• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1557
  • پنج شنبه 1385/3/11
  • تاريخ :

فرزند کمتر ، همه چیز بهتر

تــــشـیّــع و تأثیر آن بر خانواده در ایران (3)


مسئله «كنترل موالید» در نوشته‏هاى فیلسوفان اجتماعى از دیرباز مورد توجه بوده است، اما به سبب تغییرات ناشى از انقلاب علمى و صنعتى در مغرب زمین و همزمان با رشد بى‏سابقه جمعیت در اثر كاهش مرگ و میر و نیز گسترش وسایل ضدباردارى، این موضوع وارد مرحله جدیدى شد و با طرح جدّى آن در قرن بیستم، كشورهاى گوناگون جهان به تدریج، سیاست‏هاى كنترل جمعیت، به ویژه سیاست تنظیم خانواده، را به اجرا درآوردند. این سیاست‏ها، كه در حال حاضر علاوه بر كشورهاى پیشرفته، از سوى 85 درصد كشورهاى در حال توسعه نیز رسما پذیرفته شده یا مورد موافقت عملى قرار گرفته‏اند، در جلوگیرى از رشد فزاینده جمعیت جهانى بسیار تأثیرگذار بوده‏اند.

اجراى سیاست‏هاى «تنظیم خانواده» در ایران، در دهه‏هاى اخیر باعث گردیده كه میانگین فرزندان یك زن از 6 نفر در سال‏هاى دهه 1340 به 3 نفر در سال 1375 كاهش یابد. در بعد ذهنى و ارزشى نیز تغییرات عمده‏اى در نگرش ایرانیان به این مسئله روى داده است كه در واقع، موفقیت سیاست‏هاى مزبور را باید مرهون این تغییرات بدانیم. برخى پژوهش‏هاى جدید نشان داده‏اند كه امروزه تنها 9 درصد مردم ایران به داشتن بیش از چهار فرزند رأى موافق مى‏دهند؛ 5/67 درصد دو فرزندى و 14 درصد سه فرزندى را ترجیح مى‏دهند و 3 درصد نیز گرایش به بى‏فرزندى دارند.

گاه در توجیه برنامه تنظیم خانواده و كنترل موالید، به جاى تأكید بر اصل «ضرورت»، بر ارزش‏هایى مانند آسایش و رفاه تكیه مى‏شود و جملاتى مانند «فرزند كمتر، آسایش بیشتر ، زندگى بهتر» این جهت‏گیرى را منعكس مى‏نمایند

در رابطه با تأثیر مذهب بر تنظیم خانواده، به نظر مى‏رسد دوگانگى بدوى آموزه‏هاى حدیثى و فقهى نسبت به موضوع یادشده، این قابلیت را به اندیشه مذهبى داده است كه گاه در خدمت سیاست‏هاى افزایش جمعیت و گاه در خدمت سیاست‏هاى كاهش جمعیت به كار گرفته شود؛ از یك سو، احادیث فراوانى در تشویق ازدیاد نسل در متون دینى وارد شده‏اند كه خط مشى‏هاى نیمه‏رسمى اواخر دهه 1350 و اوایل دهه 1360 در جهت تكثیر نسل، پشتوانه ارزشى خود را از این احادیث كسب كرده بودند. براى مثال، به حدیث معروفى استناد مى‏شد كه طبق آن، پیامبر گرامى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: «ازدواج كنید و نفوس را افزایش دهید؛ زیرا من در روز رستاخیر، در برابر دیگر امّت‏ها به عدد امّت خویش مباهات مى‏كنم.» از سوى دیگر، اصل «ضرورت»، كه از اصول مسلّم فقه پویاى شیعه است، توجیه شرعى لازم براى به كارگیرى روش‏هاى سالم و بى‏خطر كنترل موالید را فراهم مى‏كند كه در دهه 1370 استناد به این اصل، در توجیه سیاست‏هاى تنظیم خانواده مشهود بود.

اما نكته‏اى كه حایز اهمیت مى‏باشد این است كه گاه در توجیه برنامه تنظیم خانواده و كنترل موالید، به جاى تأكید بر اصل «ضرورت»، بر ارزش‏هایى مانند آسایش و رفاه تكیه مى‏شود و جملاتى مانند «فرزند كمتر، آسایش بیشتر ، زندگى بهتر» این جهت‏گیرى را منعكس مى‏نمایند. جالب توجه است كه گاهى همین جهت‏گیرى با آموزه‏هاى دینى پیوند داده مى‏شوند و براى مثال، به روایتى استناد مى‏گردد كه بر حسب آن، كمى عائله (كوچك بودن حجم خانواده) یكى از دو گشایش به شمار آمده است. ولى باید توجه داشت كه اولاً، این‏گونه تعابیر روایى دلالتى بر معناى مورد نظر ندارند و ثانیا، ترویج ارزش‏هاى آسایش‏طلبانه این خطر را در پى دارد كه اگر به دلایل پیش‏بینى نشده، اوضاع و شرایط اجتماعى تغییر یابند و این تغییر، اتخاذ سیاست‏هایى را در جهت افزایش موالید اقتضا كند، مردمى كه با ارزش‏هاى مزبور جامعه‏پذیر شده‏اند، به آسانى تن به سیاست‏هاى جدید ندهند كه این امر مى‏تواند به مشكل سیر نزولى جمعیت و مشكلات ناشى از آن منجر گردد.

منبع: فصلنامه شیعه شناسی، شماره 11

لینک ها:

 ازدواجهای فامیلی نیاز به مشاوره ژنتیك دارد 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
UserName