• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 2495
  • سه شنبه 1384/10/13
  • تاريخ :

سیرى در چند حج ‏نامه


حج نماد اصلى مسلمانان جهان است . هرساله صدها هزار مسلمان، سیاه و سفید، شیعه و سنى، عرب و فارس و ترك و هندو و ... گرد هم مى‏آیند تا به سنت محمدى، حج ابراهیمى را به جا بیاورند .

دهها و صدها نویسنده و شاعر ایرانى از هزار سال پیش به این سو، پس از سفر حج، حج‏ نامه‏هایى نگاشته‏اند . این نوشته‏ها براى کسانی كه این توفیق عظیم را تجربه نكرده‏اند بسیار شیرین و خواندنى است . اینک، نگاهى كوتاه به چند سفرنامه حج‏ :

قدیمى ترین سفرنامه حج‏به زبان فارسى از ناصر خسرو قبادیانى است. هموكه هزارسال پیش چنین نوشت:

«و احرام گرفتن آن باشد كه جامه دوخته از تن بیرون كنند و اِزارى بر میان بندند و اِزارى دیگر یا چادرى بر خویشتن درپیچند و به آوازى بلند مى‏گویند كه لبیك اللهم لبیك و سوى مكه مى‏آیند ...»

معاصران ما هم، سفرنامه‏هاى حج زیبایى نوشته‏اند، كسى كه با سفرنامه او این سنت قدیمى جانى دوباره گرفت جلال آل احمد است . حج نامه این قصه‏نویس «خسى در میقات‏» نام دارد:

«و من هیچ شبى چنان بیدار نبوده‏ام و چنان هشیار به هیچى، زیر سقف آن آسمان و آن ابدیت، هر چه شعر كه از برداشتم خواندم، به زمزمه‏اى براى خویش، هرچه دقیق‏تر كه توانستم در خود نگریستم تا سپیده دمید، و دیدم كه تنها خسى است و به میقات آمده و نه كسى به میعادى و دیدم كه «وقت‏» ابدیت است‏ یعنى اقیانوس زمان و میقات در هر لحظه‏اى و هرجا و تنها با خویش . چرا كه میعاد جاى دیدار توست ‏با دیگرى، اما میقات زمان همان دیدار است تنها با خویشتن ...»

دكتر على شریعتى هم حج نامه‏هایى دارد:

«از اولى كه انسان براى رفتن به حج آماده مى‏شود در حال حركت است . از وقتى كه حج‏ شروع مى‏شود هیچ توقفى نیست. نه عملاً و نه نظراً، نه آدم مى‏تواند توقف بكند و نه هم باید توقف كند ... این تحرك دائم از آغاز یادآور تحرك ابراهیم در راه مبارزه با بت‏ پرستى است و احیاء توحید و استقرارعدالت در تاریخ بشرى ... یادآور تحرك هاجر، یادآور مهاجرت دائم است كه ادیان ابراهیمى و دین اسلام، دین هجرت هستند . هجرت از درون؟ دائماً . هجرت از برون؟ دائماً . نه در جایت‏ بمان! نه در حالت ‏بمان! همواره روحى مهاجر باش! به سوى مبدأ، به سوى مقصد، به سوى آنجا كه مى‏توانى انسان باشى .»

پس از انقلاب، حج نامه‏ها رونقى دو چندان یافت .

اگر یك مجتهد بخواهد سفرنامه بنویسد چه خواهد نوشت؟ سفرنامه حج آیت الله العظمى لطف اله صافى گلپایگانى را بخوانیم:

«اینجا عمل، عبادت و خداپرستى است . اینجا سرزمینى است كه انسان‏ها در آن، خود را به رحمت‏ خدا نزدیكتر از سایر مكانها مى‏بینند. عرفان و وجدان و یافت و احساس حضورى كه براى شخص متوجه به موقف خود حاصل مى‏شود مادى نیست .

در هنگام دعا اشكها بى‏اختیار جارى مى‏شود و ناله‏ها بلند مى‏گردد، دستها به سوى درگاه قاضى الحاجات بالا مى‏رود .

شعور انسان به فقر و ناچیزى و مسكنت و تقصیر خودش، و غنا و بى‏نیازى و توانایى و رحمت و آمرزش و عفو و بخشش خداى تعالى زیاد مى‏شود. دعاهایى كه خوانده مى‏شود همه عروج دهنده و بینش آفرین و كمال بخش روح است ...»

هدایت اله‏ بهبودى یك روزنامه نگار حرفه‏اى است، مدیر دفتر ادبیات انقلاب اسلامى و صاحب امتیاز مجله كمان:

«به قلبم نگاه مى‏كنم . ضربه‏ها را یواش‏تر مى‏زند. به اطراف نگاه مى‏كنم، چشم مى‏گردانم . گرما بدون تبعیض همه را منبسط كرده، از امام جمعه گرفته تا خدمه . چشم مى‏گردانم، این دو تكه پارچه همه را به یك خط كرده، از رئیس سازمان صدا و سیما گرفته تا یك خبرنگار. چشم مى‏گردانم، عضو شوراى نگهبان، نماینده مجلس، مدیر كل، مدیر جزء و من . عدالت‏ خدا اینجا چشیدنى است . باور كنید هیچ كس جرأت نمى‏كند خودش را یك وجب بالاتر از دیگرى بداند . همه آن مقام ها، همه آن میزها و بى. ام. و. ها به دو تكه پارچه محدود شده است. و به دلى كه در حد تقوایش جز خدا براى همه پوشیده است. چشم مى‏گردانم، چپ ها و راست هاى بنام در اینجا مستقیم‏اند. رو به خدا. همه جذب فراكسیون برهوت شده‏اند. اى كاش وقتى برگشتند، این خط كش هاى سیاسى را براى همیشه به صندوقچه فراموشى بسپارند ... .»

زهرا زواریان قصه نویس نام آشنایى است . سفرنامه او واقعاً یادداشت هاى او در لحظه حج است، بى‏هیچ تغییرى . سفرنامه‏اى متفاوت و از معدود حج‏نامه‏هاى زنان، «شبستان دل‏»:

«الله‏اكبر! الله‏اكبر! الله‏اكبر! عجب شگفتى عظیمى! عجب بهت ‏باشكوهى! عجب و هزار عجب كه از گیجى و حیرت آن، نه مى‏توانم چیزى بنویسم و نه دلم مى‏خواهد سطورى بنگارم . این را هم كه مى‏نویسم فقط به خاطر این است كه بدانى به یادت هستم و یادگارى از این لحظات داشته باشم . روى كوه صفا نشسته‏ام . طواف انجام داده‏ایم، نماز طواف را هم خوانده‏ایم . صداى غوغاى جمعیت و همهمه تكبیر گویان عشق، لرزه بر اندام زمین و آسمان افكنده است . اینجا همه عشق است و شیفتگى و هرچه هست زبان از بیان آدم قاصر است. طواف عشق به پایان رسیده است و هنوز سعى شروع نشده است. نمى‏دانم چه بنویسم. اینجا نگاه خدا جارى است ...»

به نظر شما سفرنامه حج‏سردبیر مجله موعود چگونه باید باشد؟ اسماعیل شفیعى سروستانى حج‏نامه‏اى با نام «شوق كعبه‏» نگاشته است:

«داستان میثاق و رجعت به حق، داستان انسان است. داستان همراه شدن با همه سنت‏هاى لایتغیر هستى، همه قانون‏مندى ویژه‏اى كه عالم و آدم را در بسترى طبیعى و ساده به سوى حق مى‏خواند .

انالله و اناالیه راجعون.

از همین منزل است كه «حج‏» آدمى را به آینده پیوند مى‏دهد . به آن سان كه بایسته است و نه بدان صورت كه زائر از خانه بیرون آمده بود .

خروج از شهر و دیار، از زائر، طالبى مى‏سازد كه خود را مهیاى تجدید عهد مى‏سازد . او مى‏رود تا همه حج را به حال و روز كنونى‏اش پیوند دهد، ورنه، همه اعمال و مناسك مخصوص به آن تبدیل به اعمالى كور، تكرارى و بى‏معنى مى‏شود .

شاید از همین روست كه امروزه، حاجى، در وقت ‏بازگشت از سفر، قادر به نشر دروس حج و بسط اخلاق ویژه حاجیان نیست .

حج نگاه معنى خویش را باز مى‏یابد كه زائر، با میثاق آغاز كند، رجعت ‏به هویت فراموش شده از طریق تذكر تاریخى، و حج آن زمان به آینده حاجى پیوند مى‏خورد كه، عاملى براى استمرار حیات حقیقى او در عرصه هستى شود . زیرا، تنها در وقتى «حج‏» از زندان صورت‏ها خارج مى‏شود كه، حاجى، با دریافت‏ سنت‏ها و شناخت قانون‏مندى‏ها، پا به پاى نمونه و الگوها، جایگاه خویش را دریابد . مصادیق عینى كفر و حقیقت زمانش را بشناسد و پى ببرد كه او و دیگر هم دینانش در كجاى این مسیر طولانى قرار گرفته‏اند .

دریابد كه در كجا و چگونه آن عهد و میثاق شكسته شده و بالاخره چگونه مى‏توان آن عهد را تجدید كرد و مهیاى عروج شد.»

خدا توفیق حج را نصیب همه ما بگرداند . توفیق درك حقایق باطنى حج و معرفت‏ به اسرار آن .

ان شاءالله

سیدعلى كاشفى خوانسارى

(ماهنامه موعود)

لینکهای مرتبط:

 عرفان در عرفات 

 حج ، عرصه وارستگی از وابستگی ها 

 حج در قرآن و روایات 

 آداب و احکام حج تمتع 

 حج در کلام رهبر 

 كعبه او را مى‏شناسد... 

 کاروانی که به حج نرفت 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
سفرنامه تحفة الحرمین

سفرنامه تحفة الحرمین

سفرنامه تحفة الحرمین
سفرنامه فراهانى

سفرنامه فراهانى

سفرنامه فراهانى
خسی در میقات

خسی در میقات

خسی در میقات
در حريم عشق(سفرنامه)

در حريم عشق(سفرنامه)

در حريم عشق(سفرنامه)
UserName
عضویت در خبرنامه