ [از این گذشته] پیامبران یك چشم به هم زدن مشرك نشدند، چگونه كسى به رسالت مبعوث مى‏شود در حالى كه اكثر عمر خود را در شرك به سر برده است؟ !

یحیى گفت: در روایت آمده كه پیغمبر صلى الله علیه و آله فرمود: اگر عذاب نازل شود، جز عمر كسى از آن رهایى نمى‏یابد .

حضرت فرمود: این هم محال است، چرا كه خداوند مى‏فرماید: «خداوند تا تو (پیامبر) در میان آن‏ها باشى، آن‏ها را عذاب نخواهد كرد و مادامى كه به درگاه خدا توبه و استغفار كنند، [باز هم] آن‏ها را عذاب نخواهد كرد . (8)» مى‏بینید كه براى نزول عذاب دو مانع ذكر شده است ولا غیر:

1- وجود مبارك پیامبر صلى الله علیه و آله در بین مردم .

2- توبه و استغفار مردم(9).

انجام چنین مناظره‏اى و پیروزى امام جواد علیه السلام چند پیامد مثبت داشت:

1- با توجه به این كه امام جواد علیه السلام در خردسالى به امامت رسید، عباسیان فكر مى‏كردند او از نظر علمى ناتوان است و از این رو با ترتیب چنین مناظراتى سعى مى‏كردند شخصیت او را خورد كنند . پیروزى امام در مناظره با پاسخ‏هاى قاطع و روشنگر، هر گونه شك و تردید را در مورد پیشوایى او و نیز اصل امامت از بین برد .

2- این مناظره خط بطلانى بر بسیارى از احادیث جعلى كشید . احادیثى كه به دستور حاكمان غاصب و براى تثبیت‏ حكومت غصبى آنان توسط عده‏اى انسان خود فروخته جعل شده و موجب انحراف در امت اسلامى بود .

پى‏نوشت‏ها:

1- طبرسى، اعلام الورى، (تهران، دارالكتب الاسلامیه، چاپ سوم) ص‏344.

2- محمد باقر مجلسى، بحارالانوار، (مكتبة الاسلامیة)، ج‏50، ص‏5 .

3- الصواعق المحرقه، (قاهره، مكتبة القاهره، چاپ دوم، 1385 ه . ق)، ص‏05 .

4- شبلنجى، نورالابصار، (قاهره، مكتبة المشهد الحسینى)، ص‏161.

5- احمد طبرسى، الاحتجاج، (قم، انتشارات اسوه، چاپ اول، 1413)، ج‏2، ص‏481 .

6- ولقد خلقنا الانسان ونعلم ما توسوس به نفسه ونحن اقرب الیه من حبل الورید» .

7- احزاب/7، «واذ اخذنا من النبیین میثاقهم ومنك ومن نوح وابراهیم وموسى وعیسى ابن مریم واخذنا منهم میثاقا غلیظا».

8- انفال/33 .

9- احتجاج، طبرسی، ج‏2، صص‏477- 480 .

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
مکارم اخلاق امام حسن (ع)

مکارم اخلاق امام حسن (ع)

مکارم اخلاق امام حسن (ع)
درخششی در مِه

درخششی در مِه

درخششی در مِه
در مدینه بمان برادرم

در مدینه بمان برادرم

در مدینه بمان برادرم
مسلم بن عقیل بن ابیطالب علیه السلام

مسلم بن عقیل بن ابیطالب علیه السلام

مسلم بن عقیل بن ابیطالب علیه السلام
UserName