• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1099
  • پنج شنبه 1384/7/7
  • تاريخ :

روایت« ثامن الائمه » از زبان فرماندهان عملیات


اشاره : عملیات ثامن الائمه « شكست حصر آبادان » در مورخه 5/7/1360 با هدف شكست حصر شهر آبادان در جبهه جنوبی آبادان و شرق كارون با رمز مبارك نصرمن الله و فتح قریب آغاز شد.

این عملیات كه به صورت گسترده و با فرماندهی مشترك ارتش و سپاه در سه محور اصلی (جبهه ذوالفقاریه , جبهه فیاضیه , جبهه دارخوین ) و یك محور فرعی (جبهه ماهشهر) طرح ریزی و اجرا شد , قوای خودی توانستند طی 48 ساعت محاصره آبادان را شكسته و دو جاده مهم ماهشهر ـ آبادان و اهواز ـ آبادان را آزاد نمایند و به این ترتیب فرمان حضرت امام (ره ) مبنی بر شكست حصر آبادان محقق شد ضمن آنكه تحول جدیدی در جنگ به وجود آمد و ناكامی دشمن در جنگ از همین نقطه آغاز گردید.

در تاریخ 7/7/1360هم زمان با تثبیت منطقه شرق كارون , جلسه ای به منظور تشریح و جمع بندی نتایج عملیات ثامن الائمه با حضور برادران رحیم صفوی , غلامعلی رشید(شهید) حسن باقری , (شهید) حسین خرازی , بنادری و... در آبادان تشكیل گردید. مباحث این جلسه به دلیل این كه یك روز بعد از پیروزی در عملیات و از زبان فرماندهان رده اول آن بیان گردیده , مهم می باشد كه بخش هایی از آن را به تفكیك محورهای عملیاتی از نظر شما خوانندگان محترم می گذرانیم .

1- جبهه ماهشهر

عراقی ها به جبهه ماهشهر حساسیت خاصی داشتند زیرا در نگاه كلاسیك آنها , عقبه مناسب در این جبهه و سابقه عملیات توكل , احتمال هر نوع عملیات از این جناح را نسبت به جناحهای دیگر تقویت می كرد. به همین سبب جبهه ماهشهر توانسته بود نظر فرماندهان لشكر 3زرهی را بیش از آنچه باید , به خود معطوف كند , سردار غلامعلی رشید در تشریح عملیات این جبهه می گوید :

« سازمانی كه از نیروهای سپاه در این عملیات شركت داشتند دو گردان كامل بودند. غیر از نیروهای در خط و پشتیبانی رزم و پشتیبان خدمات رزم , 400 نفر از رزمندگان سپاهی و بسیجی ما با گردان 163 تیپ 1لشكر 77ارتش ادغام شدند كه این گردان 350نفر تكاور داشت . 100 نفر دیگر از نیروهای ما با یك گردان تانك از لشكر 77كه كلا 17 تانك داشت , ادغام گردید .

علاوه بر این نیروها كه با ارتش ادغام كردیم , ما یك گردان احتیاط خالص از سپاه و بسیج داشتیم كه 250نفر تكاور در اختیار داشت . در محور ماهشهر نیروهای سپاه و ژاندارمری ادغام شده بودند و زودتر از سایر محورها در منطقه تحت مسئولیت ما , به دشمن حمله كردند (ساعت 12 شب ) به طوری كه ساعت 1,5 بامداد از دشمن اسیر گرفتند . بقیه نیروها تقریبا ساعت 5/1 درگیر شدند . در ساعت 4/5 بامداد نیروهای ما در طول 4كیلومتر از خاكریز اصلی دشمن درگیر بودند . دشمن ابتدا با4تانك پاتك كرد و در ساعت 6 صبح با 15 تانك پاتك دیگری را شروع كرد كه دفع گردید . ساعت 8 تا 9صبح ما احساس كردیم از سمت محور فیاضیه مورد حمله قرار گرفته ایم . پس از این بود كه هماهنگی بیش تری بین محور ما و محور فیاضیه صورت گرفت و هماهنگ پیش روی می كردیم . ساعت 10 صبح خاكریز دشمن سقوط كرد. از این جا به بعد دشمن متلاشی شد و نفرات زیادی از آنان منتظر اسارت بودند . ساعت 12ظهر به خاكریز سوم رسیدیم . در این ساعت ما با نیروهای خودی در محور فیاضیه نیز الحاق كردیم و ساعت 12 به بعد دشمن هیچ گونه عكس العملی از خود نشان نداد و كلا شكست خورد . » (1 )

در بخشی از گزارش لحظه به لحظه عملیات نیز كه از سیستم مخابراتی دریافت شده , آمده است :

« 1- در ساعت 4:30 فرمانده محور ماهشهر ـ آبادان اعلام نمود اهداف منطقه ولایت فقیه تصرف و به طور كامل پاك سازی شده است .

2- در ساعت 11:25 فرمانده محور ماهشهر ـ آبادان اعلام كرد تعداد اسرا از 800نفر به 1000 نفر رسیده است و نیروهای دشمن بین جاده آبادان ـ ماهشهر و آبادان ـ اهواز محاصره شده اند و تعداد شهدا و زخمی های خودی خیلی كم بوده است .

3- در ساعت 14:45 فرمانده محور ماهشهر ـ آبادان اعلام نمود از 35 دستگاه تانك دشمن 11 تانك منهدم شده و بقیه آنها غنیمت گرفته شده اند و نیروهای دشمن كه بین زائده جاده ماهشهر ـ آبادان قرار دارند تا اندازه ای مقاومت می نمایند.

4- در ساعت 16 فرمانده محور جاده ماهشهر ـ آبادان اعلام نمود نیروهای باقی مانده دشمن كه مقاومت می كردند , كشته و اسیر شدند . » (2)

با انهدام عراق در جبهه ماهشهر , جاده ماهشهر ـ آبادان پس از 349روز از تصرف نیروهای عراقی آزاد شد و مردم آبادان و رزمندگان این جبهه محاصره شده توانستند از طریق این جاده و جاده آبادان ـ اهواز تردد عادی خود را شروع كنند.

2- جبهه ذوالفقاریه (از محور ایستگاه 12 تا ایستگاه 7 )

این جبهه دارای سابقه درخشان در اولین روزهای عبور عراق از كارون بود كه حماسه بهمن شیر و چند عملیات محدود , بخشی از افتخارات آن روزهای مقاومت و ایثار است . اكنون با اجرای موفق ماموریت محوله در عملیات ثامن الائمه , رزمندگان این جبهه می توانستند حیاتی ترین منطقه تصرفی عراق در شرق كارون را ـ كه در واقع گلوگاه جزیره آبادان محسوب می گردید ـ از چنگ دشمن خارج كنند و قطعه قطعه خاك مقدس این جبهه را ـ كه در حیات یك ساله خود سجاده عبادت مردانی بزرگ بود ـ به آغوش مردم مقاوم آبادان بازگردانند. برادر بنادری در تشریح عملیات جبهه ذوالفقاریه می گوید :

« در این عملیات در محور ایستگاه 12 , هدف اصلی عملیات در كنار جاده قدیم آبادان ـ اهواز بود كه براساس حساسیت منطقه , سازمان رزمی متشكل از دو گردان رزمی و یك گردان احتیاط از سپاه و یك گردان از تیپ 1 ارتش در نظر گرفته شده بود كه به طور مشترك عمل می كردند.

البته سابق بر این , ایستگاه 12به عنوان یك جبهه اصلی تلقی نمی شد , لذا یگان های خودی صرفا با استقرار 4 قبضه خمپاره انداز و چند قبضه تفنگ 106 , به ایجاد خط تدافعی مختصر بسنده كرده بودند تا مانع از نفوذ دشمن به آبادان شوند. ولی به مرور زمان اهمیت نظامی این محور برای برادران مشخص شد , زیرا ایستگاه 12 روی كمر دشمن واقع بود , به همین خاطر تصمیم گرفتیم این منطقه را به جبهه ای فعال مبدل سازیم . لذا با توجیه و فعال كردن واحدهای مهندسی سپاه و جهاد توانستیم خود را در بعضی نقاط به دشمن نزدیك كنیم . ازجمله در منطقه ای در حد فاصل رودخانه كارون و جاده قدیم اهواز ـ آبادان .

به هر حال , عملیات در ساعت 5/11 شروع شد . پس از گذشت 2 ساعت نیروهای سمت راست ـ با استعداد 6گردان ـ خود را به نزدیك خاكریزهای دشمن رساندند و 2گروهان با یك خیز بلند موفق شدند وارد خاكریزهای دشمن شوند درحالی كه در سایر محورها گروهان ها به اولین خطوط تدافعی دشمن نرسیده بودند. با گذشت زمان گروهان های بعدی توانستند خود را به خاكریزهای اول دشمن برساند و این زمانی بود كه دو گروهان پیشتاز به سمت خاكریزهای دوم خیز برداشته بودند.

ادامه درگیری تا نزدیك ظهر و تشدید فشار دشمن , به محاصره نیروهای خودی توسط قوای دشمن منجر گردید. در این زمان ما گروهان احتیاط خود را كه بیش تر نیروهای آر.پی .جی .زن بودند به منطقه بحران گسیل دادیم . آنان خیلی زود توانستند با انهدام چند دستگاه تانك آرایش جنگی دشمن را به هم ریخته و نیروهای ارتشی را از حلقه محاصره خارج نمایند و به تعقیب نیروهای دشمن كه به طرز عجیبی منطقه را خالی می كردند , پرداختند. در نتیجه تعدادی از عناصر دشمن را به اسارت و تعدادی تانك به غنیمت گرفتند.

پس از تصرف مواضع دشمن در خاكریزهای اول و دوم , بلافاصله به سمت خاكریز سوم رهسپار شدیم و این زمانی بود كه با نیروهای محور ایستگاه 7 الحاق برقرار كردیم و با هم به سمت بالا به تعاقب دشمن كه در حال فرار از معركه بود , پرداختیم . در این حین توپخانه دشمن اجرای آتش می كرد اما چون از تمركز و نظم خاصی برخوردار نبود , نیروهای خودی توانستند بی دغدغه خود را به هدف ها و مواضع بعدی برسانند و بر دشمن بعثی تلفات و ضایعاتی را وارد سازند . » (3)

3- جبهه فیاضیه

محور فیاضیه یكی از دو تلاش اصلی در عملیات ثامن الائمه است . یگان های این محور موظف بودند ضمن حركت در شرق كارون از سمت جنوب به شمال ارتباط نیروهای عراق از طریق پل حفار با غرب كارون را قطع نمایند.

جبهه فیاضیه برای رسیدن به آمادگی كامل برای عملیات , روزهای سختی را پشت سر گذاشته و با ابتكارات ویژه ازجمله احداث كانال , توانسته بود شایستگی خود را برای گرفتن ماموریت تلاش اصلی , به مسئولان اعلام كند.

اهمیت این محور باعث گردید در تقسیم بندی جبهه ها بین فرماندهان , برادر رحیم صفوی در این منطقه شخصا هدایت نیروها و كنترل عملیات را به دست گیرد.

در گزارش لحظه به لحظه در این جبهه آمده است :

« 1- عملیات ساعت 01:55 شروع شد و مسئول محور فیاضیه اعلام نمود كه در ساعت 06:30 خاكریز اول و دوم تصرف شده و نیروها در كنار رودخانه در وضعیت خوبی می باشند.

2- در ساعت06:30 حدود 70الی 80 اسیر گرفته شد كه در حال تخلیه می باشد.

3 ـ سپاه ماهشهر در ساعت 08:15 گزارش داد تیپ 2و گردان های سپاه در منطقه فیاضیه خاكریزهای اول و دوم را به تصرف خود درآوردند.

4- برادران باقری و كلاهدوز در ساعت 09:10 گزارش دادند نیروهایی كه از محور فیاضیه وارد عمل شده اند در پشت خاكریزها با مقاومت دشمن روبه رو شده اند و حركت نیروها كند می باشد . » (4 )

دشمن در مقابل جبهه فیاضیه و همچنین جبهه دارخوین به خاطر اتكا این دو جبهه به كارون خطوط دفاعی پیوسته و بسیار محكمی را احداث كرده بود(3) كه با داشتن میادین مین و خطوط دفاعی در چند رده , عبور از آن مشكل بود لذا جبهه فیاضیه كه در مانور خود صرفا به تك جبهه ای متكی بود , در عبور از خطوط دشمن و رسیدن به پل حفار با مشكلاتی روبه رو گردید. سردار رحیم صفوی در این باره چنین روایت می كند :

« عملیات شب 5مهرماه , ساعت 12 شب با رمز » یا حسین بن علی (ع ) » شروع شد. به خاطر این كه عملیات در همه محورها و همزمان شروع گردید دشمن غافلگیر شده بود و نمی دانست كه تلاش اصلی از كجاست . فشار اصلی از محور دارخوین بر دشمن وارد شد و اولین خطوطی كه از دشمن شكسته شد در محور دارخوین بود. یك محور از نیروهای جبهه فیاضیه به میدان وسیعی از مین به عمق 500 متر برخورد كردند ولی محور سمت راست , یعنی محوری كه فرمانده اش (شهید) « اكبر كامرانی » بود , خط را شكست . نزدیك ساعت 8 صبح بود كه محور دارخوین پل (قصبه ) را تصرف كرد و بعد از آنكه محور دارخوین پل را تصرف كرد نیروهای جبهه فیاضیه و ایستگاه 7 و ایستگاه 12 , از روی جاده هجوم بردند . وقت اذان صبح جاده اهواز ـ آبادان باز شد یعنی آن بچه هایی كه در محور دارخوین عملیات كرده بودند با موتور حركت كرده بودند و به طرف آبادان می آمدند نماز صبح را كه نزدیك پل ها می خواندیم بچه ها در حال گریه بودند و یك نمازی كه در حقیقت نماز شكر بود و خود ما هم باور نمی كردیم كه آبادان در شب آزاد بشود. یعنی عملیات را كه ما ساعت 12 شب شروع كرده بودیم , صبح , قبل از این كه روشنایی خورشید بالا بیاید تقریبا تمام شده بود و یك استعداد بزرگی از دشمن به اسارت افتاده بود . » (5 )

خط دفاعی در جبهه فیاضیه پس از عملیات , در حاشیه شرقی كارون تشكیل گردید. از آن پس ما در این منطقه , حدفاصل كوت شیخ در ناحیه شرقی خرمشهر خطوط خود را چسبیده به كارون تا دارخوین تشكیل دادیم و نیروهای عراقی نیز در این منطقه تا مقابل سلیمانیه , در ساحل غربی كارون و چسبیده به آن پدافند می كردند.

4- جبهه دارخوین

یگانهای این جبهه ماموریت داشتند با عبور نیروهای خود از دو محور اصلی (خط رضایی ها در تك جبهه ای و نهر شادگان ) , ضمن انهدام نیروهای دشمن در حاشیه كارون و عمق منطقه تا 7 كیلومتری , پل قبصه را تصرف و در حاشیه شرقی كارون پدافند كنند و سپس با نیروهای محور فیاضیه ـ كه مسئولیت تصرف پل حفار را به عهده داشتند ـ در حدفاصله پل قصبه تا پل حفار الحاق نمایند جبهه دارخوین به دلیل استفاده از مسیر نهر شادگان و توان رزم بالای نیروهای تكاور , نسبت به دیگر جبهه ها امكان بیشتری برای رسیدن به صددرصد اهداف خود در كم ترین زمان ممكن برخوردار بود. ضمن اینكه دشمن در این منطقه , مخصوصا در مقابل نهر شادگان و محدوده مارد در عمق منطقه سرپل , كاملا حساس شده و آمادگی كامل دفاع همه جانبه را برای خود ایجاد كرده بود. اقدامات اصلی كه در این محور برای نیل به اهداف صورت گرفت عبارت بود از :

الف ) طرح آتش زدن كارون : در حالی كه نیروهای هر دو محور , درگیری با دشمن را شروع كرده بودند و پیش روی نیروهای اسلام در حاشیه كارون به دلیل موانع مین و استحكامات دفاعی دشمن به كندی صورت می گرفت , اصابت گلوله خمپاره در محل انتقال نفت به رودخانه كارون باعث آتش سوزی گسترده در منطقه سلمانیه و محمدیه گردید كه مشكلات زیادی را در سیستم فرماندهی و هدایت این جبهه و همچنین مسیر عبور رزمندگان در حاشیه كارون را به دنبال داشت و طرح آتش زدن رودخانه باعث شد سازماندهی قوای عراق در خطوط دفاعی جبهه شمالی دچار هرج ومرج شده و رزمندگان با استفاده از این خلا , بسیار زودتر از برآوردهای زمانی فرماندهان به هدف اصلی خود یعنی پل قصبه برسند.

ب ) عبور از نهر شادگان : نفوذ در عمق منطقه دشمن و اجرای عملیات موفق , باتوجه به لورفتن مسیر و تقویت خطوط دفاعی توسط عراق , نیاز به روحیه سلحشوری مردانی داشت كه مسئولیت عملیات در این جبهه را پذیرفته بودند.

نیروهای این محور , پس از انهدام گردان زرهی صلاح الدین , بااستفاده از تنها تانك خود كه توسط « رضا عسكری » و چند نفر از نیروهای قدیمی هدایت می شد با سرعت در عمق منطقه شروع به پیش روی كردند در ساعات اولیه خود را به جاده آسفالت اهواز ـ آبادان رساندند.

ج ) تصرف پل قصبه : تلاش همه رزمندگان در این جبهه , رسیدن به پل قصبه و بستن عقبه دشمن بود لذا فرماندهان جبهه دارخوین مانند (شهیدان ) خرازی , ردانی پور , سلیمانی , عسگری , سلیمان پور كه به خاطر اهمیت محور نهر شادگان هم از این مسیر در عملیات شركت كرده بودند , پس از جمع آوری نیروهای پراكنده تلاش خود را برای تصرف پل قصبه متمركز كردند و پس از چند دقیقه در زیر شدیدترین آتش ممكن , پل قصبه تصرف گردید.

تصرف پل قصبه باعث بروز اخلال جدی در تصمیم گیری فرماندهان عراقی شد زیرا ناچار بودند , تردد خود اعم از فرار یا پاتك را در تنها پل باقی مانده در منطقه حفار متمركز كنند و از این لحظه به بعد بود كه نیروهای ماهر و قدیمی دیده بانی در جبهه دارخوین با نزدیك شدن به پل حفار و هدایت آتش موثر روی آن , دشمن را دچار گیجی و بحران بیشتری كردند.

د) انهدام پل قصبه : نیروهای دشمن كه از جهنم كارون گریخته بودند , با استقرار در جناح غربی پل قصبه و به دست آوردن آرامش نسبی , اقدام به شلیك مستقیم گلوله های تانك می كردند و باتوجه به تحركات آنها در پل حفار فرماندهی رده بالا به نیروهای حاضر در آن سوی قبضه فشار می آورد كه مجددا اقدام به تصرف سرپل نمایند و ) PMP قبل از عملیات , موضوع انهدام پل عراق كه از نوع پی . ام . پی ( بود طرح شد و آمادگی برای انهدام آن وجود داشت , لذا (شهید) مرتضی تیموری فرمانده تخریب منطقه موظف گردید سریعا به انهدام پل اقدام نماید.

با انهدام دو سه قطعه از پل قصبه در جناح شرقی و به زیر آب رفتن قسمت هایی از آن امید دشمن برای استفاده مجدد از این پل به كلی از بین رفت و به دنبال آن نیروهای مهندسی كه صبح زود خاكریز حاشیه كارون را تقویت كرده و جلو آمده بودند , خاكریز كنار سرپل قصبه را هم ترمیم كردند و پدافند در حاشیه كارون پس از طوفانی یك ساله , با آرامش شروع شد.

هـ) حركت به سمت پل حفار : بروز مشكلات عبور در جبهه فیاضیه باعث گردید نیروهای آن محور نتوانند خود را به پل حفار برسانند و لذا بخشی از نیروهای جبهه دارخوین پس از تصرف اهداف خود كه ساعت 6:30 صبح به اتمام رسیده بود اقدام به پیش روی به سمت پل حفار كردند.

در هر صورت , نقاط قوت موجود در جبهه دارخوین , اعم از قوت طرح مانور و توانایی فرماندهان و رزمندگان سبب گردید اهداف مهم عملیات یعنی تصرف پل های قصبه و حفار به دست آنها صورت گیرد.

پی نوشته ها

1- مركز مطالعات و تحقیقات جنگ , فصلنامه تاریخ جنگ شماره 2- مركز مطالعات و تحقیقات جنگ , گزارش شماره 732

3 -همان

4- همان

5- مركز مطالعات و تحقیقات جنگ سند شماره 543499 روایت سردار صفوی

6- كلیه ارقام و اطلاعات این مقاله از كتاب نبردهای شرق كارون به روایت فرماندهان گرفته شده است .

UserName