• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 3705
  • يکشنبه 1384/3/22
  • تاريخ :

مهندسی فرهنگی (8)

نهادمندی، تعامل ارگانیك و شكوفایی

دانه ای لوبیا را به دل خاك می سپاریم و بعد از چند روز رسیدگی و نگهداری آن در محیط مرطوب و مساعد ، شاهد سبز شدنش هستیم.

 به راستی چه سری در این دانه و هسته گیاهان است كه در شرایط مناسب هوا، رطوبت و دما طبق نقشه ای از پیش معلوم رو به رشد می گذارند؟ گویی فرمانی برخاسته از درون، دستور تحولات را صادر می كند و ریشه و ساقه سر می زنند و رشد آغاز می گردد تا جوانه سر از تیره خاك برآورده رو به روشنی آرد و ریشه همزمان با سری سخت در خاك بدود و از موانع بگذرد و سنگها را دور زده غذای گیاه را از خاك رطوبی بر گیرد و براساس قوانین جالبی از طبیعت آن را در اختیار آوندهای ساقه گذارد، برگ گیاه عمل فتوسنتز انجام دهد و این گونه گیاهی سرسبز و با نشاط از دل دانه به ظاهر خفته دیروز قد برافرازد: «انّ الله فالق الحب و النوی» (95 – انعام).

خدایا این چه حكمت است؟ شاید مجالی است برای اندیشه؛ و چرا كه نه؟ دقت در مناسبات داخلی اجزاء گیاه با یكدیگر و نیز با محیط پیرامون با نگاهی ساده جالب است و جالبتر زمانی كه مستند به جزئیات دقیق علمی برآمده از تحقیقات گیاه شناسان امكان بیشتری برای گشودن رازهای سر به مهر فراهم آید.

در حیوانات هم كلیه، كبد، قلب، مغز و ... هر یك دست به كار نقشی ویژه اند و ضمن ارتباط ارگانیك میان خود، در تعاملی فعال با محیط اطراف موانع رشد خود را از سر گذرانده مكانیزم های دفاعی را در برابر آسیبهای احتمالی فعال می كنند و اگر نقص و جراحتی هم وارد شد فرمان بازسازی و ترمیم صادر می گردد تا حیات و بقا استمرار یابد و در اوج رشد شكفته و موجودی چون خود را به رسم امانت به دست طبیعت به ودیعت سپارد و دیگر بار داستان خلقت از ذره ای ظاهراً ناچیز سرگیرد.

در امر فرهنگ خوب است این روند نصب العین قرار گیرد و بر آن باشیم تا مغزی فراهم آوریم زاینده با نهادی خودآگاه و خود كنترل و اجزایی ارگانیك  قادر به تنظیمات هوشمند برای پاسخ به شرایط بیرونی در تعقیب رشد.

در این صورت، روشن است كه دخالت و هزینه ها كمتر می شود، رشد در بستر واقعیت طبیعی است، تطابق و سازگاری و در نتیجه ماندگاری بیشتری عاید می شود و محصول از درجه كیفی بالاتری برخوردار.

در امر فرهنگ خوب است این روند نصب العین قرار گیرد و بر آن باشیم تا مغزی فراهم آوریم زاینده با نهادی خودآگاه و خود كنترل و اجزایی ارگانیك  قادر به تنظیمات هوشمند برای پاسخ به شرایط بیرونی در تعقیب رشد.

در این صورت، روشن است كه دخالت و هزینه ها كمتر می شود، رشد در بستر واقعیت طبیعی است، تطابق و سازگاری و در نتیجه ماندگاری بیشتری عاید می شود و محصول از درجه كیفی بالاتری برخوردار.

البته ملاحظه منبت و كشتزار و چند و چون آب و هوا، نوع دانه و تناسب گونه برای رشد در محیط هر یك به جای خود مهم است. هر گاه بنا باشد از منابعی محدود به فعالیت های رقیب سهمی بهینه و در خور تخصیص دهیم و منابع ما هر سرمایه ای از انسانی، فكری و ریالی و ... باشد و فعالیتهای رقیب كارهای فرهنگی و پرورشی در محیط های مختلف تلقی گردد به جهت آنكه سود (شاخص هنجارهای انسانی و اخلاقی) بهبود یافته و هزینه (ناهنجاریها) كمینه گردد با توجه به مفهوم پیش گفته خانواده سزاوارترین جایگاه تشخیص این منابع است.

چرا كه بهره وری در آن بیش از دیگر زمینه هاست و این به دلیل تأثیر پیام والدین تا عمق جان آدمی از قبل جدیت توام با عواطف شدید و بی شائبه ایشانست.

اردوهای تربیتی – پرورشی و محافل دوستانه غیررسمی نیز در زمره جایگاه های مهم تأثیر گذاری به شمار می آیند.

بخصوص این محیط ها در اوان زندگی ضریب نفوذ بیشتری دارند و از آن پس  رفته رفته امید به اصلاح دلهای مریض، سخت و یا مرده كمتر می شود و بازپروری های مجدد عموماً قصری و بی دوامند و هزینه های گزافی می طلبند چرا كه روند رشد از مرحله جوانی به پیری یا خامی به پختگی طبیعتاً یكسویه است(1) و تنها در مقابل عزم جزم و صرف هزینه از اراده انسان منقلب گمان به بازگشت متصور است. زیرا میدان چنین عملی به راحتی در دسترس نیست و به نهاد نهانی باز می گردد. «بلی من كسب سیئة و احاطت به خطیئته فاولئك اصحاب النارهم فیها خالدون»( 81 بقره) ازهمین منظر (نهادمندی) اما – اینجا به جای مهد پرورش – در مقوله مكانیزم های موثر در پرورش شاكله انسان،

سازوكاری كه تربیت دینی پیشنهاد می كند شایان توجه است: نیت و تلقین، ذكر، حركت تدریجی رشد یابنده و مداوم بر رفتارهای معنی دار (به قصد بندگی خدا) چنانكه گویی نهاد خویش را به واسطه فكر، زبان وعمل احاطه كرده به تسخیر در می آورد و او را با مداومت به جهت گیری به سوی معبود شكل می دهد

تا جایی كه این بار جریان ذكر دگرگون است بلكه دل و نهاد اوست كه یاد خدا را با الفاظ بر زبانش جاری می سازد یا وادارش به رفتارهای حاكی از كرنش و تسلیم به درگاه معبود می سازد.

اینجا نیز شاهد انواعی از تعامل و نه اعمال هستیم كه حاوی نكات عمیق و ظریفی در انقلاب روحی و تحول معنوی فرد و جامعه است. علاوه بر استنباط عقلی و وجدانی كه بر مفاهیم یاد شده مترتب است نظر علاقه مندان را به جنبه های جالبی كه در این خصوص به طور نقلی و مستند به آیات قرآن كریم است جلب می كنیم و آن روش جدلی ابراهیم در هدایت قومش به توحید است

  كه روش تعاملی است و نقطه عزیمت را با توجه به حال و روز مخاطب از محل مورد قبول او شروع می كند و در هر مرحله او را وامی دارد خود – از درونش – پاسخ پرسش های واقعی را بیابد و بدین ترتیب او را سوق می دهد تا اندیشه برتر در نگرش به هستی را متولد كند گویی پیامبر از جانب خدای تبارك وتعالی  فكر، دل و جان های بارور را با پرورش به صواب، حق و هدایت سوق می دهد تا چون مامایی نهایتاً وادار به زایش كند «ان الله فالق الحب و النوی یخرج الحی من المیت و مخرج المیت من الحی  ذلكم الله فانی تؤفكون» (95 – انعام) تا نوید بخش روشنایی و حیات باشد برای آنانكه پاسخ مثبت دهند: « یا ایها الذین امنوا استجیبوالله و للرسول اذا دعاكم لما یحییكم» (24 – انفال).

این تعاملی است براساس حكمت و جدال باحسن در فراخوان به سوی معبود: «ادع الی سیبل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتی هی احسن» (125 – نحل) به یاد می آورید در شماره های گذشته مصدر تكوین و تشریع را یكی شمردیم اینجا از موارد بغایت مورد عنایت آنست.

پدیده ها اغلب چند وجهی اند و به همین دلیل و ناظر به همین مفهوم  امروزه گروه های كاری تشكیل و بسیج می شوند تا امری را سامان دهند كه در این فرصتها عموماً میان رشته ها اولین میداندار عرصه اند ، تا بلكه اول بهترین تعریف از مسئله صورت گیرد  و بعد روش های  بهینه برخورد برنامه ریزی شود و سرانجام فراگیرسازی  لباس تحقق بپوشد.

شیخ الانبیاء ابراهیم در دعایی به پروردگارش جل و علی میفرماید «رب هب لی حكماً و الحقنی بالصالحین» (83 – شعرا)

 و اجابت می شود و تائید می گردد چنانكه شاهد شیوه زیبای تعاملش در مقام نبوت و هم امامتیم. حكمت از بهترین و سرشارترین خیراتی است(2) كه خداوند به خواصی از بندگانش عطیه می كند: «یؤتی الحكمة من یشاء و من یؤت الحكمة فقد اوتی خیراً كثیراً» (269 – بقره)

گرچه گاهی امر بر كسانی مشتبه می شود و خود را سررشته دار روندها و رویدادهایی می پندارند كه اتفاقاً نهادمند و متعاملند و روزگاری هم می شكفند و به بار می نشینند در صورتی كه دست خداوند تبارك و تعالی(3) و نظام سبب ساز اوست كه سطور كتاب مسطور را رقم می زند و صفحات لوح محفوظ را ورق.

اینهمه نقش عجب بر در و دیوار وجود  هر كه فكرت نكند نقش بود بر دیوار.همینجا حساسیت، ظرافت و ضرورت ژرف اندیشی در مهندسی فرهنگی از منظر تعامل ارگانیك میان متصدیان حوزه های گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و ...

 به جای بخشی محوری های تك ساحتی را یادآور می شویم، چه پدیده ها اغلب چند وجهی اند و به همین دلیل و ناظر به همین مفهوم  امروزه گروه های كاری تشكیل و بسیج می شوند تا امری را سامان دهند كه در این فرصتها عموماً میان رشته ها اولین میداندار عرصه اند ، تا بلكه اول بهترین تعریف از مسئله صورت گیرد(4)و(5) بعد روش های(6) بهینه برخورد برنامه ریزی شود و سرانجام فراگیرسازی(7) لباس تحقق بپوشد. نمونه ای ملموس و جالب این روزها معضل راهبردی هسته ای در كشور است كه در پهنه داخلی و خارجی دارای ابعاد فنی، حقوقی، سیاسی، امنیتی و حتی فرهنگی است و با این ملاحظه دستگاه های ذیربط هماهنگ و اندامواره كمر همت بر مهارش بسته اند چون تهدیدهایی بیخ گوش شنیده و پیش چشم دیده شده و جبر روزگارمان وادار ساخته تا اراده ای نسبت به آن شكل گیرد و مشكل به بستر طبیعی اش سوق داده شود. سخن در اینست كه سایر امور اكثراً بر همین منوال اند و نزد عاقلان پیشگیری و نگهداری همواره بهتر از استیصال در شرایط بحران است.

پیروز باشید

سید محمد لاجوردی

پی نوشتها:

1) خام بـُدم ، پخته شدم، سوختم

2) «رب انی لما انزلت الی من خیر فقیر» (24 - قصص)

3) «افرایتم ما تمنون ءانتم تخلقونه ام نحن الخالقون( 58 - واقعه)

4) اللهم ارنی الاشیاء كماهی

5) terminology (شناخت شناسی اصطلاح)

6)methodology (روش شناسی(

7)epidemilogy (شناخت فراگیری)

 مهندسی فرهنگی(1) 

 مهندسی فرهنگی(2) اخلاق و زندگی 

 مهندسی فرهنگی(3) گرایش های سرشتی 

 مهندسی فرهنگی(4) آفرینش، الهام بخش رفتارهای سنجیده 

 مهندسی فرهنگی (5) نرمالیته ، پیوستگی و تدریج 

 مهندسی فرهنگی (6) نسبت منظر 

  مهندسی فرهنگی (7) انعطاف پذیری 

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در سیاست خارجی

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در...

انتقاد از فقدان استراتژی ترامپ در سیاست خارجی
ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد

ترس از ایران به جان ترکیه افتاد
اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری

اندیشه سیاسی استاد مطهری
انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی...

انتقاد علی لاریجانی از لغو سخنرانی مطهری
UserName
عضویت در خبرنامه