• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 4162
  • چهارشنبه 1385/2/27
  • تاريخ :

ضد ارزشی به نام حسد (6)

مراتب حسد

بزرگان علم اخلاق براى «حسد» مراحل مختلفى ذكر كرده‏اند از جمله دو مرحله كاملا متمایز زیر:

1- وجود حسد در درون دل و در اعماق روح، به گونه‏اى كه انسان آن را كنترل كند و اثرش در گفتار و رفتار او ظاهر نگردد.

2- وجود حسد در درون به گونه‏اى كه از كنترل او خارج شود و با سخنان و اعمال شیطانى بروز كند و براى انتقام‏گیرى از محسود و زوال نعمت او تلاش كند.

از بعضى روایات استفاده مى‏شود كه همه (یا غالب) مردم رگه‏هاى حسد در درون جانشان وجود دارد، ولى تا آن را در گفتار و رفتار خود ظاهر نكنند، گناهى بر آنان نوشته نمى‏شود!

از بعضى روایات استفاده مى‏شود كه همه (یا غالب) مردم رگه‏هاى حسد در درون جانشان وجود دارد، ولى تا آن را در گفتار و رفتار خود ظاهر نكنند، گناهى بر آنان نوشته نمى‏شود!

از جمله در حدیثى از پیغمبر اكرم صلی الله علیه و آله نقل شده كه فرمود: «سه چیز است كه هیچ كس از آن رهایى نمى‏یابد: گمان بد، فال بد و حسد؛ و من راه نجات از آنها را براى شما بازگو مى‏كنم، هنگامى كه به کسی گمان بد بردى، ترتیب اثر به آن نده و هنگامى كه فال بد زدى اعتنا مكن و به كار خود ادامه بده و هنگامى كه به كسى حسد پیدا كردى ستم مكن (و در گفتار و اعمال با حسد هماهنگ مشو)»! (47)

در حدیث دیگرى آمده است: « قََلَّ مَن یَنجو مِنهُنَّ؛ كمتر كسى از این سه صفت نجات مى‏یابد!» (48)

از این تعبیر استفاده مى‏شود كه این حكم عمومى نیست و انبیاء و اولیاء را شامل نمى‏شود، چرا كه اگر آنها در ظاهر و باطن از حسد پاك نشوند هرگز به آن مقامات والاى روحانى و معنوى نمى‏رسند، به همین دلیل حدیثى را كه مى‏گوید: «هیچ كس از حسد خالى نیست ‏حتى انبیاء» به عنوان محسود واقع شدن تفسیر كرده‏اند، یعنى حسودان در برابر همه كس حتى پیامبران الهى ظاهر مى‏شوند كه نسبت ‏به مقامات آنها حسد مى‏ورزند.

مرحوم «نراقى‏» در «معراج السعادة‏» در این زمینه مى‏گوید: «هر گاه حسد آدمى را به افعال و گفتار ناپسند وادار كند تا زبان به غیبت و بدگویى بگشاید و... گناه كرده، همچنین اگر از اظهار و ابراز آن خویشتن دارى نماید و از رفتار و گفتارى كه دلالت‏ بر حسد نماید پرهیز كند، ولى در باطن زوال نعمت محسود را طالب و به درد و رنج او راغب باشد و از این نظر احساس ناراحتى نكند و بر خود خشمگین نباشد باز گناه كرده است.‏»

به هر حال، در این كه صفت‏ حسد از رذایل اخلاقى است ‏خواه به مرحله ظهور و بروز برسد یا نه شكى نیست، سخن در این است كه آیا اگر به مرحله ظهور و بروز نرسد گناه و عقوبتى بر آن نوشته مى‏شود یا نه؟ ظاهرا دلیلى بر گناه بودن آن در مرحله عدم ظهور و بروز نداریم، هر چند صفت نكوهیده‏اى است.

مرحوم «نراقى‏» در «معراج السعادة‏» در این زمینه مى‏گوید: «هر گاه حسد آدمى را به افعال و گفتار ناپسند وادار كند تا زبان به غیبت و بدگویى بگشاید و... گناه كرده، همچنین اگر از اظهار و ابراز آن خویشتن دارى نماید و از رفتار و گفتارى كه دلالت‏ بر حسد نماید پرهیز كند، ولى در باطن زوال نعمت محسود را طالب و به درد و رنج او راغب باشد و از این نظر احساس ناراحتى نكند و بر خود خشمگین نباشد باز گناه كرده است.‏» (49)

ولى ظاهرا دلیلى بر حرام بودن قسم دوم وجود ندارد.

به این ترتیب مرحله عدم ظهور و بروز باز دو حالت دارد: حالتى كه صاحبش از وجود آن ناراحت نباشد و در رفع آن نكوشد بلكه در درون با آن هماهنگ گردد و حالتى كه چنین نباشد، گناه بودن حالت اول بعید به نظر نمى‏رسد هر چند دلیل قاطعى بر آن نداریم.

پی‌نوشت‌ها:

47- محجة البیضاء، ج 5، ص 325.

48- همان.

49- معراج السعادة، ص‏429.

برگرفته از کتاب:

اخلاق در قرآن، جلد اول، آیت الله مكارم شیرازى .

لینک مقالات مرتبط:

 - حسد از ضد ارزش هاست (1) 

 - حسد از ضد ارزش‌هاست(2) 

 - ضد ارزشی به نام حسد (3) 

 - ضد ارزشی به نام حسد (4) 

 - ضد ارزشی به نام حسد (5) 

 - حسادت 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
ایثار

ایثار

ایثار
مفهوم‌شناسی ایثار

مفهوم‌شناسی ایثار

مفهوم‌شناسی ایثار
نفاق جدید در نگاه شهید مطهری

نفاق جدید در نگاه شهید مطهری

نفاق جدید در نگاه شهید مطهری
UserName