• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 4254
  • شنبه 1389/11/30
  • تاريخ :

رازهای حروف مقطعه

حروف مقطعه


خداوند در آیاتی از قرآن تأکید دارد که هیچکدام از الفاظ قرآن بیهوده نیست، از این رو شک نیست که حروف مقطعه داری فلسفه است و بیهوده در قرآن قرار نگرفته است.

دربرخی آیات قرآن تأکید شده است در قرآن هیچ شک و شبه ای نیست و آیات قرآن متقن و محکم است، از این رو نمی توان حروف مقطعه را عبث تصور کرد.


اشتراک محتوایی سوری که دارای حروف مقطعه می باشند

سوره‏هایی که با یک نوع حروف مقطعه آغاز می‏شوند، مطالب مشترکی دارند . برای مثال در سوره‏هایی که با«حم»شروع می‏شوند، بلافاصله بعد از آن جمله‏ی‏«تنزیل الکتاب من اللّه» یا چیزی که به معنای آن نزدیک است، قرار گرفته، در سوره‏هایی که با«الر»شروع می‏شوند، بعد از آن«تلک آیات الکتاب»و یا شبیه آن و در سوره‏هایی که با«الم»آغاز می‏شوند، به دنبال آن‏«ذلک الکتاب لا ریب فیه»یا مفهوم آن آمده است.1

از این جا می‏توان حدس زد که میان حروف مقطعه و محتوای این سوره‏ها ارتباط خاصی وجود دارد ؛ تا آن جا که مثلا سوره‏ی اعراف که با« المص »شروع شده ، مضمون و محتوایش جامع میان مضمون سوره‏های«الم»و سوره‏ی «ص»است.البته این ارتباط ممکن است بسیار عمیق و دقیق باشد و افهام عادی به آن راه نیابند. 2

 

حروف مقطعه، رمز و اشاره به اسما و صفات خداوند

حروف مقطعه،

مثلا در مورد«الم»می‏گویند:الف اشاره به«انا»و لام اشاره به «الله»و میم اشاره به«اعلم»هستند که مجموعا به جای«انا اللّه اعلم»است . یا«الص»اشاره به «انا اللّه اعلم و افصّل»است. 3

چنان که از ابن عباس روایت شده که در«الم»، الف بر «الله»و لام بر اسم«جبرائیل»و میم بر نام«محمد»دلالت دارند.و همچنین«الر» بر«انا اللّه اری»دلالت دارد. 4

ابو اسحق ثعلبی، روایتی از علی بن موسی الرضاع دارد که فرمود:از امام جعفر صادق«ع»راجع به«الم» سؤال شد.آن حضرت در پاسخ فرمود:الف ناظر به شش صفت از صفات خداوند است:

1.ابتداء، زیرا خداوند است که آفرینش همه‏ی مخلوقات را آغاز کرد؛

2.استواء، چون خداوند عادل و مستوی و راست است و الف نیز راست بود و میل و انحرافی در آن وجود ندارد.

3.انفراد، خداوند فرد و تنها است.

4.اتصال خلق با خداوند

5.انقطاع خداوند از غیر.

6.الفت

 

حروف مقطعه ، رمزی به اسم اعظم الهی

در صورتی که بتوانیم این حروف جداگانه را به هم بپیوندیم، اسم اعظم خداوند از آن‏ها استخراج می‏شود. مثلا «الر» و «حم» و «ن» به صورت «الرحمن» در می‏آیند؛ همچنین سایر حروف مقطعه‏ی قرآن. در حالی که سعید بن جبیر می‏گوید: ما قادر بر جمع و پیوند حروفی که اسم اعظم از آن‏ها استخراج می‏شود، نیستیم. 5

سیوطی هم در اتقان می‏نویسد: گفته می‏شود، این حروف اسم اعظم خدا هستند، ولی ما ترکیب آنها را نمی‏دانیم.

جز پاک شدگان به آن دسترسی ندارند

گویند:حکمت سوگند خداوند به حروف مقطعه‏ی قرآن این است که حروف مذکور از جهت آن که مبانی کتاب آسمانی و نیز مبانی اسمای حسنی و صفات علیای پروردگارند، شرف و فضیلت دارند.گویا به خاطر این امر به این حروف سوگند یاد کرده که قرآن کتاب و کلام اوست. 6

مرحوم علامه طباطبایی، از تفسیر مجمع البیان یازده قول در معنای حروف مقطعه نقل کرده است، از جمله این که:حروف مقطعه‏ی قرآن از متشابهات قرآن هستند و خداوند علم به آن‏ها را به خود اختصاص داده است. «تأویل متشابهات را جز خدا کسی نمی‏داند. توضیح این که خود علامه طباطبایی، حروف مقطعه را از متشابهات نمی‏دانند

حروف مقطعه‏ی قرآن، از متشابهات
حروف مقطعه

آقای سید ابو الفضل میر محمدی زرندی، نگارنده‏ی کتاب«تاریخ و علوم قرآن»می‏گوید:هر گاه دلیلی نباشد که دلالت کند بر مقصود از این حروف و اجماعی هم در بین نباشد تا تعیین کننده‏ی مفهوم این حروف باشد و عرف و لغت نیز چیزی از این حروف درک ننموده باشند، پس طبعا باید گفت:این حروف از متشابهات هستند، مانند سایر متشابهات قرآن مجید و جز خداوند و علمای خاص، کسی بر تأویلات و معانی آن‏ها واقف نیست.

سیوطی نیز می‏نویسد:از جمله متشابهات قرآن، همین حروف اول سوره‏ها هستند و نظر ما این است که این‏ها از اسرار خداوندی هستند و جز خداوند کسی به تأویل و مفهوم آن‏ها آگاه نیست. 7

مرحوم علامه طباطبایی، از تفسیر مجمع البیان یازده قول در معنای حروف مقطعه نقل کرده است، از جمله این که:حروف مقطعه‏ی قرآن از متشابهات قرآن هستند و خداوند علم به آن‏ها را به خود اختصاص داده است. «تأویل متشابهات را جز خدا کسی نمی‏داند. 8 توضیح این که خود علامه طباطبایی، حروف مقطعه را از متشابهات نمی‏دانند. 9

 

حروف مقطعه، ساده و عادی

حکمت افتتاح بعضی از سوره‏ها به حروف مقطعه این است که قرآن از حروفی فراهم آمده است که مردم آن‏ها را می‏شناسند . اما این حروف در برخی موارد به صورت مقطع و جدای از هم ، «مانند فواتح سور» و در برخی موارد به صورت کلمه، جمله، آیه و سوره با هم ترکیب یافته‏اند تا دلیل عجز و ناتوانی عرب و تازیان به آوردن و پرداختن مانند آن‏ها باشند. 10

طبرسی نیز در این باره می‏نویسد:قرآنی که نمی‏توانید به معارضه و مبارزه با آن قیام کنید، از جنس همان حروفی است که در محاورات و سخنرانی‏ها از آن‏ها استفاده می‏کنید.وقتی نمی‏توانید با قرآن تحدی کنید، پس به این حقیقت می‏رسید که قرآن از جانب خداست و تکرار این گونه حروف در اول بعضی سوره‏ها، به منظور تأکید و تأئید همین نکته است.چون عرب وقتی می‏خواهد مطلبی را درست به مخاطب بفهماند، آن را تکرار می‏کند. 11

 

حروف مقطعه ، عامل جلب توجه

کافران و مشرکان به همدیگر می‏گفتند به قرآن گوش ندهید.آن‏ها به هنگام قرائت قرآن سر و صدا می‏کردند، کف می‏زدند و سوت می‏کشیدند. « و قال الّذین کفروا لا تسمعوا لهذا القرآن و الغوا فیه لعلّکم تغلبون : کفار گفتند ، به این قرآن گوش فرا ندهید و یاوه‏گویی کنید تا شاید چیره و غالب شوید . 12

خداوند متعال این حروف را در اول بعضی از سوره‏ها نازل کرد تا مشرکان با سخنان غریب و نامأنوس مواجه شوند و در نتیجه به قرآن گوش فرا دهند و درباره‏ی این حروف بیندیشند. 13

وجود حروف مقطعه در آغاز برخی از سوره‏ها چون امری بدیع و بی‏سابقه‏اند.بنابراین توجه حاضران را جلب می‏کنند و سکوت و آرامشی فراهم می‏آورند.

طبرسی نیز در این باره می‏نویسد:قرآنی که نمی‏توانید به معارضه و مبارزه با آن قیام کنید، از جنس همان حروفی است که در محاورات و سخنرانی‏ها از آن‏ها استفاده می‏کنید.وقتی نمی‏توانید با قرآن تحدی کنید، پس به این حقیقت می‏رسید که قرآن از جانب خداست و تکرار این گونه حروف در اول بعضی سوره‏ها، به منظور تأکید و تأئید همین نکته است.چون عرب وقتی می‏خواهد مطلبی را درست به مخاطب بفهماند، آن را تکرار می‏کند

حروف مقطعه، بیش‏ترین حروف واقع شده در سوره‏ها
قرآن

شخصی به نام دکتر رشاد خلیفه، اهل مصر و مقیم در آمریکا، با استفاده از رایانه به این نتیجه رسید که حروف مقطعه‏ی قرآن در سور متعدد، این حقیقت را نشان می‏دهند که این حروف در هر سوره‏ای آمده‏اند، بیش از سایر حروف دیگر تهجی در آن به کار رفته‏اند.مثلا در سوره‏ی بقره که با«الم»آغاز شده است، حرف«الف» بیش از«لام»و حرف«لام»بیش از«میم»و حرف میم بیش‏تر از سایر حروف تهجی به کار رفته است.به همین ترتیب، در سایر سوره‏های قرآنی، حروف مقطعه‏ی قرآن نمایانگر استعمال فزون‏تر آن حروف در آن سوره‏هاست. نام برده با تغذیه‏ی رایانه، تمامی حروف قرآن را در مدت دو سال مورد بررسی قرار داد و با گرفتن آمارهای متعدد، چنین نتیجه گرفت که حروف واقع در اوایل سوره‏ها، بیش‏ترین حروف واقع شده در آن سوره‏ها هستند.مثلا حرف«ق»در سوره‏ی«ق»و همچنین حرف«ص»در سوره‏ی«ص»بالاترین آمار را دارند. 14

 

نتیجه گیری :

اشتراک این نظرات این است که حروف مقطعه رمزی بین خدا و پیامبر است به این معنا که گوینده نمی خواهد دیگران این رمز را بفهمند و تنها برای مخاطب خود این رمز را آشکار ساخته است .

فرآوری : زهرا اجلال

بخش قرآن تبیان


پی نوشت ها :

(1) .سوره‏ی مؤمن نخستین سوره از«حوامیم»است.حوامیم هفت سوره از قرآن هستند که با«حم»شروع می‏شوند و پشت سر هم قرار گرفته و همگی از سوره‏های مکی هستند.

(2).تفسیر المیزان، ج 18، ص 5 و 6.

(4).سوره‏ی واقعه، 78.

(3).جامع البیان، ج 4 ، ص 177 و مجمع البیان ، ج 1 ، ص 32.

(4).مجمع البیان ، ج 1 ، ص 32.

(5).مجمع البیان ، ج 1 ، ص 33.

(6).مجمع البیان ، ج1 ، ص 33.

(7).الاتقان، ج 2.

(8).سوره‏ی آل عمران، 7.

(9).تفسیر المیزان، ج 18، ص 6 و 7.

(10).الکشاف، ج 1، ص 16.و الاتقان، ج 3، ص 17.

(11).مجمع البیان، ج 1، ص 33.

(12).سوره‏ی فصلت، 26.

(13).پژوهشی در تاریخ قرآن، به نقل از مجمع البیان، ص 128.

(14).علوم قرآنی به نقل از هفته نامه‏ی اخبار العالم، صادره مکه 24.

                                                                          


منبع :

مقاله : " حروف مقطّعه در قرآن " ، یعقوب فرزانه دوست

 

کاربرد حروف مقطعه قرآن چیست؟

کاربرد حروف مقطعه قرآن چیست؟

برخی این حروف را راز و رمزی میان خدا و رسول اکرم (ص) دانسته، از این رو آن را غیر قابل تفسیرمی دانند
14 نظریه در باب حروف مقطعه

14 نظریه در باب حروف مقطعه

علامه طباطبايى(رحمهم الله) مى گويد: با تدبّر درسوره هايى كه حروف مقطعه ى همسان دارد، مانند سوره هايى كه با «الم، الر، طس، يا حم» شروع مى شود، درمى يابيد كه سوره هاى داراى حروف مقطعه مشترك، در مضامين و سياق نيز با يكديگر مشابه و متناسب اند و اين تشابه وي
حکمت وجود حروف مقطعه در قرآن

حکمت وجود حروف مقطعه در قرآن

حروف مقطعه قرآن همیشه جزء کلمات اسرار آميز قرآن محسوب مى شده ، و مفسران براى آن تفسيرهاى متعددى ذکر کرده اند، و با گذشت زمان و تحقيقات جديد دانشمندان تفسيرهاى تازه اى براى آن پيدا مى شود. البته نظر مشهور در مورد این حروف این است که : اینها رموزی است بی
UserName
عضویت در خبرنامه