درخشش "خاک آشنا" در جشن خانه سينما
"خاک آشنا"؛ خروج از جشنواره فيلم فجر و درخشش در جشن خانه سينما
فيلم سينمايي "خاک آشنا" ساخته بهمن فرمانآرا در حالي پس از دو سال رنگ پرده را به خود ديد که کارگردان آن معتقد است برخي اصلاحيهها فيلم را به عکسي بدون چشم تبديل کرده است.
به گزارش خبرنگار مهر، "خاک آشنا" هفتمين فيلم فيلمساز 68 ساله اصفهاني در مقام کارگردان است که از روز چهارشنبه هفتم مردادماه در گروه سينمايي آزادي اکران شده و در چهار روز اول نمايش 14.5 ميليون تومان فروخته است. رضا کيانيان، بابک حميديان، مريم بوباني، بيتا فرهي و رويا نونهالي بازيگران اصلي فيلم هستند.
کارنامه فيلمساز:
بهمن فرمانآرا متولد 1320 اصفهان، دانشآموخته مدرسه هنرهاي نمايشي لندن و کارگرداني سينما از دانشگاه کاليفرنياي جنوبي است. او فعاليت در سينما را سال 1350 با کارگرداني فيلمهاي مستند و کوتاه آغاز کرد. "خانه قمرخانم" نخستين فيلم بلند فرمانآرا در مقام کارگردان است که سال 1351 با بازي پروين ملکوتي و علياکبر آقاجاني توليد شد.
او در 33 سالگي روي صندلي کارگرداني "شازده احتجاب" نشست که فيلمنامه آن را از رمان هوشنگ گلشيري اقتباس کرده و با همکاري وي آن را نوشته بود. فرمانآرا در اين فيلم داستان زوال خاندان قاجار را به تصوير ميکشد و ماجراي شازده احتجاب آخرين بازمانده قاجارها را روايت ميکند که در نهايت خبر مرگ خود را از پيشکارش ميشنود.
"شازده احتجاب" در سومين جشنواره بينالمللي فيلم تهران جايزه بهترين فيلم را گرفت و جمشيد مشايخي، فخري خوروش، نوري کسرايي، ولي شيراندامي، حسين کسبيان، فيروز بهجتمحمدي، پروين سليماني و... در اين فيلم فرمانآرا ايفاي نقش کردند. "سايههاي بلند باد" سال 1357 با بازي فرامرز قريبيان توليد و سعيد نيکپور توليد شد و در جشنواره کن هم شرکت کرد.
"خاک آشنا" محصول 1386 و داستان هنرمندي (رضا کيانيان) است که در گريز از هياهو به روستايي در کردستان پناه برده و مشغول خلق آثار هنري است. ورود خواهرزاده جوان او به روستا در کنار وقايعي که آنجا رخ ميدهد، باعث تغييري شگرف در زندگي مرد ميشود و او را واميدارد در شيوه زندگي خود بازنگري کند.
اما احتمالا خود کارگردان هم نميتوانست پيشبيني کند که براي ساختن فيلم بعدي خود بايد بيش از دو دهه صبر کند. فرمانآرا که با پيروزي انقلاب مدتي را خارج از ايران سپري کرده و ترجيح داده بود در آمريکا و کانادا فيلم نسازد، به ايران بازگشت و سال 1378 "بوي کافور، عطر ياس" را کليد زد.
فيلم همان سال در هجدهمين جشنواره فيلم فجر به نمايش درآمد و در 10 رشته نامزد دريافت سيمرغ بلورين شد. ضمن اينکه توانست در هفت رشته از جمله بهترين فيلم، کارگردان، بازيگر مکمل زن، فيلمبرداري و موسيقي متن سيمرغ بلورين را از آن خود کند. "بوي کافور، عطر ياس" در چهارمين جشن خانه سينما هم درخشيد و دو تنديس گرفت.
چهارمين فيلم فرمانآرا از جشنوارههاي برلينة استانبول و مونترال به ترتيب جايزه نتپک، جايزه فيپرشي و جايزه بزرگ هيئت داوران را برد. "بوي کافور، عطر ياس" داستان فيلمسازي است که به تازگي به ايران بازگشته و قصد دارد به سفارش تلويزيون ژاپن مستندي درباره آداب و رسوم پس از مرگ ايرانيان بسازد.
فرمانآرا دو سال بعد "خانهاي روي آب" را ساخت که در بيستمين جشنواره فيلم فجر نامزد پنج سيمرغ بلورين شد و هر پنج جايزه را در رشتههاي بهترين فيلم، بازيگر نقش اول و مکمل مرد (رضا کيانيان و عزتالله انتظامي)، بازيگر نقش مکمل زن (بهناز جعفري) و بهترين طراحي صحنه را برد. برخي ارجاعات سياسي از نکات حاشيهاي "خانهاي روي آب" بود.
"يک بوس کوچولو" ششمين فيلم فرمانآرا است که سال 1384 ساخته شد و مهمترين حاشيه آن اين بود که پائيز پارسال اعلام شد در مراحل توليد اين فيلم داربستهاي مربوط به مرمت مقبره کورش باز و به بخشي از آن آسيب وارد شده است. گرچه در نهايت مشخص نشد ماجرا از چه قرار است و آيا فرمانآرا و گروه توليد او مقصر بودهاند يا نه.
درباره فيلم:
"خاک آشنا" محصول 1386 و داستان هنرمندي (رضا کيانيان) است که در گريز از هياهو به روستايي در کردستان پناه برده و مشغول خلق آثار هنري است. ورود خواهرزاده جوان او به روستا در کنار وقايعي که آنجا رخ ميدهد، باعث تغييري شگرف در زندگي مرد ميشود و او را واميدارد در شيوه زندگي خود بازنگري کند.
بابک حميديان، مريم بوباني، بيتا فرهي، رويا نونهالي، نيکو خردمند، هدايت هاشمي، رعنا آزاديور، فرزين صابوني و... از ديگر بازيگران "خاک آشنا" هستند که با وقفهاي دو ساله روي پرده سينماهاي تهران رفته و فروش روزهاي اول آن نشان ميدهد مخاطبان چندان از تازهترين فيلم فرمانآرا استقبال نکردهاند.
"خاک آشنا" همان سال به دلايلي از حضور و نمايش در بيست و ششمين جشنواره فيلم فجر بازماند، اما سال 1387 در دوره دوازدهم جشن بزرگ سينماي ايران ـ آن هم بدون داشتن پروانه نمايش عمومي ـ شرکت کرد و در 12 رشته نامزد دريافت تنديس خانه سينما شد. در واقع داوران جشن بيمهري جشنواره فجر را با اين تعداد نامزدي جبران کردند.
هفتمين فيلم فرمانآرا در پنج رشته ـ از جمله بهترين کارگرداني ـ تنديس خانه سينما را برد و پس از يکسال کش و قوس سرانجام رنگ پرده را به خود ديد. اين فيلم ديماه پارسال پروانه نمايش گرفت و پخش آن به هدايت فيلم سپرده شد. مصطفي شايسته هم همان زمان گفت: در حال بررسي شرايط و زمان مناسب اکران فيلم هستيم.
حاشيهها و نقل قولها:
نام "خاک آشنا" در ميان فيلمهاي بخش مسابقه جشنواره بيست و ششم فيلم فجر بود، اما به گفته فرمانآرا مسئولان شرط حضور فيلم را در جشنواره حذف صحنهاي از فيلم قرار دادند که از نظر او رکن فيلم بود؛ صحنهاي که نامدار پس از شنيدن خبر مرگ دوستش بر پلهها مينشيند و از ته دل گريه ميکند.
"خاک آشنا" هفتمين فيلم فيلمساز 68 ساله اصفهاني در مقام کارگردان است که از روز چهارشنبه هفتم مردادماه در گروه سينمايي آزادي اکران شده و در چهار روز اول نمايش 14.5 ميليون تومان فروخته است. رضا کيانيان، بابک حميديان، مريم بوباني، بيتا فرهي و رويا نونهالي بازيگران اصلي فيلم هستند.
فرمانآرا همان زمان تاييد کرد به خاطر نپذيرفتن اين شرط "خاک آشنا" از جشنواره حذف شده است: فيلم از چند هفته گذشته آماده نمايش بود و نظر به اينکه در حذف يک سکانس به توافق نرسيديم، اجازه شرکت در جشنواره داده نشد ... تماس گرفتند که يک سکانس اساسي از فيلم خود را دربياورم تا در جشنواره اجازه نمايش بگيرد. اما ترجيح دادم اين کار را نکنم.
حاشيههاي فيلم به همين جا و جا ماندن از قافله فيلم فجر ختم نشد و کمتر از 9 ماه بعد در دوازدهمين جشن خانه سينما حضور "خاک آشنا" در ميان فيلمهاي حاضر در جشن شائبهساز شد. معمول جشن خانه سينما اين است که فيلمهاي داراي پروانه نمايش، حاضر در جشنواره و اکرانشده در جشن داوري ميشوند، اما فيلم فرمانآرا بدون اين موارد داوري شد و جايزه هم برد.
امين تارخ دبير جشن دوازدهم همان زمان به مهر گفت: آثاري که براي رقابت در جشن براي داوران به نمايش درآمدهاند مشکل قانوني ندارند. تاکيد ميکنم تنها فيلمهايي در جشن شرکت ميکنند که پروانه نمايش دارند يا در يک جشنواره معتبر داخلي حضور داشتهاند. جشن خانه سينما صنفي است و ما ترجيح ميدهيم وارد مناسبات غير صنفي نشويم.
در مقطعي ديگر گفته شد محمدمهدي عسگرپور مدير عامل خانه سينما مجوز نمايش اين فيلمها را براي هيئت داروان جشن خانه سينما گرفته و داوران به آنها راي نخواهند داد. اما اعلام فهرست نهايي نامزدهاي جشن خانه سينما نشان داد علاوه بر نمايش "خاک آشنا"، "کتاب قانون" و "صد سال به اين سالها"، اين فيلمها مورد قضاوت قرار گرفته و نامزد نيز شدهاند.
محمود اربابي، مدير کل نظارت و ارزشيابي معاونت سينمايي وزارت ارشاد، هم در واکنش به اين اقدام خانه سينما به مهر گفت: قانون جشن خانه سينما برخلاف آن چيزي است که در حال حاضر اتفاق افتاده است، از همين رو برگزارکنندگان جشن خود بايد پاسخ دهند که چرا چنين کردهاند.
در هر حال، "خاک آشنا" اواخر شهريورماه 1387 در جشن دوازدهم خانه سينما خوش درخشيد و چند ماه بعد ـ زمستان 87 ـ از اداره کل نظارت و ارزشيابي معاونت سينمايي وزارت ارشاد پروانه نمايش گرفت تا گفته يکي از مديران خانه سينما به حقيقت بپيوندد که گفته بود: اين فيلمها در آستانه گرفتن پروانه نمايش هستند!
فرمانآرا در تازهترين اظهار نظر خود به مناسبت اکران "خاک آشنا" گفته است: گرچه در فيلم مسايلي درباره ارتباط نسل جوان و قديمي جامعه هنوز وجود دارد. اما با برخي حذفيات فيلم مانند عکسي شده که چشمهايش را درآوردهاند. هويت شخصيتهاي فيلم به نوعي گم شده، اما من اميدوارم مردم و تماشاگران خود اين موارد را در ذهنشان جايگزين کنند.
پيشنهاد:
"خاک آشنا" همزمان با فيلمهاي "دلخون"، "کيش و مات" و "پستچي سه بار در نميزند" به نمايش عمومي درآمده و پيشبيني ميشود در رقابت براي فتح گيشه قافيه را به رقباي خود واگذار کند. جمعه گذشته فيلم فرمانآرا در حالي به فروش 6.5 ميليون توماني رسيد که "کيش و مات" جمشيد حيدري همان روز 16 ميليون تومان فروخت.
اگر دنبال فيلمي ميگرديد که پر از ستاره چشمنواز باشد و داستانش را هم بتوان تا حدودي از همان صحنههاي ابتدايي حدس زد، "خاک آشنا" آن نيست که شما دنبالش هستيد. نه کيانيان و نونهالي و حميديان ستاره پولسازند نه فرمانآرا فيلمسازي که از عناصر تماشاگرپسند استفاده کند. "خاک آشنا" فضايي شبيه ديگر آثار فرمانآرا دارد و تماشاي آن تا پايان حوصله ميخواهد.
تنظيم براي تبيان : مسعود عجمي