• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1947
  • دوشنبه 1382/2/8
  • تاريخ :

منشور نسل جوان در سیره امام صادق علیه السلام

جوانان و نوجوانان در هر جامعه‏اى گنجینه‏هاى سرشارى هستند كه اگر مربیان و متولیان براى آنان سرمایه گذارى شایسته انجام دهند و این گروه فعال و پرشور را با رفتار حكیمانه ، تكریم شخصیت و احترام به نیازها، به اهداف مطلوب و ایده‏آل خود هدایت نمایند، علاوه بر این كه آنان را از خطر انحراف و تردید در هویت و آسیب‏هاى اجتماعى مصونیت ‏بخشیده‏اند ، قلب‏هاى پاك و زلال آنان را به سوى نیکی ها، زیبایى‏ها و اخلاق پسندیده رهنمون می شوند و جامعه آینده را از نظر سلامت و حفظ ارزش‏ها و فرهنگ، بیمه نموده‏اند. امام صادق‏علیه السلام در مورد سرمایه گذارى معنوى براى نسل نو و حفاظت نوجوانان از گروه‏هاى منحرف و كج اندیش، مى‏فرمایند: « نوجوانان خود را با احادیث ما آشنا كنید قبل از این كه مرجعه (یكى از گروه‏هاى منحرف) بر شما پیشى گیرند. »(1)

ارتباط با نسل جوان

هدایت و تربیت نسل جوان به لحاظ اهمیتى كه دارد امروزه بیش از گذشته مورد توجه اندیشمندان و جوامع مختلف قرار گرفته است. جوان داراى خصوصیات عاطفى، اجتماعى و جسمانى است. حساسیت، تنوع خصلت‏هاى رفتارى، هیجان‏هاى درونى، علاقه شدید به دوستى با همسالان، عدم كنترل رفتار، حب ذات، الگو پذیرى و تقلید، افتخار به شخصیت و تشخص‏طلبى و میل به آزادى، شمه‏اى از ویژگى‏هاى اوست.

با توجه به این ویژگى‏ها، شیوه رفتارى امام صادق‏علیه السلام با جوانان، و همچنین سخنان و دستور العمل‏هاى آن حضرت براى جوانان و برخورد با آنان، بهترین نسخه شفا بخش و راهگشاست. نگاه‏هاى مهربان، بزرگداشت ‏شخصیت، توجه به استعداد و صلاحیت آنان، احترام به نیازهاى فردى و اجتماعى، رفتار محبت‏آمیز و حكیمانه و سرشار از عاطفه و خلوص، موجب جذب جوانان به سوى آن حضرت بود.

 آن حضرت به سرعت پذیرش سجایاى اخلاقى در نوجوانان توجه كرده و به ابوجعفر; مؤمن طاق مى‏فرماید:

«بر تو باد تربیت نوجوانان، زیرا آنان زودتر از دیگران خوبى‏ها را مى‏پذیرند.»(2)

در اینجا به ذکر چند  نمونه از شیوه‏ها و راه كارهاى عملى برخورد و هدایت جوانان در پرتو گفتار و رفتار صادق آل محمدعلیه السلام مى‏پردازیم:

1 - رفتار نیكو و ملایم

نوجوان ، قلبى پاك ، روحى حساس و دلى نازك و عاطفى دارد پس در برخورد با او باید راه نرمى و ملایمت پیش گرفت. نگاه مهربان، ارزش دادن به شخصیت و رفتار خوش، بهترین شیوه ارتباط با اوست. محبت، اظهار علاقه، صدا كردن با القاب، عناوین و نام‏هاى زیبا او را به سوى مبلغ و مربى جذب مى‏كند و در این حال مى‏ توان ارتباط قلبى و عاطفى با او ایجاد كرد ، سخنانش را شنید ، راهنمایى كرد ، لغزش‏ها را متذكر شد و بالاخره درعالم دوستى كه یك ارتباط شدید روحى و عاطفى برقرار است ، مى‏توان صفات زیبا را به او القاء نمود، نیازهاى بسیارى را از او برطرف كرد و او را از آلودگى‏ها بر حذر داشت ، زیرا گرایش جوان به خوبى‏ها و زیبایى‏ها از دیگران بهتر و سریع‏تر انجام مى‏پذیرد.

امام صادق علیه السلام فرمود:«هر كس سه خصلت را دارا نباشد از ایمان خود سودى نخواهد برد: اول - بردبارى، كه جهل نادان را برطرف كند. دوم - پارسائى، كه او را از حرام باز دارد و سوم - رفتار نیكو كه با مردم مدارا نماید.» (3)

2 - آگاهى دادن در مسائل دینى

یكى از علل دین گریزى برخى جوانان و نوجوانان ، عدم آگاهى به مسائل دینى است ؛ زیرا انسان طبیعتا هر چه را نشناسد به سویش نمى‏رود و افكار واحساسات و حواس خود را به سوى آن معطوف نمى‏دارد. اما شناخت و آگاهى از خوبى‏ها و زیبائى‏ها به ویژه اطلاع از منافع آن، سریعا انسان نفع طلب را جذب كرده و آن را در نزد وی، دوست داشتنى مى‏كند. براى همین اگر جوانان با آثار ، بركات ، احكام و معارف دین آشنا شوند ، فاصله شان با حقایق دینى كم خواهد شد.

امام صادق علیه السلام به بشیر دهـّان (روغن فروش) فرمود: « از دوستان ما كسى كه در دین خود اندیشه و تفقه نكند ارزش ندارد. اى بشیر! اگر یكى از دوستان ما در دین خود تفقه نكند و به مسائل و احكام آن آشنا نباشد، به دیگران (مخالفین ما) محتاج مى‏شود، هر گاه به آن‏ها نیاز پیدا كرد آنان او را در خط انحراف و گمراهى قرار مى‏دهند در حالى كه خودش نمى‏داند.»(4)

ضرورت یادگیرى احكام دینى در منظر پیشواى ششم آن قدر مهم است كه مى‏فرماید: « اگر به جوانى از جوانان شیعه برخورد نمایم كه در دین تفقه نمى‏كند او را تأدیب خواهم كرد.» (5)

3 - شناساندن آسیب‏هاى اجتماعى

آشنا نبودن نسل جدید با آفت‏هاى اجتماعى ، موجب افت ارزش‏هاى اخلاقى ، توفیق دشمنان فرهنگى و رواج خلاف و حرام در میان آنان مى‏باشد. اگر جوانان مسلمان با این آفت‏ها آشنا باشند و از عواقب بد آن در میان افراد جامعه اطلاع یابند، بنابر فطرت پاكى كه خداوند در نهاد ایشان قرار داده از آن آفات‏ فاصله خواهند گرفت و دامن خویش را به چنین آفات اجتماعى ، آلوده نخواهند كرد. صادق آل محمد علیه السلام مواردى از آفت‏هاى اجتماعى را چنین فهرست كرده است : « به برادر ایمانى خود ستم ننماید ، او را فریب ندهد ، به او خیانت نكند، او را كوچك نشمارد، او را دروغگو نخواند، به او اف نگوید و اگر به او اف بگوید (غرغر كند) دوستی ‏بین آن دو قطع مى‏شود و اگر به برادر ایمانى‏اش بگوید تو دشمن من هستى ، یكى از آن دو كافر [باطنى ]مى‏شود و اگر برادرش را متهم نماید، ایمان در قلب او ذوب مى‏شود مانند ذوب شدن نمك در آب.»

4 - ترغیب به دانش افزایى

یك جوان مسلمان باید از علوم روز آگاهى كافى داشته باشد. تخصص در كنار تعهد یك اصل مسلم و تردید ناپذیر در فرهنگ ما است. كسانى در عرصه زندگى به اهداف دلخواه خود مى‏رسند كه با شناخت دانش‏ها و مهارت‏هاى عصر خود به قله‏هاى سعادت نائل شده و با تعهد و ایمان خویش ، اعتماد افراد جامعه را به خود جلب كنند. از منظر حضرت صادق‏علیه السلام ، كسب دانش و مهارت‏هاى فنى براى یك جوان ضرورى است ، آن حضرت مى‏فرماید: « هیچ وقت دوست ندارم یكى از جوانان شما (شیعه) را ببینم مگر اینكه در یكى از دو حال ، شب و روز خود را سپرى كند : یا دانا باشد یا یاد گیرنده . » (7)

5 - عادت دادن به حسابرسى

یك تاجر زمانى در كار خود پیشرفت مى‏كند كه در هر شبانه روز به حساب خود رسیدگى كرده و سود و زیان معاملات خویش را بداند درغیر این صورت بعد از مدت كوتاهى سرمایه و هستى خود را از دست ‏خواهد داد. جوانى ، یك سرمایه و فرصت ‏بسیار عالى براى هر شخص است . اگر جوانی به حساب عمر خود رسیدگى نكند و نداند كه در مقابل عمر خویش چه چیزى به دست آورده است ، در آینده‏اى نه چندان دور سرمایه ی معنوى خویش را به باد فنا خواهد داد. اما اگر به حساب روزانه‏اش برسد و ببیند كه در مقابل هر روز از دست رفته ، یك قدم به سوى كمال برداشته ، مسلما خوشحال شده و آن را تكرار می كند و در مقابل انحطاط فكرى و اخلاقى غمگین گشته و سعى در جبران آن داشته باشد ، بدیهى است كه رو به سوى رشد و ترقى خواهد نهاد . امام صادق‏علیه السلام به ابن جندب كه جوانی فعال ، پرشور و باایمان بود مى‏ فرماید: «اى پسر جندب! هر مسلمانى كه ما را مى‏شناسد شایسته است كه رفتار و كردار خود را در هر شبانه روز برخود عرضه دارد و حسابگر نفس خویش باشد تا اگر كار نیكى در آن‏ها دید ، بر آن بیفزاید و اگر كار بدى در اعمال خود مشاهده نمود ، از آن‏ها توبه كند ، تا در روز قیامت دچار ذلت و حقارت نشود. » (8)

6 - تعدیل حس دوست‏خواهى

انسان با انس به دوستانش احساس مسرت و لذت مى‏كند. او در همنشینى با رفیق شفیق ، نشاط و نیرو مى‏گیرد و این یك نیاز طبیعى اوست که باید نسبت به آن ارضاء شود. یك جوان در اثر این حس ، به سمت دوستان و همفكران خود كشیده مى‏شود ، اوعاشق رفاقت است و دنبال ارتباط با هم سن و سالان خود مى‏باشد. از طرف دیگر بر اثر غلبه احساسات و شور و شوق جوانى و نپختگى نگرش عقلانى ، ممكن است در دام دوستان ناباب بیفتد. از این رو در انتخاب یك دوست ممكن است دچار مشكلات گردد . امام جعفر صادق علیه السلام دقیقا روى همین نكته و به جوانان چنین رهنمود مى‏دهد: «دوستان سه دسته هستند:1- كسى كه مانند غذا در هر زمان به او نیاز هست و او دوست عاقل است. 2- كسى كه [براى انسان] مانند بیمارى و درد [رنج آور] است، او دوست احمق [و نادان] است و 3- كسى كه وجودش براى فرد همانند داروى حیات بخش است ، که او رفیق روشن بین [و اهل تفكر] است.» (9)

7 - ضرورت ازدواج

هر جوانی فطرتاً نیازمند ازدواج است و باید به این نیاز خدادادى و طبیعى خود از طریق مشروع پاسخ دهد . اما بعضى جوانان با بهانه قرار دادن بعضى مشكلات و سختى‏ها از این سنت الهى روى بر تافته و خود را در دام نفس شیطانى گرفتار مى‏كنند. به آنان باید توجه داده شود كه این پیمان مقدس در میان تمام ملت‏ها وجود داشته و محبوب ترین بنیان نزد خداوند متعال است. با ازدواج، شخصیت و ایمان دو جوان كامل مى‏شود. صادق آل محمد علیه السلام فرمود: «من تزوج احرز نصف دینه فلیتق الله فى النصف الآخر؛ (13)كسى كه ازدواج كند نصف دینش را حفظ كرده است ، پس باید در نصف دیگرش تقواى الهى پیشه كند.» (10)

و در حدیث دیگرى آن حضرت به جوانان چنین پیام داد: «دو ركعت نماز فرد متاهل بر 70 ركعت ، نماز فرد مجرد برترى دارد.» (11)

8 - تشویق به نماز

بر اساس متون دینى ِ ما ، نماز عامل كمال انسان و حافظ او از آلودگى‏ها و صفات مذموم و ناپسند است. همچنین این رفتار معنوى تاثیر بسزایى در بیدار كردن روح نظم و حفظ نظام انسان دارد . نماز، تسلى بخش و آرامش بخش دل‏هاى مضطرب در انسان‏هاى خسته و نگران است. نماز شاخص رهروان راه خدا و بهترین وسیله ارتباط صمیمانه رب العالمین است. «[روز قیامت] اولین چیزى كه از بنده محاسبه مى‏شود نماز است. اگر از او نماز پذیرفته شد، سایر اعمالش پذیرفته مى‏شود اما اگر نماز او رد شد سایر اعمال [نیك] او نیز رد خواهد شد.» (12)

آن حضرت در مورد زیان‏هایى كه در اثر دورى از نماز براى انسان رخ مى‏دهد به ابن جُندب فرمود: «واى بر آن‏ها كه از نماز غفلت كنند ، در خلوت بخوابند و خدا و آیاتش را در دوران ضعف دین استهزاء كنند ، آنان كسانى هستند كه در آخرت بهره ندارند و خدا در روز قیامت ‏با آنان سخن نخواهد گفت ، آنان را تبرئه نخواهد كرد و عذاب دردناك براى آن‏هاست.» (13)

پى‏نوشت‏ها:

1) التهذیب، ج 8، ص 111.

2) الكافى، ج 8، ص 93.

3) بحارالانوار، ج 75، ص 237.

4) منیة المرید، ص 375; اصول كافى ج 1، ص 25.

5) بحار الانوار، ج 1، ص 214.

6) وسائل الشیعه، ج 12، ص 208.

7) امالى طوسى، ص 303.

8) تحف العقول، ص 301.

9) بحارالانوار، ج 75، ص 237.

10) همان، ج 100، ص 219.

11) روضة الواعظین، ج 2، ص 374.

12) من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 208.

13) تحف العقول، ص 302.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
سیره اخلاقی امام جعفر صادق صلوات الله علیه

سیره اخلاقی امام جعفر صادق صلوات الله...

سیره اخلاقی امام جعفر صادق صلوات الله علیه
سیره سیاسی امام صادق علیه السلام

سیره سیاسی امام صادق علیه السلام

سیره سیاسی امام صادق علیه السلام
دو سنت معمول ميان ائمه عليهم السلام

دو سنت معمول ميان ائمه عليهم السلام

دو سنت معمول ميان ائمه عليهم السلام
خلاصه اي ازفضائل و سيره فردي امام محمد باقر عليه السلام

خلاصه اي ازفضائل و سيره فردي امام...

خلاصه اي ازفضائل و سيره فردي امام محمد باقر عليه السلام
UserName